სალმან რუშდის ცხოვრება მუქარების ფონზე, თავდასხმა და 5 ქორწინება - ​მწერალი, რომელიც მუსლიმებმა საჯაროდ დაწყევლეს და რადიკალების თავდასხმის შედეგად ცალ თვალში მხედველობა დაკარგა - მშობლები

აჰმედ სალმან რუშდი წარმოშობით ინდოელი, ბრიტანელი მწერალი გახლავთ. მას, 1981 წელს, რომანისათვის "შუაღამის შვილები", ბუკერის პრემია მიენიჭა. კრიტიკოსები მწერალს მაგიური რეალიზმის წარმომადგენლად თვლიან. ​მისი მეოთხე რომანი, "ეშმაკეული აიები" (1988), დიდი სკანდალის მიზეზი გახდა, რამაც რამდენიმე ქვეყნის მუსლიმთა შორის პროტესტი და მასშტაბური გამოსვლები გამოიწვია.

მწერლის მისამართით მუქარები გაისმა, მათ შორის ირანის ყოფილი უზენაესი ლიდერი, აიათოლა ხომეინიც იყო. მან 1989 წლის 14 თებერვალს სპეციალური ბრძანებაც გასცა და მწერლის მოკვლას ითხოვდა. ბრიტანეთის მთავრობამ სალმან რუშდი საკუთარი მფარველობის ქვეშ აიყვანა. ​

1983 წელს რუშდი დიდი ბრიტანეთის უმაღლესი ლიტერატურული ორგანიზაციის - სამეფო ლიტერატურული საზოგადოების წევრად აირჩიეს. 1999 წლის იანვარში მას საფრანგეთის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კომანდორის წოდება მიენიჭა. 2007 წლის ივნისში დედოფალმა ელისაბედ II-მ მას, ლიტერატურული დამსახურებისათვის, რაინდის წოდება უბოძა. 2008 წელს ჟურნალმა "ტაიმსმა" იგი 1945 წლის შემდგომი პერიოდის 50 უდიდეს ბრიტანელ მწერალს შორის მეცამეტე ადგილზე დაასახელა.

​2000 წლიდან რუშდი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობს. 2015 წელს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის არტურ ლ. კარტერის ჟურნალისტიკის ინსტიტუტმა იგი გამოჩენილ მწერლად აღიარა. მანამდე ის ემორის უნივერსიტეტში ასწავლიდა. მწერალი ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემიის წევრად აირჩიეს. 2012 წელს მან "ეშმაკეული აიების" ირგვლივ ატეხილი დავის შემდგომი ცხოვრების ამსახველი მემუარები - "ჯოზეფ ანტონი" გამოაქვეყნა. 2022 წლის 12 აგვისტოს, ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ შატოკუაში ლექციის დაწყების წინ, რუშდიზე თავდასხმა განხორციელდა, რის შედეგადაც მწერალმა მძიმე დაზიანებები მიიღო....

​ბიოგრაფია

აჰმედ სალმან რუშდი 1947 წლის 19 ივნისს, ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე და მის გაყოფამდე ცოტა ხნით ადრე, ბომბეიში, ქაშმირული წარმოშობის მუსლიმურ ოჯახში დაიბადა. მისი პაპა ურდუ ენაზე მოღვაწე პოეტი იყო. მამამ, ანის აჰმედ რუშდიმ, კემბრიჯის უნივერსიტეტი დაასრულა. იგი იურისტი და ბიზნესმენი იყო. დედა, ნეგინ ბჰატმა, მასწავლებლად მუშაობდა.ანის რუშდი ინდოეთის სამოქალაქო სამსახურიდან მას შემდეგ დაითხოვეს, რაც გაირკვა, რომ ასაკის შემცირების მიზნით მის მიერ წარდგენილი დაბადების მოწმობა შეცვლილი იყო. რუშდის სამი და ჰყავს. საკუთარ მემუარებში მწერალი აღნიშნავს, რომ მამამ გვარი "რუშდი" ავეროესის (იბნ რუშდის) პატივსაცემად აირჩია. ​14 წლის ასაკში იგი სასწავლებლად ინგლისში გაემგზავრა, მოგვიანებით კი კემბრიჯის უნივერსიტეტის სამეფო კოლეჯში ისტორიას ეუფლებოდა. რუშდი თავდაპირველად თეატრში, შემდეგ კი ჟურნალისტად მუშაობდა. 1964 წელს მან ბრიტანეთის მოქალაქეობა მიიღო.

