ატოპიური დერმატიტი არის კანის ქრონიკული დაავადება, რომელიც ვლინდება ქავილით, სიმშრალითა და ეგზემის კერებით. ატოპიური დერმატიტი ბავშვებში ხშირად იწყება ჩვილ ასაკში. იმისათვის, რომ დერმატიტის მკურნალობა ეფექტური იყოს, დერმატოლოგებისა და ალერგოლოგების მულტიპროფილური ჩართულობა ხდება საჭირო.
როცა ბავშვს ღამით ქავილი აღვიძებს, კანი უხეშდება და წითელი ლაქები ხან ქრება, ხან ისევ ძლიერდება, ბუნებრივად ჩნდება კითხვა - ეს ალერგიაა, ინფექციაა, თუ “უბრალოდ” მშრალი კანია? იგივე კითხვები აქვთ მოზრდილებსაც, როცა წლების განმავლობაში გამუდმებით ებრძვიან გაღიზიანებას, აქერცლილ კანსა და პერიოდული გამწვავებების ეპიზოდებს.
მიუხედავად იმისა, რომ სრულიად შესაძლებელია, ეს მართლაც უბრალოდ კანის გამოშრობის პრობლემა იყოს, აუცილებელია, გამოირიცხოს ატოპიური დერმატიტი - მდგომარეობა, რომელიც უბრალო დეჰიდრატაციისგან განსხვავებით ზუსტ დიაგნოსტიკას, სისტემურ მართვასა და კარგი სპეციალისტის ჩართულობას მოითხოვს.
ეს დაავადება მხოლოდ “კანის პრობლემა” არ არის. უფრო სწორად რომ ავხსნათ, ეს არის კანის დამცავი ბარიერის დარღვევა, რის გამოც საფარი ადვილად კარგავს ტენიანობას, უფრო მგრძნობიარე ხდება გაღიზიანებების მიმართ და ზედმეტად მძაფრად რეაგირებს ყოველდღიურ “ჩვეულებრივ” ფაქტორებზე. სწორედ ამიტომ, ერთი და იგივე საპონი, ტანსაცმელი, ოთახის ჰაერი ან სტრესული პერიოდი ერთ ადამიანში არაფერს იწვევს, მეორე კი ატოპიური დერმატიტის ეპიზოდებამდე მიჰყავს.
ატოპიური დერმატიტი ხშირად თან ახლავს ალერგიულ ფონს, მაგალითად, ალერგიულ რინიტს ან ასთმას. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყოველთვის კონკრეტულ პროდუქტზე ალერგიაა მიზეზი. ზოგჯერ ალერგენები პროცესს აძლიერებს, ზოგჯერ კი მთავარი ტრიგერი გარემოა, კანის ზედმეტი გამოშრობა ან არასწორად შერჩეული მოვლა.
ატოპიური დერმატიტის სიმპტომები ასაკთან ერთად იცვლება, მაგრამ საერთო ნიშნები ხშირად ერთია: მშრალი, უხეში, გაწითლებული უბნები და გამუდმებული ქავილი, რომელიც კანის დაზიანებას კიდევ უფრო ამძიმებს.
ჩვილებში გამონაყარი ხშირად ლოყებზე, თავის კანზე, კისერსა და ტანზე ჩანს, ხოლო ბავშვებში უფრო ტიპურია მოხრის ზედაპირები - იდაყვისა და მუხლის შიგნითა მხარე, მაჯები, კისერი. მოზრდილებში შეიძლება დომინირებდეს ხელების, ქუთუთოების, კისრის, ზედა ტანის ან კვლავაც მოხრის ზედაპირების დაზიანება, ხშირად კანი სქელდება და მისი ფერიც იცვლება.
მნიშვნელოვანი დეტალია ისიც, რომ ატოპიური დერმატიტი იშვიათად მიმდინარეობს ერთნაირად. ბევრს აქვს “მშვიდი” პერიოდები და გამწვავებები, რაც ზოგჯერ სეზონს, სახლში გათბობას, სტრესს, ავადმყოფობას ან მოვლისას შეცდომებს ემთხვევა. სწორედ ეს ცვალებადობა ხდის მდგომარეობას დამაბნეველს და ზოგჯერ აჩენს მცდარ თვითდიაგნოზს.
