„მშობლის მიზანი არ არის ბავშვისთვის კარის არჩევა;
მიზანია დაეხმაროს, რომ ნებისმიერ კართან მისვლა გაბედოს.“
როცა პროფესიის არჩევაზე ვსაუბრობთ, ხშირად გვგონია, რომ მთავარი კითხვაა - „რომელი პროფესიაა საუკეთესო?“. სინამდვილეში, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა სულ სხვაა: „როგორ დავეხმაროთ შვილს, რომ საკუთარი მომავალი თავად, გაცნობიერებულად აირჩიოს?“
ყოველ წელს ათასობით ახალგაზრდა დგება ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების წინაშე - რა პროფესია აირჩიოს და სად გააგრძელოს სწავლა. ამ პროცესს მშობლებიც დიდი ემოციით ხვდებიან. ყველას ერთი სურვილი აქვს - შვილმა წარმატებას მიაღწიოს, იყოს ფინანსურად დამოუკიდებელი და აკეთოს საქმე, რომელიც მას ბედნიერს გახდის.
სწორედ ამ სურვილიდან გამომდინარე, მშობლები ხშირად ცდილობენ, შვილს „სწორი გზა“ აჩვენონ. ზოგჯერ ეს გზა საკუთარი გამოცდილებიდან მოდის, ზოგჯერ - აუხდენელი ოცნებებიდან, ზოგჯერ კი უბრალოდ შიშიდან, რომ ბავშვი შეცდება.
მაგრამ თანამედროვე სამყაროში პროფესიის არჩევა აღარ ნიშნავს ერთი გადაწყვეტილებით მთელი ცხოვრების განსაზღვრას. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის პროგნოზებით, მომდევნო წლებში ადამიანები კარიერის განმავლობაში არაერთხელ შეიცვლიან საქმიანობის მიმართულებას, მუდმივად შეიძენენ ახალ უნარებს და ახალ პროფესიებსაც დაეუფლებიან. ასეთ რეალობაში ყველაზე მნიშვნელოვანი კონკრეტული პროფესიის არჩევა კი არა, საკუთარი შესაძლებლობების, ინტერესებისა და პოტენციალის გაცნობიერებაა.
ამიტომ მშობლის მთავარი როლი აღარ არის შვილს პროფესია აურჩიოს. მისი როლია, გახდეს ის ადამიანი, რომელიც დაეხმარება შვილს ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღებაში.
პროფესიის არჩევა იწყება საკუთარი თავის აღმოჩენით
ბავშვები პატარაობიდანვე გვეუბნებიან, ვინ უნდათ გამოვიდნენ. დღეს შეიძლება მეხანძრეობა იზიდავდეთ, ხვალ - კინორეჟისორობა, ზეგ - პროგრამირება. ეს ბუნებრივი პროცესია, რადგან ამ ასაკში ისინი საკუთარ ინტერესებს იკვლევენ.
პრობლემა ხშირად მაშინ იწყება, როდესაც XI-XII კლასში ეს კითხვა მოულოდნელად „საბოლოო გადაწყვეტილებად“ გადაიქცევა.
ამ დროს ბევრი მოზარდი ამბობს: „არ ვიცი, რა მინდა.“ და ეს სრულიად ნორმალურია.
კარიერული ფსიქოლოგები ამბობენ, რომ მოზარდს ამ ეტაპზე ყველაზე მეტად უსაფრთხო სივრცე სჭირდება, სადაც შეუძლია კითხვების დასმა, შეცდომებზე ფიქრი და საკუთარი ინტერესების ძიება.
ხშირად მშობლის ყველაზე მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა შეიძლება მხოლოდ ერთი წინადადება იყოს: „არ არის აუცილებელი დღეს მთელი ცხოვრება გადაწყვიტო. მოდი, ერთად გავარკვიოთ, რა გაინტერესებს.“
სამი შეცდომა, რომელიც შეგვიძლია თავიდან ავიცილოთ:
ეს ფრაზები თითქმის ყველა ოჯახში ისმის. ისინი კეთილი სურვილიდან მოდის, თუმცა ხშირად ბავშვს საკუთარ ინტერესებთან აშორებს.
