როგორ უნდა მიხვდეთ, რომ ტელეფონით თაღლითები გიკავშირდებიან - მათ შეიძლება თავი ბანკის თანამშრომლად, კურიერად ან სახელმწიფო სამსახურის თანამშრომლად გაგაცნონ - მშობლები

თაღლითები, რომლებიც თქვენს ცხოვრებაში სატელეფონი ზარით ჩნდებიან, დიდი ხანია აღარ შემოიფარგლება მარტივი თხოვნით — „ფული გადმომირიცხეთ“. ისინი სულ უფრო დამაჯერებელ სცენარებს იყენებენ: შეიძლება თავი ბანკის თანამშრომლად, კურიერად, მობილური ოპერატორის წარმომადგენლად ან რომელიმე სახელმწიფო უწყების თანამშრომლად გაგაცნონ. ხშირად მათ უკვე იციან ადამიანის სახელი და სხვა პირადი მონაცემებიც, რაც საუბარს კიდევ უფრო დამაჯერებელს ხდის.

ფრაზები, რომლებიც ეჭვს უნდა იწვევდეს

უცნობი ნომრიდან დარეკვისას სრულიად ბუნებრივია ავტომატურად ვუპასუხოთ მარტივ კითხვებს: „გესმით ჩემი?“, „თქვენ ხართ?“, „ახლა შეგიძლიათ საუბარი?“

ზოგი კიბერუსაფრთხოების რეკომენდაცია გვირჩევს, უცნობთან საუბრისას თავი ავარიდოთ მკაფიო თანხმობის გამომხატველ პასუხებს და ამის ნაცვლად ვთქვათ: „გისმენთ“, „ვინ ბრძანდებით?“ ან „რა საკითხზე მირეკავთ?“

თუმცა აქ ერთი მნიშვნელოვანი დაზუსტებაა საჭირო: გავრცელებული მტკიცება, თითქოს მხოლოდ ჩაწერილი სიტყვა „დიახ“ საკმარისია საბანკო ანგარიშიდან თანხის მოსაპარად ან თქვენს სახელზე კრედიტის გასაფორმებლად, ზედმეტად გამარტივებულია. რეალური საფრთხე უფრო ხშირად ისაა, რომ თაღლითი საუბრის გაგრძელებას, პირადი ინფორმაციის შეგროვებას, SMS-კოდის მოპოვებას ან თქვენგან კონკრეტული მოქმედების შესრულებას ცდილობს.

ამიტომ უცნობ ნომერზე მთავარი პრინციპი ასეთია: რაც ნაკლებ ინფორმაციას გასცემთ საკუთარ თავზე, მით უკეთესი.

როგორ მოიპოვებენ თაღლითები ნდობას

ეჭვი უნდა გაგიჩნდეთ, თუ უცნობმა თქვენ შესახებ მოულოდნელად ბევრი რამ იცის. მონაცემთა სხვადასხვა გაჟონვის შედეგად უცხო ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს თქვენი სახელი, გვარი, ტელეფონის ნომერი, სამსახურის ან სხვა ტიპის ინფორმაცია. ამის ცოდნა არ ადასტურებს, რომ ნამდვილად ბანკიდან ან რომელიმე ოფიციალური ორგანიზაციიდან გირეკავენ.

მეორე გავრცელებული ხერხია პანიკისა და ხელოვნური აჩქარების შექმნა.

„თქვენი ანგარიშიდან თანხის გადარიცხვას ცდილობენ“, „თქვენს სახელზე კრედიტს აფორმებენ“, „ახლავე უნდა დაბლოკოთ ანგარიში“, „კურიერი უკვე კართანაა და კოდი გვჭირდება“ — მსგავსი ფრაზები ადამიანს დაფიქრების დროს არ უტოვებს.

სწორედ ესაა მიზანი: გადაწყვეტილება მანამდე მიგაღებინონ, სანამ ოჯახის წევრს დაურეკავთ, ბანკის ოფიციალურ ნომერს მოძებნით ან უბრალოდ დაფიქრდებით, რამდენად ლოგიკურია მათი მოთხოვნა.