ატოპიური დერმატიტის უკან, როგორც წესი, დგას გენეტიკური მიდრეკილება და იმუნური სისტემის თავისებურება. თუ ოჯახში იყო ეგზემა, ალერგიული რინიტი, ასთმა ან ბავშვობაში კანის ქავილი, რისკი იზრდება. მაგრამ გენეტიკა მხოლოდ ფონს ქმნის; ყოველდღიური გამომწვევები კი ხშირად უფრო დიდი გამღიზიანებელია: მშრალი ჰაერი, ხშირი ბანაობა ცხელი წყლით, აგრესიული გამწმენდი საშუალებები, უხეში მატყლი/სინთეტიკა კანზე, ოფლიანობა, სადეზინფექციო საშუალებების ჭარბი გამოყენება, სტრესი და ზოგჯერ ინფექციებიც. ატოპიური დერმატიტი ბავშვებში ხშირად მწვავდება, ამ დროს მდგომარეობას ამძიმებს კანქვეშა მიკროფლორის ცვლილება და ბაქტერიული ინფექციის დამატება, როცა კანი დაკაწრულია და ბარიერი დაზიანებულია.
ამ ყველაფრის ცოდნა აუცილებელია, რადგან მკურნალობა მხოლოდ ლოსიონის/კრემის წასმა არ არის - ეს არის ბარიერის აღდგენა, ტრიგერების კონტროლი და გამწვავებების დროული მართვა.
ატოპიური დერმატიტის მკურნალობა წარმატებულია მაშინ, როცა მიზანი მხოლოდ გამონაყარის ჩაქრობა კი არა, გამწვავების ეპიზოდების სიხშირის შემცირება და ცხოვრების ხარისხის დაბრუნებაა. ძირითადი ხაზი იწყება კანის მუდმივი დატენიანებითა და ბარიერის აღდგენით: სწორად შერჩეული რუტინა და ჰიგიენა ხშირად ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც მედიკამენტური თერაპია. როცა ანთება აქტიურია, ექიმი ინდივიდუალურად არჩევს ადგილობრივ ანთების საწინააღმდეგო საშუალებებს, საჭიროების შემთხვევაში ამატებს ქავილის კონტროლისთვის საშუალებებს და აფასებს, ხომ არ არის მიმდინარე ინფექცია, რომელიც ცალკე მკურნალობას მოითხოვს.
ზოგჯერ მდგომარეობა იმდენად გამწვავებულია ან იმდენად ხშირად მეორდება, რომ საჭიროა უფრო ფართო მართვა - ალერგოლოგიური შეფასება, თანმხლები ალერგიული დაავადებების კონტროლი, და კონკრეტული ცხოვრებისეული ფაქტორების „დალაგება“. სწორედ ამიტომ, დაავადების მკურნალობა საუკეთესოა მაშინ, როცა დერმატოლოგი და ალერგოლოგი ერთად მუშაობენ.
თუ ქავილი რეგულარულად არღვევს ძილს, თუ კანი სკდება, სველდება ან ჩნდება მტკივნეული ნახეთქები, თუ ბავშვი მუდმივად იკაწრავს კანს და გაღიზიანება ყოველდღიურობას აუტანელს ხდის, ეს უკვე ის ეტაპია, როცა ექიმთან ვიზიტი გადაუდებელი აუცილებლობაა. იგივე ეხება მოზრდილებსაც: როცა გამონაყარი ხანგრძლივია, თვითნებური მკურნალობა არ მუშაობს, ან გამწვავების ეპიზოდები გახშირდა, აუცილებელია დერმატოლოგის ჩართვა, რათა გამოირიცხოს სხვა დაავადებები, სწორად დადგინდეს დიაგნოზი და შეირჩეს უსაფრთხო, ეფექტური სქემა.
ატოპიური დერმატიტი შეიძლება იყოს ხანგრძლივი „თანამგზავრი", მაგრამ ეს არ უნდა ნიშნავდეს მუდმივ დისკომფორტს. სწორი დიაგნოსტიკა, თანმიმდევრული მოვლა და პროფესიონალური მართვა უმეტეს შემთხვევაში მნიშვნელოვნად ამცირებს სიმპტომებს და აბრუნებს კონტროლის შეგრძნებას - როგორც ბავშვისთვის, ისე მშობლისა და მოზრდილი პაციენტისთვის.
R