როდესაც მშობელი პირველად ისმენს დიაგნოზს – „აუტისტური სპექტრის აშლილობა“, ხშირად ჩნდება შიში, გაურკვევლობა და უამრავი კითხვა. ბევრს აინტერესებს, როგორი იქნება ბავშვის მომავალი, შეძლებს თუ არა დამოუკიდებლად ცხოვრებას, სწავლას, მეგობრების შეძენას, ოჯახის შექმნას და პროფესიულ წარმატებას.

სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ აუტისტური სპექტრის აშლილობა (ASD) არ არის დაავადება, რომელიც „იკურნება“ ან „გადის“. ეს არის ნეიროგანვითარებითი თავისებურება, რომლის დროსაც ადამიანი სამყაროს, ინფორმაციას და სოციალურ ურთიერთობებს განსხვავებულად აღიქვამს.

მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, რომ აუტიზმი ძალიან მრავალფეროვანია. სწორედ ამიტომ გამოიყენება ტერმინი „სპექტრი“ – რადგან თითოეული ადამიანი განსხვავებულია და სიმპტომებიც სხვადასხვა სიმძიმით ვლინდება.

რა არის აუტისტური სპექტრის აშლილობა?

აუტისტური სპექტრის აშლილობა გავლენას ახდენს:

• კომუნიკაციაზე;
• სოციალურ ურთიერთობებზე;
• ქცევასა და ინტერესებზე;
• სენსორულ აღქმაზე.

ზოგიერთ ბავშვს შეიძლება საუბარი უჭირდეს, ზოგს კი მდიდარი ლექსიკა ჰქონდეს, მაგრამ გაუჭირდეს სხვისი ემოციების ან ირონიის გაგება.

აუტიზმის მქონე ადამიანებს ხშირად უყვართ სტაბილური გარემო, წინასწარ განსაზღვრული რუტინა და შეიძლება მძაფრად რეაგირებდნენ ხმაზე, სინათლეზე, სუნებზე ან შეხებაზე.

არსებობს თუ არა აუტიზმის მსუბუქი და მძიმე ფორმები?

დიახ. თანამედროვე კლასიფიკაციაში ხშირად საუბრობენ მხარდაჭერის საჭიროების დონეებზე.

მსუბუქი ფორმა

ადამიანი:

• მეტყველებს;
• სწავლობს ჩვეულებრივ სკოლაში;
• ხშირად დამოუკიდებლად ცხოვრობს;
• შეუძლია მუშაობა და პროფესიული კარიერის შექმნა.

თუმცა შესაძლოა უჭირდეს:

• სოციალური მინიშნებების ამოცნობა;
• ადამიანებთან ურთიერთობის დაწყება;
• ცვლილებებთან შეგუება;
• ხმაურიან გარემოში ყოფნა.

ზოგიერთ ზრდასრულ ადამიანს აუტიზმის დიაგნოზი მხოლოდ ზრდასრულ ასაკში უდგინდება, რადგან ბავშვობაში სიმპტომები შედარებით მსუბუქად იყო გამოხატული.

საშუალო სიმძიმის ფორმა

ამ შემთხვევაში ადამიანს ყოველდღიურ ცხოვრებაში უფრო მეტი დახმარება სჭირდება.

შეიძლება ჰქონდეს:

• კომუნიკაციის სირთულეები;
• განმეორებითი ქცევები;
• დამოუკიდებელი ცხოვრების გარკვეული შეზღუდვები.

მძიმე ფორმა

ზოგიერთი ადამიანი შესაძლოა საერთოდ ვერ მეტყველებდეს ან ძალიან შეზღუდულად საუბრობდეს; მუდმივად სჭირდებოდეს მზრუნველის დახმარება; გამოხატული სენსორული და ქცევითი სირთულეები ჰქონდეს.

თუმცა მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ აუტიზმის სიმძიმე ყოველთვის არ განსაზღვრავს ადამიანის შესაძლებლობებს. ბევრი არამეტყველი ადამიანი სპეციალური ტექნოლოგიების დახმარებით წარმატებით ურთიერთობს და სწავლობს.

როგორ ცხოვრობენ აუტიზმის მქონე ადამიანები ზრდასრულ ასაკში?

ამ კითხვაზე ერთიანი პასუხი არ არსებობს.ზოგიერთი ადამიანი სწავლობს უნივერსიტეტში, მუშაობს პროგრამისტად, დიზაინერად, მეცნიერულ სფეროში ან სხვა პროფესიებში. დამოუკიდებლად ცხოვრობს, ქმნის ოჯახს და ზრდის შვილებს.