სარეკლამო სააგენტო Ogilvy & Mather-ში ქოფირაითერად მუშაობდა, სადაც შოკოლად "Aero"-სთვისა და ნამცხვრებისთვის ცნობილი სლოგანები შექმნა. ასევე თანამშრომლობდა სააგენტო Ayer Barker-თან, რომლისთვისაც American Express-ის სლოგანი - "That’ll do nicely" შექმნა. მუსიკოს რონი ბონდთან თანამშრომლობით სარეკლამო ტექსტი დაწერა, რომელიც სიმღერის სახით ჯორჯ ჩენდლერმა შეასრულა.

სწორედ Ogilvy & Mather-ში მუშაობის პერიოდში დაწერა რომანი "შუაღამის შვილები". იმ დროისათვის ის პროფესიონალი მწერალი ჯერ კიდევ არ გახლდათ. ​2001 წელს მან ფილმში "ბრიჯიტ ჯონსის დღიური" ეპიზოდური როლი შეასრულა, სადაც საკუთარი თავი განასახიერა.

​2008 წლის 10 ივლისს, მკითხველთა ინტერნეტ-გამოკითხვის შედეგად, სალმან რუშდი ბუკერის პრემიის არსებობის 40 წლის მანძილზე საუკეთესო ლაურეატად დასახელდა. რადგან თავად რუშდიმ ცერემონიაზე დასწრება ვერ შეძლო, ბუკერის სპეციალური პრემია და 50 ათასი ფუნტი მის შვილებს გადაეცათ. ​ჯგუფ U2-ის სიმღერა "The Ground Beneath Her Feet" რუშდის ტექსტზეა დაწერილი. მწერალი ამ სიმღერის კლიპშიც მონაწილეობს. 2016 წელს მან აშშ-ის მოქალაქეობა მიიღო, ხოლო 2019 წელს პრემია "წლის ჰუმანისტი" მიენიჭა. ​

1988 წლამდე ​

სალმან რუშდის დებიუტი ნახევრად სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრში, რომანით "გრიმუსი", მკითხველთა და კრიტიკოსთა მხრიდან შეუმჩნეველი დარჩა. თუმცა, მომდევნო რომანმა, "შუაღამის შვილები", ავტორს საყოველთაო აღიარება მოუტანა. დღემდე იგი რუშდის საუკეთესო ნაწარმოებად ითვლება. 1993 წელს ამ წიგნმა "ბუკერის ბუკერის" პრიზი, როგორც 25 წლის განმავლობაში ბუკერის პრემიის ლაურეატებს შორის საუკეთესო რომანმა, დაიმსახურა, ხოლო 2008 წელს იგი პრემიის არსებობის 40 წლის მანძილზე საუკეთესო წიგნად დასახელდა.

აღნიშნული გამოკითხვა მკითხველთა შორის ჩატარდა. ​"შუაღამის შვილები" ერთი ბავშვის ცხოვრების შესახებ მოგვითხრობს, რომელიც იმ ღამეს დაიბადა, როდესაც ბრიტანეთის ინდოეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა.

ბავშვი დაჯილდოებული იყო განსაკუთრებული უნარებითა და კავშირით სხვა ბავშვებთან, რომლებიც ინდოეთის სუბკონტინენტის ისტორიაში ახალი და მშფოთვარე ეპოქის განთიადზე დაიბადნენ. პერსონაჟ სალიმ სინაის ხშირად თავად რუშდის ადარებდნენ. მიუხედავად ამისა, ავტორმა უარყო მოსაზრება რომელიმე პერსონაჟის ავტობიოგრაფიულობის შესახებ და განაცხადა:

"ადამიანები ვარაუდობენ, რომ რაკი პერსონაჟის ხასიათის ზოგიერთი შტრიხი პირადი გამოცდილებიდანაა აღებული, ის უბრალოდ თქვენი ასლი ხდება. ამ გაგებით, მე არასოდეს მიგრძნია, რომ ოდესმე ავტობიოგრაფიული პერსონაჟი შევქმენი".

2012 წელს რომანის, "შუაღამის შვილების", ეკრანიზაცია წარმოშობით ინდოელმა კანადელმა კინორეჟისორმა, დიპა მეჰტამ გადაიღო. ​წარმატების შემდეგ რუშდიმ პაკისტანის შესახებ, კვლავ მაგიური რეალიზმის სტილში, რომანი "სირცხვილი" (1983) დაწერა. მასში ავტორი პაკისტანის პოლიტიკურ არეულობას ასახავს, ხოლო პერსონაჟების პროტოტიპებად ზულფიკარ ალი ბჰუტოსა და გენერალ მუჰამედ ზია-ულ-ჰაკს იყენებს.