სჯობს რჩევების ნაცვლად კითხვები დავსვათ:
მაღალი ქულები მნიშვნელოვანი რესურსია, მაგრამ ისინი არასოდეს გვიყვებიან სრულ ისტორიას. ზოგი გამორჩეული ლიდერია, ზოგი პრობლემების გადაჭრაშია ძლიერი ან საოცრად კრეატიულია; ზოგს ადამიანებთან ურთიერთობა გამოსდის.
პროფესიული წარმატება სწორედ ამ უნარების, ინტერესებისა და ღირებულებების ერთობლიობაზე შენდება.
რეალურად, მომავლის შრომის ბაზარი სულ უფრო მეტად აფასებს არა ერთ კონკრეტულ პროფესიას, არამედ სწავლის, ადაპტაციის, თანამშრომლობისა და კრიტიკული აზროვნების უნარს.
ინფორმირებული არჩევანი - საუკეთესო საჩუქარი შვილის პროფესიული ორიენტაციისთვის
მსოფლიოს წამყვანი უნივერსიტეტები და კარიერული კონსულტანტები სულ უფრო ხშირად საუბრობენ ინფორმირებული არჩევანის (Informed Choice) მნიშვნელობაზე.
ეს ნიშნავს, რომ პროფესია არ უნდა ავირჩიოთ მხოლოდ სახელის, ტენდენციის, ოჯახის ტრადიციის ან მეგობრების გავლენის მიხედვით.
ინფორმირებული არჩევანი იწყება მაშინ, როცა ახალგაზრდა პასუხობს კითხვებს:
რაც უფრო მეტი ინფორმაცია აქვს ახალგაზრდას, მით უფრო მაღალია იმის ალბათობა, რომ მისი არჩევანი გაცნობიერებული იქნება.
რას აკეთებენ ამისთვის მსოფლიოს საუკეთესო უნივერსიტეტები?
დღეს უნივერსიტეტები აღარ ელოდებიან, როდის შეავსებს აბიტურიენტი განაცხადს. ისინი ცდილობენ, გადაწყვეტილების მიღებამდე დაეხმარონ საკუთარ მომავალ სტუდენტებს. ერთი დღე უნივერსიტეტში ხშირად ბევრად მეტ კითხვას პასუხობს, ვიდრე ათობით სარეკლამო ბროშურა.
სასიამოვნოა, რომ საქართველოშიც სულ უფრო მკვიდრდება ეს მიდგომა. მაგალითად, საქართველოს უნივერსიტეტი პროფესიული არჩევანის პროცესს სწორედ ინფორმირებული გადაწყვეტილების ნაწილად განიხილავს. სწორედ ამიტომ, ახალგაზრდებს სთავაზობს ღია კარის დღეებს, ინდივიდუალურ ტურებს, პროგრამების სიღრმისეულ გაცნობას, ინფორმაციას გაცვლით პროგრამებზე, პროფესორებთან, სტუდენტებთან და უნივერსიტეტის გარემოსთან უშუალო ურთიერთობას. ასეთი გამოცდილება ეხმარება აბიტურიენტს, არჩევანი მხოლოდ რეიტინგებით ან სხვისი რჩევებით კი არა, საკუთარი გამოცდილებისა და მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე გააკეთოს.
რადგან კარგი არჩევანი მაშინ იწყება, როცა „მითხრეს“, ანაცვლებს - „ვნახე, გავიგე და თავად გადავწყვიტე.“
მშობლების ჩართულობა
ინფორმირებული არჩევანის გაკეთების პროცესში, შეგიძლიათ ერთად:
მშობელს ხშირად ჰგონია, რომ მისი პასუხისმგებლობაა შვილს სწორი პროფესია აარჩევინოს. სინამდვილეში, მისი პასუხისმგებლობაა შვილს ასწავლოს: როგორ დასვას სწორი კითხვები, მოიძიოს სანდო ინფორმაცია და შეადაროს შესაძლებლობები; როგორ მოუსმინოს საკუთარ ინტერესებს და როგორ მიიღოს პასუხისმგებლიანი, დამოუკიდებელი გადაწყვეტილება.
რადგან წარმატებული კარიერა იწყება საკუთარი თავის შეცნობით, გარემოს გაცნობით და ინფორმირებული არჩევანის გაკეთებით.
და ალბათ, სწორედ ეს არის ყველაზე დიდი მხარდაჭერა, რომელიც მშობელს შეუძლია შვილს მისცეს - არა მზა პასუხი, არამედ შესაძლებლობა, საკუთარი მომავალი თავად აღმოაჩინოს.
R