სხვებს კი მთელი ცხოვრების განმავლობაში სჭირდებათ დახმარება ყოველდღიურ საქმიანობაში. მომავალი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ინდივიდუალურ შესაძლებლობებზე, ადრეულ ჩარევაზე, გარემოზე, სწავლისა და რეაბილიტაციის ხელმისაწვდომობაზე.

რა ძლიერი მხარეები შეიძლება ჰქონდეთ აუტიზმის მქონე ადამიანებს?

აუტიზმი მხოლოდ სირთულეებს არ უკავშირდება.

ბევრ ადამიანს ახასიათებს განსაკუთრებული ყურადღება დეტალების მიმართ, ძლიერი მეხსიერება, მაღალი კონცენტრაციის უნარი, სისტემური და ლოგიკური აზროვნება, გულწრფელობა, კონკრეტული სფეროს ღრმა ცოდნა.

ეს უნარები შეიძლება განსაკუთრებულად ღირებული იყოს სხვადასხვა სფეროში, როგორიცაა მეცნიერება, ხელოვნება, ინჟინერია, პროგრამირება და სხვა. მათი უნიკალური ხედვა და განსხვავებული მიდგომები ხშირად აუმჯობესებს და ავითარებს იმ სფეროებს, რომლებშიც ისინი საქმიანობენ.

ზოგიერთ სფეროში აუტისტ ადამიანებს ნამდვილად აქვთ უპირატესობა, მაგრამ სხვა სიტუაციებში მათ შეიძლება გამოწვევებიც ჰქონდეთ.

სფეროები, სადაც აუტისტ ადამიანებს უპირატესობა აქვთ

აუტისტი ადამიანები ხშირად გამოირჩევიან:

დეტალებზე კონცენტრაციით – ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მონაცემთა ანალიზში, პროგრამირებაში, ინჟინერიაში, მეცნიერებაში და ხარისხის კონტროლში.

გრძელი დროის განმავლობაში კონცენტრაციის უნარით – მათ შეუძლიათ იმუშაონ ერთ ამოცანაზე დიდი ხნის განმავლობაში, რაც იდეალურია კვლევითი ან ტექნიკური პოზიციებისთვის.

ლოგიკური და ანალიტიკური აზროვნებით – მათ ხშირად აქვთ ძლიერი უნარი პრობლემების სისტემატურად გადაჭრისა და ინოვაციური გადაწყვეტების შემუშავებისთვის.

ორგანიზებულობითა და სისტემურობით – ეს უპირატესობაა ისეთ პროფესიებში, სადაც საჭიროა დეტალური გეგმები და პროცესების ზუსტი დაცვა (მაგალითად, ბუღალტერია, პროექტის მენეჯმენტი, სამართალი).

სფეროები, სადაც შეიძლება კონკურენცია გაუჭირდეთ

ინტენსიური კომუნიკაციისა და სოციალური ინტერაქციის სფეროები – მენეჯმენტი, გაყიდვები, საჯარო გამოსვლები, სადაც ემოციური ინტელექტი და კომუნიკაციის უნარები მნიშვნელოვანია.

მრავალამოცანიანობა და სწრაფად ადაპტირება – ისეთი პროფესიები, სადაც გარემო სწრაფად იცვლება და საჭიროა რამდენიმე ამოცანის ერთდროულად მართვა (მაგალითად, გადაუდებელი დახმარება, სწრაფი მომსახურების სფერო).

კორპორაციული კულტურა და არაფორმალური კომუნიკაცია – ისეთი ადგილები, სადაც ბევრი დაუწერელი სოციალური წესი და კავშირებია საჭირო კარიერული წინსვლისთვის.

უთანასწორო კონკურენცია?

ზოგ შემთხვევაში, აუტისტ ადამიანებს შეიძლება ჰქონდეთ უპირატესობა, რადგან ისინი განსაკუთრებით ძლიერები არიან გარკვეულ დავალებებში. მაგალითად, თუ სამსახური მოითხოვს ზუსტ ანალიზს და მეთოდურობას, მათ კონკურენტებზე უკეთეს შედეგების მიღწევა შეუძლიათ. რა თქმა უნდა, ეს თვისებები ყველას არ ახასიათებს, თუმცა მსგავსი უნარები საკმაოდ ხშირად გვხვდება.

სხვა სიტუაციებში, კი შეიძლება მათ გაუჭირდეთ ისეთ უნარებში, რომლებიც ტრადიციულად „რბილ უნარებად“ ითვლება (მაგალითად, მოლაპარაკებები, სოციალური ინტელექტი).