10 კითხვა, რომლებზეც უცნობ ადამიანს პასუხი არ უნდა გასცეთ

„გესმით ჩემი?“ ან „თქვენ ხართ?“

თუ უცნობი ადამიანი გირეკავთ, აუცილებელი არ არის საუბარი „დიახ“-ით დაიწყოთ. ასეთი მარტივი კითხვა შეიძლება იყოს საუბარში ჩათრევის დასაწყისი. თაღლითი ამოწმებს, რომ ნომერი აქტიურია, ადამიანი პასუხობს და მზადაა კომუნიკაციისთვის, შემდეგ კი უკვე ცდილობს SMS-კოდის, ბარათის მონაცემების, პაროლის ან სხვა ინფორმაციის მოპოვებას.

„რა გქვიათ?“ ან „ვინ ბრძანდებით?“

თუ ორგანიზაცია თავად დაგიკავშირდათ, ნუ იჩქარებთ პირადი მონაცემების მიწოდებას. ჯერ თავად მას ჰკითხეთ, რომელი ორგანიზაციიდან გირეკავთ და რა საკითხზე. თუ საუბარი ბანკს ეხება, შეგიძლიათ გათიშოთ ტელეფონი და ბანკს თავად დაუკავშირდეთ ოფიციალურ ნომერზე.

„დაადასტურეთ, თქვენ გადარიცხეთ ეს თანხა?“

ეს თაღლითობის ერთ-ერთი გავრცელებული სცენარია. პასუხის მიუხედავად, საუბარი შეიძლება შემდეგ ეტაპზე გადავიდეს: „თუ თქვენ არ გადაგირიცხავთ, სასწრაფოდ უნდა დაიცვათ თანხა“.

არ შეასრულოთ ტელეფონით მიღებული ინსტრუქციები. გათიშეთ ზარი, თავად გახსენით ბანკის ოფიციალური აპლიკაცია და გადაამოწმეთ ოპერაციები.

„მითხარით SMS-ით მიღებული კოდი“

ეს ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო წითელი ალამია. ერთჯერადი კოდი ხშირად გამოიყენება ანგარიშზე შესვლის, პაროლის შეცვლის ან ოპერაციის დადასტურებისთვის.

არ აქვს მნიშვნელობა, დარეკილი თავს ბანკის თანამშრომლად, კურიერად თუ სხვა სამსახურის წარმომადგენლად გაგაცნობთ — ავტორიზაციის ან საბანკო ოპერაციის დამადასტურებელი კოდი უცხო ადამიანს არ უნდა უთხრათ.

„რომელი ტელეფონი გაქვთ — Android თუ iPhone?“

ერთი შეხედვით უწყინარი ტექნიკური კითხვა შეიძლება შემდგომი ინსტრუქციის მომზადებას ემსახურებოდეს. მაგალითად, გამოგიგზავნონ კონკრეტულად თქვენი მოწყობილობისთვის გათვლილი ფიშინგ-ბმული ან დაგარწმუნონ უცხო პროგრამის დაყენებაში.

თუ უცნობი ადამიანი ტელეფონის მოდელითა და ოპერაციული სისტემით ინტერესდება, ჰკითხეთ, რისთვის სჭირდება ეს ინფორმაცია და ნუ მიჰყვებით მის მიერ გამოგზავნილ ბმულებს.

„რამდენი თანხა გაქვთ ანგარიშზე?“

არც ბანკის თანამშრომელთან და მით უმეტეს უცნობ ადამიანთან სატელეფონო საუბარში არ არსებობს მიზეზი, თქვენი ანგარიშის ნაშთი დაასახელოთ. ამ კითხვით თაღლითმა შეიძლება უბრალოდ შეაფასოს, რამდენად „ღირებული სამიზნე“ ხართ.

„მუშაობთ თუ პენსიაზე ხართ? სად მუშაობთ?“

ასეთი კითხვები შეიძლება სოციალური ინჟინერიის ნაწილი იყოს. რაც უფრო მეტი იცის თაღლითმა ადამიანის ფინანსურ და სოციალურ მდგომარეობაზე, მით უფრო ადვილად შეუძლია მისთვის დამაჯერებელი ისტორიის შეთხზვა.

„სახლში ხართ თუ სამსახურში? სად იმყოფებით ახლა?“

უცნობ ადამიანს თქვენი ადგილსამყოფელი არ უნდა გაუმხილოთ. მით უმეტეს, თუ ის ცდილობს გაარკვიოს, მარტო ხართ თუ არა, გაქვთ თუ არა კომპიუტერთან ან ბანკომატთან წვდომა და შეგიძლიათ თუ არა მის მიერ მოთხოვნილი მოქმედებების დაუყოვნებლივ შესრულება.

