ის, რაც თქვენი ხასიათი გგონიათ და არ მოგწონთ, შეიძლება ბავშვობის ტრავმა იყოს - მისგან გათავისუფლება შეგიძლიათ - მშობლები
ის, რაც თქვენი ხასიათი გგონიათ და არ მოგწონთ, შეიძლება ბავშვობის ტრავმა იყოს - მისგან გათავისუფლება შეგიძლიათ
ხშირად ვფიქრობთ, რომ ჩვენი პრობლემები „ხასიათის ბრალია“. მაგრამ ბევრად ხშირად ამის მიზეზი ბავშვობიდან მომდინარეობს.ის, თუ ვის ვირჩევთ მეუღლედ და როგორ ვზრდით შვილებს, ბავშვობაში მიღებულ გამოცდილებას ეყრდნობა — ხშირად შეუმჩნევლად.
ფსიქოლოგები ხშირად ამბობენ: „ყველანი ბავშვობიდან მოვდივართ“. და ეს მართლაც ასეა. პიროვნების საფუძვლები ცხოვრების პირველ წლებში ყალიბდება და სკოლამდელ ასაკამდე უკვე დიდწილად განსაზღვრულია. ყველაფერი, რაც ბავშვს გადახდება, გავლენას ახდენს მის სამყაროს აღქმაზე და იმაზე, როგორ ურთიერთობებს ააგებს მომავალში, ზრდასრულ ასაკში.
ბავშვობის რომელი ტრავმები გვხვდება ყველაზე ხშირად, საიდან იღებენ ისინი სათავეს და როგორ შეიძლება მათი ცუდი შედეგებისგან გათავისუფლება.
რომელი ბავშვობის ტრავმები მოქმედებს ზრდასრულ ურთიერთობებზე
1. ძალადობა
ყველაზე მძიმე ტრავმა ძალადობაა. საუბარია არა მხოლოდ ფიზიკურ, არამედ ემოციურ ძალადობაზეც, რომელიც ზოგჯერ კიდევ უფრო დამაზიანებელია. ფიზიკური ძალადობა ხშირად ტოვებს ხილულ კვალს — მაგალითად, სკოლაში შეიძლება შეამჩნიონ, ემოციური ძალადობა კი შეუმჩნეველია. ბავშვი, რომელიც ასეთ გარემოში იზრდება, ხშირად ვერც კი აცნობიერებს, რომ მის მიმართ უსამართლოდ იქცევიან.
სხეულის საზღვრების დარღვევა და ფსიქიკურ სივრცეში ჩარევა ანგრევს ბავშვის უსაფრთხოების საბაზისო განცდას, მის ნდობას სამყაროსადმი და პიროვნულ საზღვრებს. ზრდასრულ ასაკში ეს გამოიხატება ნდობის პრობლემებით, კონტროლისა და თვითკონტროლის სირთულეებით, სხეულთან და ინტიმურობასთან დაკავშირებული დაბრკოლებებით. ხშირ შემთხვევაში, გოგონები მსხვერპლის როლს ირგებენ, ხოლო ბიჭები — აგრესორისას.
უფრო მეტიც, ადამიანი ხშირად ირჩევს პარტნიორს, რომელიც ბავშვობაში ნაცნობ მოდელს იმეორებს. მაგალითად, ქალებს შეიძლება ჩამოუყალიბდეთ მაღალი ტოლერანტობა ძალადობის მიმართ, პრობლემები საზღვრებთან და „არას“ თქმის უნართან. ასეთი ურთიერთობების გაწყვეტა რთულია და მოითხოვს კომპლექსურ დახმარებას — ახლობლების მხარდაჭერას, სპეციალისტების ჩართულობას და ზოგჯერ სოციალურ რეაბილიტაციასაც.
2. მიჯაჭვულობის ტრავმა
მეორე ფართოდ გავრცელებული ჯგუფია მიჯაჭვულობის ტრავმა. გადამწყვეტ როლს თამაშობს უყურადღებობა, მშობლის ხანგრძლივი არყოფნა, მძიმე ფინანსური მდგომარეობა ან უფროსების გადატვირთული გრაფიკი. იმ პერიოდში, როცა ბავშვი საკუთარ თავზე ზრუნვას ვერ ახერხებს, ის ემოციურად მიტოვებული რჩება.
ემოციური დეფიციტისა და მიტოვებულობის განცდის გამო, ბავშვის ძირითადი მოთხოვნილებები — უსაფრთხო კავშირი, დაცვა, სტაბილურობა და განვითარება — დაუკმაყოფილებელი რჩება. შედეგად, სამყარო აღიქმება როგორც არასტაბილური და არაპროგნოზირებადი.
ეს აყალიბებს ან შფოთვით ტიპის მიჯაჭვულობას (მიტოვების შიში, თანადამოკიდებულება), ან თავიდან აცილებით ტიპს (სიახლოვის შიში). პირველ შემთხვევაში ადამიანი ურთიერთობებს ეჭიდება, მეორეში — გაურბის მათ. მაგალითად, შფოთვითი ადამიანი შეიძლება იყოს ზედმეტად მაკონტროლებელი და ჰიპერმზრუნველი და პარტნიორად აირჩიოს რბილი, მასზე დამოკიდებული ადამიანი.