რუშდის საფრანგეთის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენი მიენიჭა. ​"სირცხვილმა" საფრანგეთის პრემია საუკეთესო უცხოური წიგნისთვის მოიპოვა და ბუკერის პრემიის მეორე ლაურეატი გახდა. პოსტკოლონიური ლიტერატურის ორივე ეს ნამუშევარი მაგიური რეალიზმის სტილითა და იმ იმიგრანტული მსოფლმხედველობით ხასიათდება, რომელსაც რუშდი, როგორც ქაშმირული დიასპორის წარმომადგენელი, კარგად იცნობდა. ​

1987 წელს რუშდიმ ნიკარაგუას შესახებ სამეცნიერო-პოპულარული წიგნი "იაგუარის ღიმილი" გამოსცა. ეს წიგნი პოლიტიკური მიმართულებისაა და ავტორის პირად გამოცდილებასა და სანდინისტების პოლიტიკური ექსპერიმენტების ადგილზე კვლევას ეფუძნება.

​"ეშმაკეული აიები", მუსლიმთა პროტესტი და სასიკვდილო განაჩენი

​მისმა რომანმა "ეშმაკეული აიები" (1988) მუსლიმთა მძაფრი პროტესტი გამოიწვია, რადგან ერთ-ერთი პერსონაჟი წინასწარმეტყველ მუჰამედის მიხედვით იყო შექმნილი. ირანელმა აიათოლა ხომეინიმ თავის ფეტვაში რუშდი საჯაროდ დაწყევლა და მას, ისევე როგორც წიგნის გამოცემაში ჩართულ ყველა პირს, სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა, ხოლო მსოფლიოს მუსლიმებს განაჩენის აღსრულებისკენ მოუწოდა.

ამან დიდ ბრიტანეთსა და ირანს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტა გამოიწვია. ირანულმა ფონდმა "15-Khordad Foundation"-მა რუშდის მკვლელობისთვის ჯილდოდ 2 მილიონი დოლარი გამოაცხადა, რაც მოგვიანებით 2.5 მილიონამდე გაიზარდა. როგორც ფონდის ხელმძღვანელმა, აიათოლა სანეიმ 1997 წელს განაცხადა, ჯილდო აუცილებლად მუსლიმს არ ეკუთვნის: მას ნებისმიერი პირი მიიღებდა, ვინც რუშდის მოკლავდა.

​მწერალი მრავალი წლის განმავლობაში იმალებოდა და საზოგადოების წინაშე მხოლოდ პერიოდულად ჩნდებოდა. ხომეინის მემკვიდრემ, აიათოლა ალი ხამენეიმ, მწერლის სინანული არ მიიღო და დაადასტურა, რომ რუშდის მიმართ გამოტანილი სასიკვდილო განაჩენი უცვლელი დარჩებოდა.

მოჰამედ ხათამის პრეზიდენტობის პერიოდში, 1998 წელს, ირანის მთავრობამ პირობა დადო, რომ იგი "არ აპირებს განახორციელოს რაიმე ქმედება, რომელიც საფრთხეს შეუქმნის "ეშმაკეული აიების" ავტორის ან ამ ნაწარმოებთან დაკავშირებული ნებისმიერი პირის სიცოცხლეს". სამი წლის შემდეგ თავად ხათამიმ განაცხადა, რომ სალმან რუშდის საქმე "დასრულებულად უნდა ჩაითვალოს".

თუმცა, 2003 წელს ირანულმა ორგანიზაციამ, "რევოლუციურმა გვარდიამ", გამოაცხადა, რომ რუშდის სასიკვდილო განაჩენი ძალაში რჩება. უფრო მეტიც, 2005 წელს აიათოლა ხამენეიმ განაცხადა, რომ რუშდის მკვლელობა "ღვთისსათნო საქმე" იქნებოდა. 2012 წლის სექტემბერში ფონდმა "15-Khordad Foundation"-მა რუშდის მკვლელობისთვის დაწესებული ჯილდო 3.3 მილიონ დოლარამდე გაზარდა. ​

2007 წლის 16 ივნისს, ბრიტანეთის დედოფლის დაბადების დღესთან დაკავშირებით, სალმან რუშდის რაინდის ტიტული მიენიჭა, რასაც მუსლიმურ სამყაროში მასობრივი პროტესტი მოჰყვა.

2016 წლის 21 თებერვალს ირანულმა მედიამ სალმან რუშდის მკვლელობისთვის დაწესებულ ფასს 600 ათასი დოლარი დაუმატა.

თავდასხმა

​2022 წლის 12 აგვისტოს, ქალაქ შატოკუაში ლექციის მსვლელობისას, რუშდის სცენაზე ერთი პირი დაესხა თავს და მუცლისა და კისრის არეში მრავლობითი ჭრილობა მიაყენა. თავდამსხმელი დააკავეს, ხოლო რუშდი სასწრაფოდ საავადმყოფოში გადაიყვანეს. თავდასხმის შედეგად მწერალმა ერთ თვალში მხედველობა დაკარგა. ​2023 წლის 6 თებერვალს გამოცემა The New Yorker-თან ინტერვიუში სალმან რუშდიმ მომხდარზე პირველად ისაუბრა. მან აღნიშნა, რომ მიყენებული მძიმე დაზიანებები ძირითადად მოშუშდა, თუმცა თითის წვერებში მგრძნობელობა დაკარგა, რაც ბეჭდვის პროცესს ურთულებს. მწერალმა ასევე დასძინა, რომ პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა აწუხებს.

