როცა ბავშვს წიგნის კითხვა უყვარს, ეს მხოლოდ მისი პირადი ინტერესის ამბავი არ არის. ხშირად მის უკან მთელი გარემო დგას — ოჯახი, სკოლა, ბიბლიოთეკა, თანატოლები და ის კულტურა, რომელშიც ბავშვი იზრდება.
მაგრამ რომელ ქვეყნებში არიან ბავშვები ყველაზე კარგი მკითხველები?
საერთაშორისო შეფასებებში პასუხი საკმაოდ საინტერესოა.
OECD-ის PISA 2022-ის მიხედვით, 15 წლის მოსწავლეების კითხვის საშუალო შედეგით სინგაპური მსოფლიოში პირველ ადგილზე იყო — 543 ქულით. შემდეგ მოდიოდნენ ირლანდია — 516, იაპონია — 516, სამხრეთ კორეა — 515, ჩინური ტაიპეი — 515 და ესტონეთი — 511. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი 476 ქულა იყო.
ეს შედეგი იმას არ ნიშნავს, რომ სინგაპურელი ბავშვები აუცილებლად ყველაზე მეტ წიგნს კითხულობენ. PISA ზომავს წიგნიერებას — რამდენად კარგად შეუძლია მოზარდს ტექსტის გაგება, გამოყენება, გაანალიზება და მის საფუძველზე მსჯელობა.
PISA-ს შედეგებში ირლანდია განსაკუთრებით საინტერესო მაგალითია. 2022 წელს ირლანდიელი 15 წლის მოსწავლეების კითხვის საშუალო შედეგი 516 ქულა იყო — OECD-ის საშუალოზე 40 ქულით მეტი. ირლანდიამ ამ მაჩვენებლით ევროკავშირის ქვეყნებს შორის საუკეთესო შედეგი აჩვენა.
ირლანდიის მაგალითი საინტერესოა იმიტომაც, რომ იქ წიგნს ბავშვების კულტურულ ცხოვრებაში საკმაოდ მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს — სკოლიდან დაწყებული, ოჯახური კითხვის ტრადიციებით გაგრძელებული.
თუ ევროპას ცალკე შევხედავთ, ესტონეთი განსაკუთრებით გამოირჩევა.PISA 2022-ში ესტონეთის 15 წლის მოსწავლეების კითხვის საშუალო შედეგი 511 ქულა იყო. ეს მაჩვენებელი სტატისტიკურად იმავე მაღალ ჯგუფშია, რომელშიც ირლანდია, იაპონია, სამხრეთ კორეა და ჩინური ტაიპეი.
ესტონეთი კარგი მაგალითია იმისა, რომ კითხვის კულტურა მხოლოდ დიდ და მდიდარ ქვეყნებს არ ეკუთვნით.
კვლევები აჩვენებს, რომ ბავშვის შინაური წიგნიერი გარემო დაკავშირებულია მის კითხვის შედეგებთან.
25 ქვეყნის მონაცემებზე ჩატარებულმა შედარებითმა კვლევამ შეისწავლა სამი ფაქტორი:
კვლევამ დაადგინა, რომ ეს სამივე ფაქტორი ბავშვების კითხვის შედეგებზე დადებითად მოქმედებდა თითქმის ყველა შესწავლილ ქვეყანაში, თუმცა გავლენის სიძლიერე ქვეყნებს შორის განსხვავდებოდა.
ანუ ბავშვს მხოლოდ წიგნების თაროს ყიდვა არ ჰყოფნის.მას სჭირდება მკითხველი უფროსი გვერდით.
წარმოიდგინეთ ორი ოჯახი.
პირველ სახლში ბავშვს ეუბნებიან: „წადი, წიგნი წაიკითხე.“
მეორეში კი ბავშვი ხედავს, რომ დედა საღამოს წიგნს კითხულობს, მამას საწოლთან რამდენიმე წიგნი უდევს, სადილის შემდეგ მშობლები ერთმანეთს წაკითხულ წიგნებზე ესაუბრებიან.
რომელ გარემოშია უფრო ბუნებრივი, რომ ბავშვმაც წიგნი აიღოს?
სწორედ აქ იწყება კითხვის კულტურა.ბავშვები მხოლოდ იმით არ სწავლობენ, რასაც უფროსები ეუბნებიან. ისინი ძალიან ბევრს სწავლობენ იმითაც, რასაც უფროსები აკეთებენ.
უფრო მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს:
საინტერესოა, რომ წიგნიერების განვითარება მხოლოდ მაშინ არ იწყება, როცა ბავშვი ასოებს სწავლობს.სურათების ერთად დათვალიერება, ზღაპრის მოყოლა, ბავშვის კითხვებზე პასუხის გაცემა, ძილის წინ რამდენიმე გვერდის წაკითხვა — ეს ყველაფერი ბავშვს ეხმარება, რომ წიგნი სასიამოვნო გამოცდილებას დაუკავშიროს.სწორედ ამიტომ, როცა ვკითხულობთ, რომ რომელიმე ქვეყანაში ბავშვები განსაკუთრებით მაღალ შედეგებს აჩვენებენ კითხვის მიმართულებით, მხოლოდ სკოლას არ უნდა შევხედოთ.კითხვის კულტურა გაცილებით ადრე იწყება — სახლში, მშობლის გვერდით, ერთი პატარა წიგნით.
და შესაძლოა ყველაზე კარგი კითხვა სულაც არ იყოს:„დღეს რამდენი გვერდი წაიკითხე?“
არამედ:„რომელი წიგნი მოგეწონა ყველაზე მეტად და რატომ?“