„რას ხედავთ ახლა ტელეფონის ეკრანზე?“

თუ უცნობი გთხოვთ, გახსნათ კონკრეტული გვერდი, დააყენოთ პროგრამა და შემდეგ უკარნახოთ, რას ხედავთ ეკრანზე, საუბარი შეწყვიტეთ.

განსაკუთრებით სახიფათოა დისტანციური წვდომის პროგრამების დაყენება უცხო ადამიანის მითითებით. მათი საშუალებით სხვა პირმა შეიძლება თქვენს მოწყობილობაზე წვდომა მიიღოს.

„ვერ მიცანი? მართლა დაგავიწყდი?“

ძველი, მაგრამ ეფექტური ხრიკია. ადამიანი ცდილობს თავად გამოგათქმევინოთ ნაცნობის სახელი: „ნიკა ხარ?“ — „კი, ნიკა ვარ!“

ამის შემდეგ უკვე მზადაა ისტორია — „უბედურება შემემთხვა“, „საავადმყოფოში ვარ“, „სასწრაფოდ მჭირდება ფული“.

თუ ვინმე გეუბნებათ, რომ თქვენი ახლობელია, მაგრამ ვერ ცნობთ, ნუ უკარნახებთ სავარაუდო სახელებს. თავად სთხოვეთ საკუთარი ვინაობის დასახელება და ინფორმაცია სხვა გზით გადაამოწმეთ.

ყველაზე საშიშია არა ერთი სიტყვა, არამედ ის, რასაც შემდეგ გააკეთებთ

თანამედროვე სატელეფონო თაღლითობის მთავარი იარაღი ხშირად არა რომელიმე „ჯადოსნური სიტყვა“, არამედ სოციალური ინჟინერიაა — ადამიანის შიშის, ნდობის, დაბნეულობისა და დროის დეფიციტის გამოყენება.

თაღლითს შეიძლება სურდეს, რომ SMS-კოდი უთხრათ, ფიშინგ-ბმულზე გადახვიდეთ, უცხო პროგრამა დააყენოთ, საბანკო მონაცემები შეიყვანოთ ან თანხა ე.წ. „უსაფრთხო ანგარიშზე“ გადარიცხოთ.

ამიტომ ყველაზე უსაფრთხო მოქმედება ხშირად ყველაზე მარტივია: გათიშეთ ტელეფონი.

თუ ნამდვილად ბანკიდან გირეკავდნენ, თავად დაუკავშირდით ბანკს მის ოფიციალურ ნომერზე ან მობილური აპლიკაციიდან. თუ კურიერია — გადაამოწმეთ შეკვეთა იმ მაღაზიის ან მიტანის სერვისის ოფიციალურ აპლიკაციაში, საიდანაც თითქოს შეკვეთა მოდის.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ ინფორმაცია უკვე გაამხილეთ

თუ საუბრის დასრულების შემდეგ მიხვდით, რომ შესაძლოა თაღლითს მნიშვნელოვანი მონაცემები უთხარით, ნუ დაელოდებით იმის გარკვევას, გამოიყენებს თუ არა მათ.

თუ გაამხილეთ საბანკო ბარათის მონაცემები, ავტორიზაციის კოდი ან ანგარიშზე წვდომისთვის საჭირო ინფორმაცია, დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით ბანკს ოფიციალური არხით. საჭიროების შემთხვევაში დაბლოკეთ ბარათი და ონლაინბანკის წვდომა, შეცვალეთ პაროლები და შეამოწმეთ ბოლო ოპერაციები.

თუ იგივე პაროლს სხვა ანგარიშებზეც იყენებდით, შეცვალეთ ისინიც. ჩართეთ ორფაქტორიანი ავთენტიფიკაცია იქ, სადაც შესაძლებელია.

და კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი წესი: თაღლითთან კამათი, მისი „გამოჭერა“ ან საუბრის განზრახ გაჭიანურება საჭირო არ არის. როგორც კი ეჭვი გაგიჩნდებათ, საუბრის შეწყვეტა სრულიად საკმარისია.