ხშირად ფრაზის უკან — „ურთიერთობები არ მჭირდება, ბავშვები კი მით უმეტეს“ — იმალება სიახლოვის შიში ან არაცნობიერი სცენარი: „მხოლოდ არა ისე, როგორც ჩემს მშობლებს ჰქონდათ“. ასეთი სირთულეები კარგად ექვემდებარება თერაპიულ მუშაობას, თუ ადამიანს ამის სურვილი აქვს. თუმცა მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს: ყველას აქვს უფლება იცხოვროს ისე, როგორც თავად მიაჩნია სწორად, თუ ეს ცხოვრება მას აკმაყოფილებს.
3. თვითშეფასების ტრავმა
მესამე ჯგუფს წარმოადგენს თვითშეფასების ტრავმები. ზედმეტი კონტროლი, ჰიპერმზრუნველობა, მუდმივი კრიტიკა და შედარებები — „ის უკეთ აკეთებს“, „რატომ იწვალე ამდენი, მე გავაკეთებ“ — ხელს უშლის ბავშვს საკუთარი ღირებულების განცდის ჩამოყალიბებაში. მშობლები მის ნაცვლად აკეთებენ დავალებებს, აკონტროლებენ ყოველ ნაბიჯს და ხშირად აგონებენ, რომ თავად ვერ უმკლავდება.
ამის შედეგად ბავშვი ვერ ივითარებს დამოუკიდებლობის უნარებს და საკუთარი ძალის შეგრძნებას. მშობელი არაცნობიერად საკუთარ წარუმატებლობებს ბავშვის მიღწევებით ანაზღაურებს. ასეთ ადამიანს მოზრდილობისას ცხოვრებასთან გამკლავება უჭირს.
არსებობს თვითშეფასების ტრავმასთან შეგუების სხვა გზაც — ნარცისული დაცვა. საკუთარი უმნიშვნელობის, სიცარიელისა და სირცხვილის განცდასთან შეჯახების თავიდან ასაცილებლად ბავშვი სწავლობს სხვების „გაუფასურებას“. ის გარემოსთან იმეორებს იმას, რაც ოდესღაც თავად განიცადა. ეს არაცნობიერი პროცესია, თუმცა ფსიქოლოგიური დაცვის მექანიზმად იქცევა: თუ სხვას აკნინებ, აკონტროლებ ან ამცირებ, საკუთარი უმწეობა თითქოს ქრება.
მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ ნარცისიზმი ერთგვაროვანი არ არის. ნარცისული პარტნიორი ყოველთვის არ ნიშნავს დამანგრეველ ურთიერთობას. ზოგ შემთხვევაში ასეთი ადამიანები არიან წარმატებულები, კარიერისტები, სოციალურად რეალიზებულები. მათ შეიძლება ჰყავდეთ პარტნიორი, ვისთვისაც მნიშვნელოვანია ძლიერ და თვალსაჩინო ადამიანის გვერდით ყოფნა, თავად კი ჩრდილში დარჩენა.
ასეთ წყვილებში ურთიერთობები შეიძლება იყოს სტაბილური და ორივე მხარისთვის მისაღები. პრობლემები იწყება მაშინ, როცა ნარცისს არ გამოსდის საკუთარი თავის რეალიზება გარე სამყაროში. თუ კარიერაში აღიარებას და წარმატებას ვერ მიიღწა, დაგროვილი სიცარიელე და თვითუუნარობის განცდა ურთიერთობებში გადმოინაცვლებს.
ამ დროს პარტნიორი ხდება ამ გრძნობების „კონტეინერი“ და ურთიერთობა მუდმივი დამცირებისა და გაუფასურების სივრცედ გარდაიქმნება: მხარდაჭერის ნაცვლად ჩნდება კონკურენცია, სიახლოვის ნაცვლად — კონტროლი, შური და ემოციური ზეწოლა, რაც ნელ-ნელა ანგრევს პარტნიორის თვითრწმენას.
რატომ არის მნიშვნელოვანი საკუთარი ტრავმის გაცნობიერება
ბავშვობის ტრავმები თავისით არ ქრება — ისინი აგრძელებენ ცხოვრებას ჩვენს ჩვევებსა და ქცევებში, პარტნიორების არჩევანში, ურთიერთობებში. ტრავმები ქმნის სცენარებს, რომლებსაც ზრდასრულ ცხოვრებაში არაცნობიერად ვიმეორებთ და ამას ხშირად „ხასიათს“ ან „ბედისწერას“ ვარქმევთ.
საკუთარი სცენარის გაცნობიერება პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. ეს არ გვავალდებულებს, დაუყოვნებლივ ყველაფერი შევცვალოთ, მაგრამ გვაძლევს არჩევანს: დავრჩეთ ნაცნობ, თუმცა მტკივნეულ რეალობაში, თუ ნელ-ნელა ავაგოთ უფრო უსაფრთხო და მდგრადი ურთიერთობები. ტრავმასთან მუშაობა ხანგრძლივი პროცესია, მაგრამ სწორედ ის გვაძლევს საშუალებას ავაგოთ ურთიერთობები, სადაც პატივისცემა, საკუთარი თავის რწმენა და საინტერესო ცხოვრება გველოდება.
