როგორ გამოვიყენოთ ზაფხული, რომ მომავალი პირველკლასელი სკოლაში მომზადებულიც წავიდეს და სწავლის პროცესიც არ შეიძულოს. ეს კითხვა უამრავ მშობელს აწუხებს. ხშირად, ზაფხულის დაწყებასთან ერთად, მშობლებში ერთგვარი პანიკა იწყება: „სექტემბრამდე სულ რამდენიმე თვე დარჩა, მან კი არც წერა იცის წესიერად და არც ანგარიში. მოვასწრებთ?“
ასეთ დროს პირველი და მთავარი რეკომენდაციაა, დამშვიდდეთ - ბავშვის სკოლისთვის მომზადება გამოცდებისთვის მომზადებას არ ნიშნავს. თუ ამ ორ მიდგომას ერთმანეთში ავურევთ, ზაფხულში ზუსტად საპირისპირო შედეგს მივიღებთ. რა არის სინამდვილეში აუცილებელი და რა — მხოლოდ ჩვენი მოგონილი.
ყველაზე გავრცელებული მშობლისეული გეგმა ზაფხულისთვის ასე ჟღერს: სამ თვეში ვასწავლოთ კითხვა, წერა და ათამდე ანგარიში. ლოგიკა თითქოს გასაგებია — ბავშვი სკოლაში მომზადებული მივა და სხვებზე ერთი თავით მაღლა იდგება. თუმცა, აქ ორი სერიოზული დაბრკოლება იჩენს თავს:
სკოლა არ ელოდება, რომ ბავშვი უკვე ჩამოყალიბებული მკითხველი მივა. სკოლა ზუსტად იმისთვის არსებობს, რომ ეს ყველაფერი ასწავლოს.
გადაწვის რისკი: ბავშვი, რომელსაც მთელი ზაფხული ძალით სვამდნენ საწერ რვეულებთან, სკოლას უკვე სწავლით გადაღლილი და მოწყენილი ხვდება. სკოლა ჯერ არც კი დაწყებულა, მასში კი უკვე გაჩნდა განცდა: „ისევ მეცადინეობა“.
ამგვარად, ჩვენივე ხელით ვუყალიბებთ ბავშვს იმ ანტიპათიას სკოლის მიმართ, რომელსაც მერე წლების განმავლობაში ვებრძვით. დაივიწყეთ სასკოლო პროგრამის წინასწარ „გავლა“. ზაფხული სულ სხვა რამისთვისაა განკუთვნილი.
ბევრად ჯობია, ბავშვი პირველ კლასში მივიდეს კითხვის უცოდინარი, მაგრამ ანთებული თვალებით, ვიდრე კარგად კითხულობდეს, მაგრამ სწავლის მიმართ ინტერესი უკვე გამქრალი ჰქონდეს. პირველი პრობლემა ორ თვეში სწორდება, მეორეს გამოსწორებას კი, თუ გაგიმართლებთ, წლები სჭირდება. ამიტომ, ზაფხულში უნდა განვავითაროთ არა კონკრეტული აკადემიური ცოდნა, არამედ ის საბაზისო უნარები, რომლებსაც ეს ცოდნა შემდეგ უნდა დაეფუძნოს.
თუ ბავშვი გარკვეულ ბგერებს ვერ გამოთქვამს, ზაფხული იდეალური დროა ლოგოპედთან მისასვლელად, რათა კლასში თანატოლებთან უხერხულობა აიცილოს თავიდან. თუმცა, მეტყველება მხოლოდ ბგერები არ არის.
ეს არის უნარი, თანმიმდევრულად მოყვეს, რა ნახა მულტფილმში, გადააკეთოს ზღაპარი ან აღწეროს სურათი არა ორი სიტყვით, არამედ მთელი ისტორიით. ეს არის ბაზა როგორც კითხვისთვის, ისე წერისთვის და ზოგადად, კომუნიკაციისთვის. როგორ ვავარჯიშოთ? უბრალოდ ბევრი ესაუბრეთ. სთხოვეთ, მოგიყვეთ ამბები, არ გააწყვეტინოთ სიტყვა და არ დაასრულოთ წინადადებები მის ნაცვლად.
