ირანში მიმდინარე ფართომასშტაბიან საპროტესტო მოძრაობას უკვე არაერთი ადამიანი ემსხვერპლა. მოქალაქეები, რომლებმაც გამოსვლები ეკონომიკური პრობლემების გამო დაიწყეს, დღეს უკვე ხელისუფლების შეცვლას ითხოვენ. არსებული რეალობით უკმაყoფილო ადამიანები ხშირად იხსენებენ ირანის უკანასკნელ შაჰს, რომლის დროსაც ქვეყანა უფრო გახსნილი იყო. მოწოდებებს შორის შაჰის ერთადერთი მემკვიდრის რეზა ფეჰლევის სახელმაც გაიჟღერა.

ირანის ბოლო შაჰი და მისი დინასტიის ბედი

ირანის ბოლო შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი გახლდათ - ფეჰლევების დინასტიის მეორე და უკანასკნელი მმართველი, რომელიც ქვეყანას 1941 წლიდან 1979 წლამდე მართავდა. მისი მმართველობა დასავლეთზე ორიენტირებული მოდერნიზაციის, ძლიერი ავტორიტარული ძალაუფლებისა და პარალელურად მზარდი საზოგადოებრივი უკმაყოფილების ეპოქად ითვლება. დღეს შაჰის ეპოქის მიმართ მოსახლეობის დამოკიდებულება ორგვარია.

ერთ მხარეს არიან ისინი, ვინც იმ პერიოდს ნოსტალგიით იხსენებს. მათი თქმით, შაჰის დროს ქვეყანა უფრო გახსნილი იყო: ქალებს მეტი თავისუფლება ჰქონდათ, განათლება და ჯანდაცვა ვითარდებოდა, ეკონომიკა სწრაფად იზრდებოდა და ირანი საერთაშორისო ასპარეზზე პროგრესულ სახელმწიფოდ აღიქმებოდა. ბევრისთვის ეს იყო სტაბილურობის და „ნორმალური ცხოვრების“ დრო, განსაკუთრებით იმასთან შედარებით, რაც რევოლუციის შემდეგ დადგა.

მეორე მხარეს არიან ისინი, ვინც შაჰს სწორედ იმ რევოლუციის მთავარ წინაპირობად მიიჩნევს, რომელმაც მონარქია დაანგრია. ისინი ხაზს უსვამენ მაშინდელ პოლიტიკურ რეპრესიებს, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვას, ოპოზიციის დევნასა და ძალაუფლების ერთ ხელში კონცენტრაციას. ამ ჯგუფისთვის შაჰის მოდერნიზაცია ზედაპირული იყო და ვერ შეეხო საზოგადოების ღრმა სოციალურ პრობლემებს.

1979 წლის ისლამური რევოლუციის დროს, აიათოლა ხომეინის ხელმძღვანელობით, შაჰის რეჟიმი დაემხო. ფეჰლევი იძულებული გახდა ქვეყანა დაეტოვებინა — ჯერ ეგვიპტეში, შემდეგ კი სხვადასხვა ქვეყანაში გადაიხვეწა. ირანში მონარქია გაუქმდა, ფეჰლევების ოჯახი კი სამუდამო ემიგრაციაში აღმოჩნდა. დევნილი შაჰი მალევე, 1980 წელს კაიროში გარდაიცვალა.

შაჰის სამი ცოლი

პირველი ცოლი ფავზია ფუადი (ეგვიპტის პრინცესა) გახლდათ.

ამ ქორწინებიდან მას ერთი ქალიშვილი — შაჰნაზ ფეჰლავი შეეძინა.

მეორე ცოლი იყო სორაია ესფანდიარი. ეს ქორწინება უშვილო აღმოჩნდა, რაც საბოლოოდ განქორწინების მიზეზიც გახდა.

მესამე და უკანასკნელი ცოლი იყო ფარაჰ დიბა (შემდგომში იმპერატრიცა ფარაჰ ფეჰლავი). შაჰს დანარჩენი ოთხი შვილი სწორედ მისგან ჰყავდა:

ტახტის მემკვიდრე — რეზა ფეჰლევი

შაჰის უფროსი ვაჟი, რეზა ფეჰლევი, ირანის უკანასკნელი ტახტის ოფიციალური მემკვიდრეა. ის 1960 წელს დაიბადა და რევოლუციის დროს მხოლოდ 19 წლის იყო. ირანის დატოვების შემდეგ განათლება აშშ-ში მიიღო და წლების განმავლობაში ჩამოყალიბდა როგორც ირანული დიასპორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ფიგურა. დღეს რეზა ფეჰლევი აქტიურად საუბრობს ირანში დემოკრატიული ცვლილებების აუცილებლობაზე, ადამიანის უფლებებსა და სეკულარულ მმართველობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ თავად არ აცხადებს ტახტზე დაბრუნების მოთხოვნას, მონარქისტებისთვის ის მაინც ისტორიული ლეგიტიმაციის სიმბოლოდ რჩება.