განვითარებულ მსოფლიოში ბევრი ორგანიზაცია ცდილობს, დააბალანსოს შრომის ბაზარი და შეიტანოს ინკლუზიური პოლიტიკა, რაც ყველას აძლევს შანსს საკუთარი უნარების გამოვლენისთვის.

რას უნდა ელოდონ მშობლები?

ყველაზე მნიშვნელოვანი არის იმის გააზრება, რომ პროგნოზი ინდივიდუალურია.

აუტიზმის დიაგნოზი არ ნიშნავს, რომ ბავშვს აუცილებლად ექნება მძიმე შეზღუდვები ან ვერ შეძლებს დამოუკიდებელ ცხოვრებას.

ასევე არ ნიშნავს, რომ განვითარება შეჩერდება.

ბავშვები იზრდებიან, სწავლობენ ახალ უნარებს, იძენენ გამოცდილებას და დროთა განმავლობაში ხშირად მნიშვნელოვნად უმჯობესდება მათი კომუნიკაცია და ადაპტაცია.

გავრცელებული შეკითხვები აუტიზმზე

იწვევს თუ არა აუტიზმს ვაქცინაცია?

არა. მრავალმა ფართომასშტაბიანმა კვლევამ დაადასტურა, რომ ვაქცინაციასა და აუტიზმს შორის კავშირი არ არსებობს.

შეიძლება თუ არა აუტიზმის „განკურნება“?

აუტიზმი დაავადება არ არის. ამიტომ საუბარი „განკურნებაზე“ არასწორია.

თუმცა სხვადასხვა თერაპია და მხარდაჭერა ადამიანს ეხმარება კომუნიკაციის, სოციალური და ყოველდღიური უნარების განვითარებაში.

ყველა აუტისტ ადამიანს აქვს ინტელექტუალური დარღვევა?

არა.ინტელექტის დონე ძალიან განსხვავებულია. ზოგ ადამიანს ინტელექტუალური სირთულეები აქვს, ზოგს კი საშუალო ან საშუალოზე მაღალი ინტელექტი.

ყველა აუტისტ ადამიანს აქვს განსაკუთრებული ნიჭი?

არა.გავრცელებული სტერეოტიპია, რომ ყველა აუტისტი გენიოსია. რეალურად, როგორც ზოგად მოსახლეობაში, აუტიზმის მქონე ადამიანებშიც შესაძლებლობები ძალიან განსხვავებულია.

შეიძლება თუ არა აუტიზმის მქონე ადამიანს ჰყავდეს მეგობრები?

რა თქმა უნდა. მიუხედავად იმისა, რომ სოციალური ურთიერთობები ზოგჯერ რთულია, ბევრი აუტიზმის მქონე ადამიანს აქვს მეგობრული, რომანტიკული და ოჯახური ურთიერთობები.

აუტიზმი ასაკთან ერთად მძიმდება?

როგორც წესი, არა.ხშირ შემთხვევაში სწორი მხარდაჭერისა და გამოცდილების დაგროვების ფონზე ადამიანი უკეთ სწავლობს გარემოსთან ადაპტაციას და დამოუკიდებლობას.

მთავარი, რაც მშობლებმა უნდა იცოდნენ

აუტიზმის დიაგნოზი არ განსაზღვრავს ბავშვის მომავალს. ის მხოლოდ გვიჩვენებს, რომ ბავშვს სამყაროს აღქმისა და განვითარების განსხვავებული გზა აქვს.

ზოგი აუტიზმის მქონე ადამიანი მომავალში სრულიად დამოუკიდებლად ცხოვრობს, მუშაობს და ოჯახს ქმნის, ზოგს კი მუდმივი მხარდაჭერა სჭირდება. სწორედ ამიტომ შეუძლებელია დიაგნოზის დასმის პირველივე ეტაპზე ზუსტად ითქვას, როგორი იქნება ბავშვის ზრდასრული ცხოვრება.

ყველაზე მნიშვნელოვანი არის არა იმის გამოცნობა, როგორი იქნება მომავალი, არამედ იმ უნარების განვითარება, რომლებიც ბავშვს საკუთარი პოტენციალის მაქსიმალურად გამოვლენაში დაეხმარება. მშობლების სიყვარული, მიღება, ადრეული მხარდაჭერა და სწორი გარემო ხშირად სწორედ ის ფაქტორებია, რომლებიც ბავშვის ცხოვრების ხარისხზე ყველაზე დიდ გავლენას ახდენს.