ხშირად, როდესაც ბავშვი ამბობს, რომ თავი ან მუცელი სტკივა, მშობლები მიზეზს მხოლოდ ფიზიკურ ჯანმრთელობაში ეძებენ. თუმცა არსებობს შემთხვევები, როცა ანალიზები, კვლევები და ექიმების შემოწმება ვერანაირ პრობლემას ვერ აჩვენებს, ბავშვს კი ტკივილი მაინც რეალურად აწუხებს.

ფსიქიატრები და ბავშვთა ფსიქოლოგები ამას „სომატიზებულ აშლილობას“ უწოდებენ — მდგომარეობას, როდესაც ძლიერი სტრესი, შფოთვა და ემოციური ტკივილი სხეულის სიმპტომებად გადაიქცევა. ეს შემთხვევა ფსიქიატრის სამედიცინო პრაქტიკიდან ამის კიდევ ერთი დადასტურებაა.

გოგონა, რომელსაც აუტანლად სტკიოდა თავი

ერთ დილას ბავშვთა ფსიქიატრს საავადმყოფოდან დაუკავშირდნენ. სასწრაფოში 11 წლის გოგონა მოათავსეს ძლიერი თავის ტკივილით. ექიმებმა ყველა შესაძლო ნევროლოგიური კვლევა ჩაუტარეს, თუმცა ვერანაირი ფიზიკური მიზეზი ვერ იპოვეს.

როდესაც ფსიქიატრი გოგონას სანახავად მივიდა, ბავშვი საწოლზე იწვა, ორივე ხელით თავი ეჭირა და ტკივილისგან კვნესოდა. მშობლები გაბრაზებულები იყვნენ — ვერ ხვდებოდნენ, რატომ გამოიძახეს ფსიქიკური ჯანმრთელობის ექიმი მაშინ, როცა ბავშვს აშკარად რაღაც სტკიოდა.

ექიმმა მშობლებს აუხსნა, რომ ბავშვის ტკივილი გამოგონილი არ იყო. ის რეალურად იტანჯებოდა, უბრალოდ ამ ტკივილს ფიზიკური მიზეზი არ ჰქონდა.

როგორ მოქმედებს სტრესი სხეულზე

როდესაც ადამიანი დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობს სტრესში, ორგანიზმში ჰორმონული ცვლილებები იწყება. ირღვევა ნერვული სისტემისა და ჰორმონების ბალანსი, რაც გავლენას ახდენს:

• ტვინზე
• გულზე
• კუჭ-ნაწლავზე
• კუნთებზე
• სუნთქვაზე

შედეგად ჩნდება რეალური ფიზიკური სიმპტომები — მუცლის ტკივილი, დიარეა, თავბრუსხვევა, თავის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება და სხვა. სწორედ ამიტომ ვითარდება, მაგალითად, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომიც.

რა ხდებოდა სინამდვილეში?

გოგონა, სახელად სუჯონი, ძალიან მშვიდი და პასუხისმგებლიანი ბავშვი იყო. კარგად სწავლობდა, არასდროს აწუხებდა მშობლებს და ყველაფრის დამოუკიდებლად მოგვარებას ცდილობდა.

ერთი წლის წინ მის პატარა ძმას ლეიკემია დაუდგინდა. ოჯახში ცხოვრება მთლიანად შეიცვალა:

• დედა ხშირად საავადმყოფოში რჩებოდა ძმასთან
• სახლში დაძაბული და მძიმე ატმოსფერო იყო
• მშობლები ემოციებს მალავდნენ
• სუჯონი ხშირად მარტო სადილობდა და მარტო რჩებოდა საკუთარ განცდებთან

გოგონა ხედავდა, როგორ იტანჯებოდნენ მშობლები და ცდილობდა, საკუთარი პრობლემებით მათთვის ტვირთი არ გამხდარიყო.

ამავე პერიოდში სკოლაშიც გაუჭირდა — საუკეთესო მეგობარი ჩამოშორდა და სხვა ბავშვთან დაიწყო ურთიერთობა. სუჯონი ამას ძალიან განიცდიდა, მაგრამ არავის ეუბნებოდა.

საბოლოოდ, მთელი ეს დაგროვილი სტრესი სხეულმა თავის ტკივილად „გადმოთარგმნა“. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობა მაშინ დაეწყო, როცა სკოლის ექსკურსიის წინ წარმოიდგინა, რომ მთელი დღე მარტო იქნებოდა და მეგობრების გარეშე დარჩებოდა.

რატომ „მეორდება“ ზოგჯერ სიმპტომი?

ექიმები ამას „მეორეულ სარგებელს“ უწოდებენ.

ერთხელ, როდესაც სუჯონს მუცელი ატკივდა და სკოლიდან სახლში დაბრუნდა, დედამ სამსახური გააცდინა და მასთან დარჩა. ბავშვის ქვეცნობიერში ტკივილი თანდათან სიყვარულთან, ყურადღებასთან და დაცულობის განცდასთან ასოცირდა.

ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ბავშვი თავს იტყუებს ან განზრახ ავად ხდება. სიმპტომი სრულიად რეალურია. უბრალოდ ფსიქიკა და სხეული ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.

როგორ დაეხმარნენ ბავშვს?

სუჯონს დაუნიშნეს:

• კოგნიტურ-ქცევითი თერაპია
• ოჯახური კონსულტაციები
• ანტიდეპრესანტები

თერაპიის მთავარი მიზანი იყო, ბავშვს ესწავლა საკუთარი ემოციების სიტყვებით გამოხატვა და არა სხეულის სიმპტომებით.

მშობლებსაც ასწავლეს:

• ყურადღებით მოესმინათ ბავშვის ემოციებისთვის
• არ შეექოთ იმის გამო, რომ „ყველაფერს მარტო უმკლავდება“
• ეკითხათ, რას გრძნობს
• ეჩვენებინათ, რომ მისი განცდები მნიშვნელოვანია

მაგალითად, ეუბნებოდნენ:

„გეწყინა, რომ ახლა ძმას უფრო მეტ ყურადღებას ვუთმობთ? მაპატიე. მოდი, ჩაგეხუტო.“

ნელ-ნელა სუჯონმა დაიწყო საკუთარ ტკივილებზე, წყენასა და ბრაზზე საუბარი. თავის ტკივილებიც თანდათან გაქრა.

რა უნდა იცოდნენ მშობლებმა?

სპეციალისტები ამბობენ, რომ ბავშვების ფიზიკური ჩივილები ყოველთვის ყურადღებას საჭიროებს — მაშინაც კი, თუ კვლევები ნორმაშია.

მნიშვნელოვანია:

• ბავშვის ტკივილი სიმულაციად არ მივიჩნიოთ
• არ მოვთხოვოთ „ზრდასრულივით გამკლავება“
• შევაქოთ გულწრფელობისთვის და არა ემოციების დამალვისთვის
• ყურადღება მივაქციოთ, როცა ბავშვი ამბობს, რომ უჭირს

ხშირად ბავშვებს ყველაზე მეტად სწორედ იმის შიში აქვთ, რომ თუ საკუთარ ტკივილზე ილაპარაკებენ, მშობლებს იმედს გაუცრუებენ ან დამატებით პრობლემებს შეუქმნიან.