მთავარი წესია — არანაირი საწერი რვეულები და ჩხირები! ამის ნაცვლად გამოიყენეთ: ძერწვა, მაკრატლით გამოჭრა, მოზაიკა, თასმების შეკვრა, ხატვა და წვრილი დეტალებისგან შემდგარი კონსტრუქტორები. ხელი, რომელსაც ეს ყველაფერი შეუძლია, შემდგომში კალამსაც მარტივად აიღებს. აი ხელი, რომელსაც თვეების განმავლობაში ხაზების წერით ტანჯავდნენ, ხშირად კალამს სიძულვილით კიდებს ხელს.
შეიძლება მოსაწყენად ჟღერს, მაგრამ პირველ კლასში ეს წარმატების ნახევარია. ბავშვს მოუწევს გაკვეთილზე ჯდომა და მოსმენა. ამის გავარჯიშება შესაძლებელია ხმამაღლა კითხვით: თქვენ უკითხავთ — ის ბოლომდე უსმენს და არ გარბის. ასევე, წესების მქონე სამაგიდო თამაშები საუკეთესო სკოლაა: ბავშვი სწავლობს თავის სვლას დაელოდოს და წესები დაიცვას.
ეს პუნქტი მშობლებს ხშირად ავიწყდებათ, რაც დიდი შეცდომაა. ბავშვს უნდა შეეძლოს დამოუკიდებლად ჩაცმა, ფეხსაცმლის თასმების შეკვრა, ჩანთის ჩალაგება, საპირფარეშოს საჭიროებისას კლასიდან გასვლის თხოვნა და ნებართვის აღება. სკოლაში მშობელი გვერდით არ ეყოლება. ბავშვი, რომელსაც საკუთარი თავის მოვლა შეუძლია, თავს თავდაჯერებულად გრძნობს. უმწეობა კი სტრესს იწვევს, რაც პირდაპირ აისახება სწავლის ხარისხზეც.
ყველაზე შეუმჩნეველი, მაგრამ უმნიშვნელოვანესი რამ, რასაც საორიენტაციო სიებში იშვიათად შეხვდებით, არის ბავშვის გონებაში სკოლის სწორი იმიჯის შექმნა.
ბავშვები პირველ კლასში იმ მოლოდინებით მიდიან, რომლებსაც ჩვენ, უფროსები, მათ გაუცნობიერებლად ვუქმნით. თუ სახლში მთელი წლის განმავლობაში ისმოდა ფრაზები: „აი, სკოლაში რომ წახვალ, იქ გიჩვენებენ სეირს!“, „იქ თამაშის დრო აღარ გექნება“, „მორჩა შენს ჭკუაზე სიარული“ — ბავშვი სკოლას აღიქვამს როგორც კატორღას. ხოლო თუ სკოლას წარმოვსახავთ როგორც ადგილს, სადაც საინტერესოა, სადაც უამრავ ახალ რამეს გაიგებს და მეგობრებს შეიძენს, ის იქ ინტერესითა და ცნობისმოყვარეობით წავა. სხვაობა კოლოსალურია და მას მხოლოდ ჩვენ მიერ შერჩეული სიტყვები განაპირობებს.
ასევე, ძალიან ეფექტური პრაქტიკაა: ზაფხულში გაისეირნეთ მომავალ სკოლასთან. დაათვალიერეთ ის გარედან, გაიარეთ ის გზა, რომლითაც ყოველდღე ივლით. უცნობი გარემო აშინებთ, ნაცნობი კი — ამშვიდებთ.
სკოლისთვის მომზადება არ არის ცოდნის მექანიკური ჩატენვა. ეს არის სწავლისთვის მზაობის გაღვივება: გამართული მეტყველება, გავარჯიშებული ხელი, მოსმენის უნარი, საკუთარი ძალების რწმენა და ინტერესი. აკადემიურ ცოდნას კი თანდათან შეიძენს.
საბოლოო ჯამში, ჩვენ ბავშვს მხოლოდ პირველი კლასისთვის არ ვამზადებთ. პირველი კლასი მხოლოდ ერთი ეპიზოდია. ჩვენ მას ვამზადებთ იმისთვის, რომ მთელი თორმეტი წლის განმავლობაში სწავლის სურვილი ჰქონდეს. „მინდა ვიცოდე“ ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე სექტემბრისთვის კითხვის ცოდნა. სწორედ ამ ინტერესის გაფრთხილებაა მშობლის მთავარი ამოცანა ამ ზაფხულს.