მისი მეუღლე იაზმინ ეთემად-ამინი იურისტია. წყვილს სამი ქალიშვილი ჰყავს.

შაჰის ქალიშვილები — პირადი გზა პოლიტიკის გარეშე

შაჰის უფროსი ქალიშვილი, ფარაჰნაზ ფეჰლავი, განათლებით ფსიქოლოგია და სოციალური სფეროს სპეციალისტია. ის წლების განმავლობაში მიზანმიმართულად ერიდებოდა საჯარო პოლიტიკურ ცხოვრებას და დღემდე მშვიდ, დახურულ ცხოვრებას ამჯობინებს.

უმცროსი ქალიშვილი, ლეილა ფეჰლავი, დასავლეთში მოდისა და საზოგადოებრივი ცხოვრების სფეროში გამოჩნდა, თუმცა მძიმე პირადი პრობლემების ფონზე 2001 წელს გარდაიცვალა.

შაჰის კიდევ ერთი ვაჟი, ალი რეზა ფეჰლავი, აკადემიურ საქმიანობას მისდევდა და პოლიტიკაში არ მონაწილეობდა; მან 2011 წელს 44 წლის ასაკში თავი მოიკლა.

ოჯახის განცხადებებისა და მედიის ცნობით, ის წლები ებრძოდა დეპრესიას, რაც მამამისის გარდაცვალებასა და ირანში მონარქიის დამხობას უკავშირდებოდა.

ახალი თაობა — შაჰის შვილიშვილები

ფეჰლევების დინასტიის გაგრძელება დღეს რეზა ფეჰლავის ქალიშვილებთან არის დაკავშირებული. უფროსმა შვილიშვილმა, ნოორ ფეჰლამა, განათლება პრესტიჟულ ამერიკულ უნივერსიტეტებში მიიღო და ბიზნესისა და საზოგადოებრივი კომუნიკაციების სფეროში საქმიანობს. ის ხშირად ჩნდება საერთაშორისო ღონისძიებებსა და სოციალურ კამპანიებში, სადაც ირანში ქალთა უფლებებსა და სამოქალაქო თავისუფლებებზე საუბრობს.

მეორე ქალიშვილი, იმან ფეჰლავი, ფინანსურ სექტორში საქმიანობს და დასავლურ მედიაში ხშირად სტილისა და დახვეწილი იმიჯის გამო ხვდება ყურადღების ცენტრში.

უმცროსი, ფარაჰ ფეჰლავი, ჯერ კიდევ ახალგაზრდაა და საჯარო ცხოვრებაში იშვიათად ჩნდება, თუმცა მედიის ინტერესი მის მიმართ უკვე თვალსაჩინოა.

ფეჰლევების ოჯახი დღეს

შაჰის შთამომავლობა დღეს მხოლოდ მისი უფროსი ვაჟის ხაზით გრძელდება. შაჰის ქალიშვილებს — შაჰნაზს, ფარაჰნაზსა და ლეილას — შვილები არ ჰყოლიათ, ისევე როგორც მის მეორე ვაჟს, ალი რეზა ფეჰლავს, რომელიც 2011 წელს ტრაგიკულად გარდაიცვალა. შედეგად, ფეჰლავების დინასტიის ერთადერთი პირდაპირი მემკვიდრე რეზა ფეჰლევი და მისი სამი ქალიშვილია, რომლებიც ირანის მონარქიული ეპოქის უკანასკნელ ცოცხალ შთამომავლებად ითვლებიან.

დღეს ირანის უკანასკნელი შაჰის შთამომავლები სხვადასხვა ქვეყანაში ცხოვრობენ — ძირითადად აშშ-სა და ევროპაში. ისინი აღარ ფლობენ პოლიტიკურ ძალაუფლებას, თუმცა ფეჰლავების გვარი კვლავ მნიშვნელოვან სიმბოლურ მნიშვნელობას ატარებს ირანელთა ნაწილისთვის. ერთისთვის ეს დაკარგული მონარქიის ნოსტალგიაა, მეორისთვის — ირანის ისტორიის წინააღმდეგობრივი, მაგრამ დაუვიწყარი ფურცელი.