"ჩემი შვილი ყველაფერზე ტირის, შენიშვნა ისტერიკაში აგდებს. ვერ გავიგე, ხასიათია თუ რაიმე დარღვევა" - როგორ დავეხმაროთ ზედმეტად მგრძნობიარე ბავშვს - მშობლები

„მყავს 7 წლის შვილი, რომელიც ძალიან ემოციურია. ყველაფერზე ტირის, სულ უმნიშვნელო მიზეზების გამოც კი ისტერიკებში ვარდება — თუ რამე არ გამოუვიდა, თუ ვიღაცამ რამე შენიშვნა მისცა, რაიმე შეუსწორა ან თუნდაც იმიტომ, რომ ტანსაცმელი არ მოეწონა. ზოგჯერ ხმაურზეც ძალიან მძაფრად რეაგირებს. ამას მხოლოდ სახლში კი არა, სკოლაშიც ამჩნევენ — მასწავლებელმაც მითხრა, რომ ხშირად რთულად იღებს შენიშვნებს, ადვილად ღიზიანდება და ზოგჯერ ბავშვებთან ერთად ჯგუფურ აქტივობებშიც არ ერთვება. ვეღარ გავიგე, ეს ნორმალურია, უბრალოდ ხასიათია თუ რამე სხვა უნდა გავითვალისწინო? როგორ მოვიქცე, რომ უკეთ გავუგო და დავეხმარო?“

მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვი — როგორ ამოვიცნოთ და რა უნდა ვიცოდეთ

ბავშვის აღზრდა ყოველთვის მოითხოვს მოთმინებას. თუმცა ზოგ მშობელს განსაკუთრებული „განსაცდელი“ ხვდება, როცა ძალიან მგრძნობიარე ბავშვები ჰყავთ. ასეთი ბავშვი შეიძლება ტიროდეს მცირე იმედგაცრუების დროს, გაღიზიანდეს იმიტომ, რომ სვიტერი უჭერს ან ჩაი ოდნავ ცხელია.

ხშირად მშობლები თავიდან ვერ ხვდებიან, რომ საქმე აქვთ არა „რთულ ხასიათთან“, არამედ ბუნებრივად მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვთან. ასეთი ქცევა შეიძლება აგერიოთ ზედმეტ ტემპერამენტში, ყურადღების დეფიციტში ან უბრალოდ „ჭირვეულობაში“. სინამდვილეში კი არსებობს რამდენიმე მკაფიო ნიშანი, რომლებიც დაგეხმარებათ სწორად შეფასებაში.

1. ემოციური რეაქციები არ შეესაბამება სიტუაციას

ერთი ამბავია, როცა ბავშვი ტირის დაცემის შემდეგ, და სულ სხვა, როცა მცირე შეცდომაც კი ძლიერ ემოციურ აფეთქებას იწვევს.

მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვები ემოციებს ბევრად უფრო მძაფრად და ღრმად განიცდიან, ვიდრე მათი თანატოლები. ისინი უფრო ინტენსიურად ამუშავებენ ემოციურ ინფორმაციას, რის გამოც მათი რეაქციები — როგორც უარყოფითზე, ისე დადებითზე — ხშირად გადაჭარბებულად ჩანს.

კვლევებიც აჩვენებს, რომ ასეთი ბავშვები შეიძლება უფრო რთულად ითვისებდნენ სოციალურ წესებს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ მშობლები მხარდაჭერის ნაცვლად ხშირად აკრიტიკებენ ან ამტყუნებენ.

გადაჭარბებული ემოციურობის ნიშნები:

• ძლიერი და ხანგრძლივი შფოთვა მცირე შეცდომის ან წარუმატებლობის შემდეგ

• კონფლიქტის შემდეგ ვერ „გამოსვლა“ — დიდხანს დარჩენილი სევდა ან დაძაბულობა

• კრიტიკის რთულად მიღება — ნებისმიერ შენიშვნას აღიქვამს როგორც უარყოფას

• სხვა ბავშვებთან ურთიერთობას ან თამაშს თავს არიდებს შეცდომის დაშვების შიშის გამო

ზოგისთვის ასეთი ბავშვი შეიძლება „დრამატული“ ან „ზედმეტად მგრძნობიარე“ ჩანდეს, თუმცა რეალურად ეს მისი ნერვული სისტემის თავისებურებაა და არა არასწორი აღზრდის შედეგი.