​1990 წლის შემდეგ

​სკანდალურად ცნობილი რომანის, "ეშმაკეული აიების" შემდეგ, რუშდიმ ზღაპრის ჟანრს მიმართა და თავისი ერთ-ერთი ყველაზე სასიამოვნო ნაწარმოები - მცირე რომანი "ჰარუნი და ამბების ზღვა" შექმნა. ​

რუშდის რომანები "მავრის ბოლო ოხვრა" (1995) და "მიწა მის ფეხქვეშ" (1999) ემიგრანტების მაგალითზე თვითიდენტიფიკაციის ძიებისა და თანამედროვე გლობალურ სამყაროში ცნობადობის კულტის თემებს აგრძელებს. ​2005 წელს გამოცემული რომანი "კლოუნი შალიმარი" ქაშმირში არსებულ რთულ ვითარებაზე მოგვითხრობს. რუშდი აკრობატი კლოუნის, შალიმარის დაქირავებულ მკვლელად თანდათანობით გარდაქმნას გვიჩვენებს. ოთხი მთავარი პერსონაჟის - შალიმარის, მსახიობ ბუნიას, ამერიკის ელჩ მაქს ოფალსისა და მისი ქალიშვილის სახით, რუშდი მუსლიმური, ინდური და დასავლური კულტურების შეჯახებას წარმოაჩენს.

​2010 წელს დღის სინათლეზე რუშდის მეორე ზღაპარი "ლუკა და ცხოვრების ცეცხლი" გამოვიდა. ზღაპარი სიუჟეტურად მის წიგნს, "ჰარუნსა და ამბების ზღვას" უკავშირდება.

5 ქორწინება

მწერალი მდიდარი პირადი ცხოვრებითაც გამოირჩევა - 5-ჯერ იქორწინა ოფიციალურად.

1976 წელს დაქორწინდა კლარისა ლუარდზე, ინგლისის ხელოვნების საბჭოს ლიტერატურის ოფიცერზე, რომელთანაც ვაჟი ჰყავს.კლარისა 1980-იანი წლების შუა პერიოდში მიატოვა ავსტრალიელ მწერალ რობინ დევიდსონთან ქორწინებისთვის, რომელიც მათმა საერთო მეგობარმა, თანამშრომელმა ბრიუს ჩატვინმა, გააცნო.რუშდი და დევიდსონი არასდროს დაქორწინებულან და 1987 წელს, როდესაც ის განქორწინდა მოხდა კლარისასთან, უკვე დაშორებული იყვნენ.

რუშდი და ამერიკელი მწერალი მარიან ვიგინსი მომდევნო წელს დაქორწინდნენ.

1991 წელს რუშდიმ შეიძინა უსაფრთხო სახლი ბარნეტის ლონდონის რაიონში, ბიშოპს ავენიუს 9 ნომერში, სადაც ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მომდევნო წლიდან 2000 წელს შეერთებულ შტატებში ემიგრაციამდე. რუშდი და ვიგინსი 1993 წელს განქორწინდნენ.

1997 წელს რუშდი დაქორწინდა ბრიტანელ რედაქტორსა და მწერალ ელიზაბეტ უესტზე, რომელთანაც მას მეორე ვაჟი შეეძინა.

2004 წელს ინდოელ-ამერიკელ ტელეწამყვანსა და მოდელ პადმა ლაკშმიზე დაქორწინდა, მას შემდეგ, რაც იმავე წელს ელიზაბეთზე განქორწინდა. 1999 წელს მათი პირველი შეხვედრის დროს, რუშდი 51 წლის იყო, ხოლო ლაკშმი - 28-ის.

წყვილი 2007 წელს დაშორდა. ლაკშმიმ მას არასაიმედო და განებივრებული უწოდა, თქვა, რომ მუდმივად ქებას ეძებდა და „ხშირ სექსს“ მოითხოვდა. ლაკშმი ამტკიცებდა, რომ რუშდი მას „ცუდ ინვესტიციას“ უწოდებდა და არ იყო მგრძნობიარე მისი მტკივნეული ენდომეტრიოზის მიმართ.

ლაკშმის შემდეგ, რუშდი 2021 წელს ამერიკელ პოეტ რეიჩელ ელიზა გრიფიტსზე დაქორწინდა.