2. ძლიერი რეაქცია გარემოზე — ხმაზე, სუნზე, გემოზე, შეხებაზე

ალბათ შეგხვედრიათ ბავშვი, რომელსაც ხმაურიანი დღესასწაულები არ ახარებს, არამედ პირიქით — აღიზიანებს. ასეთი ბავშვები ხშირად ერიდებიან ხმაურს, არ ერთვებიან საერთო აქტივობებში და შეიძლება ცალკე ისხდნენ მოწყენილი სახეებით.

მაღალი სენსორული მგრძნობელობა ასეთი ბავშვების ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია. ისინი უფრო მძაფრად აღიქვამენ ყოველდღიურ სტიმულებს — სინათლეს, ხმას, სუნს, შეხებას. სადაც სხვა ბავშვი იტყვის „ხმაურია“, მათთვის ეს შეიძლება „აუტანელი“ იყოს.

მათი ნერვული სისტემა უფრო მეტ დეტალს ამჩნევს და მათზე უფრო ძლიერად რეაგირებს. ამიტომ მოულოდნელი გარემო ან ინტენსიური სტიმულები (ხმაური, ხალხი, მუსიკა) მათში სტრესს იწვევს, რაც ზოგჯერ ისტერიის მსგავს რეაქციებშიც გამოიხატება.

სენსორული მგრძნობელობის ნიშნები:

• ერიდება ხალხმრავალ ადგილებს

• აშინებს ხმამაღალი ხმები, ზოგჯერ პანიკაშიც ვარდება

• ხშირად წუწუნებს ტანსაცმელზე (ეტიკეტები, უხეში ქსოვილი)

• ურჩევნია მარტო თამაში, ვიდრე ჯგუფურ აქტივობაში ჩართვა

• ხელებით იფარებს ყურებს ან თვალებს

• ხშირად უარს ამბობს საერთო გართობაში მონაწილეობაზე

რას ნიშნავს ეს მშობლისთვის?

თუ ამ ნიშნებში საკუთარ შვილს ამოიცნობთ, მნიშვნელოვანია გახსოვდეთ:ეს არ არის „ცუდი ხასიათი“ და არც „ჭირვეული ბავშვი“.

ეს არის ნერვული სისტემის თავისებურება, რომელიც მოითხოვს:

• მეტ გაგებას

• ნაკლებ კრიტიკას

• უსაფრთხო და მშვიდ გარემოს

ასეთი ბავშვები ხშირად ძალიან ემპათიურები, შემოქმედებითი და დაკვირვებულები არიან — უბრალოდ მათ სჭირდებათ მეტი მხარდაჭერა, რომ საკუთარი მგრძნობელობა ძლიერებად აქციონ და არა სისუსტედ.

როგორ მოვიქცეთ ყოველდღიურ სიტუაციებში — პრაქტიკული რჩევები მშობლებისთვის

მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვთან ურთიერთობა განსაკუთრებულ სიფრთხილეს და მოთმინებას მოითხოვს. ასეთ შემთხვევაში მთავარი მიზანი ბავშვის „გამოსწორება“ კი არა, მისი ემოციების მიღება და ნელ-ნელა მართვის სწავლებაა.

როცა ბავშვი თითქოს უმნიშვნელო მიზეზით ტირის, მშობლებს ხშირად უნებლიეთ უჩნდებათ რეაქცია: „ამის გამო როგორ ტირი?“ თუმცა ასეთი ფრაზა ბავშვის განცდას აუფასურებს. უკეთესია, თუ მის ემოციას დაასახელებთ და აღიარებთ — მაგალითად, ეტყვით, რომ ხედავთ, როგორ ეწყინა ან გაბრაზდა. ეს მას აძლევს განცდას, რომ მისი გრძნობები მნიშვნელოვანია. ამ დროს მნიშვნელოვანია, არ იჩქაროთ მისი „დაწყნარება“ და მისცეთ დრო, რომ ემოცია თავისით გაიაროს.

ისტერიკის დროს აუცილებელია მშობელმა საკუთარი სიმშვიდე შეინარჩუნოს. ხშირად ასეთი აფეთქება ბავშვის ცუდ ქცევას კი არა, გადატვირთვას ნიშნავს. ამ დროს ყვირილი ან დასჯა მხოლოდ ამძაფრებს მდგომარეობას. უმჯობესია, ბავშვი გადაიყვანოთ შედარებით მშვიდ გარემოში და, თუ ის მზად არის, ფიზიკური მხარდაჭერაც შესთავაზოთ - მაგალითად, ჩახუტება. მნიშვნელოვანია, რომ არ მოსთხოვოთ ემოციის მყისიერად შეწყვეტა, რადგან ის ამ დროს უბრალოდ ვერ აკონტროლებს საკუთარ თავს.

თუ ბავშვი მძაფრად რეაგირებს ხმაურზე ან ხალხმრავალ გარემოზე, უნდა გაითვალისწინოთ, რომ მისთვის ეს რეალურად დისკომფორტული და ზოგჯერ მტკივნეულიც კი არის. სასურველია, წინასწარ გააფრთხილოთ, რა ელოდება და მისცეთ შესაძლებლობა, საჭიროების შემთხვევაში ცოტა ხნით გაერიდოს გარემოს. ასეთ სიტუაციებში ძალიან ეხმარებათ პატარა „უსაფრთხო“ ნივთები — მაგალითად, ყურსასმენები ან საყვარელი სათამაშო.

ხშირად მშობლებს ჰგონიათ, რომ ბავშვის პრეტენზიები ტანსაცმელზე ჭირვეულობაა, თუმცა მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვებისთვის უხეში ქსოვილი ან ეტიკეტი რეალურ დისკომფორტს იწვევს. ასეთ დროს უმჯობესია, არჩევანი მისცეთ და მაქსიმალურად კომფორტული ტანსაცმელი შეურჩიოთ. ეს პატარა დეტალი მნიშვნელოვნად ამცირებს სტრესს ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

როდესაც ბავშვი ერიდება სხვა ბავშვებთან ურთიერთობას, ეს ხშირად შიშიდან მოდის — შეცდომის დაშვების ან მიუღებლობის შიში. ასეთ დროს იძულება არ მუშაობს. უფრო ეფექტურია ნელ-ნელა, უსაფრთხო გარემოში, მცირე ჯგუფებში სოციალიზაციის წახალისება და წინასწარ ახსნა, რა მოხდება კონკრეტულ სიტუაციაში.

ასევე მნიშვნელოვანია, როგორ ვაძლევთ შენიშვნებს. მაღალი მგრძნობელობის მქონე ბავშვები კრიტიკას ხშირად აღიქვამენ როგორც უარყოფას. ამიტომ ჯობს რბილი ფორმულირება გამოიყენოთ, მაგალითად, ერთად სცადოთ უკეთესი ვარიანტის პოვნა. როცა ბავშვი გრძნობს, რომ არ აკრიტიკებენ, არამედ ეხმარებიან, ბევრად მარტივად იღებს რჩევებს.

ზოგადად, ასეთი ბავშვებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია პროგნოზირებადი გარემო. მოულოდნელობები მათთვის სტრესულია, ამიტომ ყოველდღიური რუტინა, წინასწარი გაფრთხილება და მშვიდი ატმოსფერო დიდ როლს თამაშობს. სასარგებლოა სახლში ისეთი სივრცის შექმნაც, სადაც ბავშვი შეძლებს დამშვიდებას, როცა გადატვირთულად იგრძნობს თავს.

ყველაზე მთავარი კი არის ის, რომ ასეთი ბავშვი „რთული“ არ არის. ის უბრალოდ უფრო მძაფრად აღიქვამს სამყაროს — ხმებს, ემოციებს, შეხებებს. სწორი მიდგომის შემთხვევაში, ეს მგრძნობელობა მომავალში შეიძლება იქცეს მის ძლიერ მხარედ - ემპათიად, დაკვირვებულობად და მაღალ ემოციურ ინტელექტად.

ვცადოთ, არ დავკარგოთ კონტროლი საკუთარ თავზე და არ მივანდოთ ჩვენი ემოციების მართვა გარემოს, აგრესიულ და ტოქსიკურ ადამიანებს - ფსიქიატრი განმარტავს, შეიძლება თუ არა სტრესის მართვის სწავლა

ასწავლეთ ბავშვს ემოციების მართვა და მას ცხოვრებაში თავის დამკვიდრება არასოდეს გაუჭირდება - ამაზეა დამოკიდებული როგორც აკადემიური წარმატება, ისე სოციალური კეთილდღეობა