როგორ ნადგურდება ადამიანის თავდაჯერება და თვითშეფასება ჯერ კიდევ ბავშვობაში - მშობლები

როდესაც მშობელი ბავშვს წინასწარ ეუბნება „დაკარგავ“, „გატეხავ“, „წაიქცევი“, ამით თითქოს უკვე გადაწყვეტილია, რომ ბავშვი ვერ გაუმკლავდება სიტუაციას.

რა თქმა უნდა, შესაძლო საფრთხეზე ბავშვის გაფრთხილება საჭიროა, თუმცა ამის გაკეთება ისე შეიძლება, რომ მისი შესაძლებლობები წინასწარ არ შევაფასოთ.

„მე ვნერვიულობ, რომ სათამაშო ბაღში შეიძლება დაიკარგოს. რას ფიქრობ, ხომ არ ჯობია სახლში დავტოვოთ?“

ამ შემთხვევაში ბავშვი გაფრთხილებასაც იღებს და გადაწყვეტილების მიღებაშიც მონაწილეობს.

3. „როგორ შემჭამე მთელი დღე, დამასვენე“

მშობელიც იღლება, ბრაზდება და ზოგჯერ ემოციების კონტროლიც უჭირს. თუმცა „თავი მომაბეზრე“, „აღარ შემიძლია შენი ატანა“ და მსგავსი სიტყვები ბავშვისთვის შეიძლება ნიშნავდეს არა იმას, რომ მშობელს კონკრეტული საქციელი არ მოსწონს, არამედ იმას, რომ პრობლემა თვითონ ბავშვია.

ამიტომ გაბრაზებისას უკეთესია კონკრეტულ საქციელზე ვისაუბროთ:

„ძალიან გავბრაზდი, როცა დავინახე, რომ შენს პატარა ძმას ურტყამ. არ შეიძლება სხვას ატკინო.“

ბავშვმა უნდა გაიგოს, რომ მიუღებელია მისი კონკრეტული მოქმედება და არა თვითონ ის.

4. „შენ ბედნიერი უნდა იყო!“

„ხომ უნდა გიხაროდეს, პატარა ძმა რომ გეყოლა“, „უნდა გიხაროდეს, ფეხბურთზე რომ შეგიყვანეთ“, „რატომ არ ხარ ბედნიერი, ამდენი რამ გაქვს?“ — ამ ფრაზებით მშობელი ბავშვს ფაქტობრივად კარნახობს, რას უნდა გრძნობდეს.

სინამდვილეში ბავშვს, ისევე როგორც ზრდასრულს, ერთდროულად ურთიერთსაწინააღმდეგო ემოციები შეიძლება ჰქონდეს. შეიძლება ძალიან უყვარდეს ახალშობილი და ამავე დროს ეჭვიანობდეს მასზე; უხაროდეს მოგზაურობა და თან სახლიდან წასვლა არ უნდოდეს.

„ვხედავ, რომ ერთდროულად გიხარია და რაღაც გაწუხებს. შეგიძლია მითხრა, რას გრძნობ?“

ბავშვს უნდა ჰქონდეს უფლება, საკუთარი ემოციები ისეთი მიიღოს, როგორიც არის.

5. „ამის ნიჭი არ გაქვს“

ყველა ბავშვი ვერ გახდება პროფესიონალი მოცეკვავე, მუსიკოსი ან სპორტსმენი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ არ აკეთოს ის, რაც სიამოვნებს.

„ამის ნიჭი არ გაქვს“, „სპორტი შენთვის არ არის“, „შენგან მუსიკოსი არ გამოვა“ — მსგავსი შეფასებებით ბავშვს შეიძლება მცდელობის სურვილიც დავაკარგვინოთ.

ბავშვთა წრეები და სტუდიები მხოლოდ მომავალი ჩემპიონებისა და პროფესიონალებისთვის არ არის. ბავშვი იქ სწავლობს, იძენს გამოცდილებას, ავითარებს ახალ უნარებს და, რაც მთავარია, შეიძლება უბრალოდ სიამოვნებდეს ეს საქმიანობა.

„ჯერ გიჭირს, მაგრამ თუ მოგწონს, გააგრძელე და ნახავ, ნელ-ნელა უკეთ გამოგივა.“

6. „გაიზრდები და გაიგებ“

ბავშვები ბევრ კითხვას სვამენ და ზოგჯერ მათზე პასუხის გაცემა მართლაც რთულია. თუმცა მუდმივი „ჯერ პატარა ხარ“, „გაიზრდები და გაიგებ“, „ამდენს ნუ მეკითხები“ ბავშვს შეიძლება აგრძნობინებდეს, რომ მისი ცნობისმოყვარეობა მშობელს აღიზიანებს.

თუ პასუხი არ ვიცით, ამის აღიარებაში ცუდი არაფერია.

„ზუსტი პასუხი ახლა არ ვიცი. მოდი, ერთად მოვძებნოთ.“

თუ საკითხი ბავშვის ასაკისთვის რთულია, პასუხიც მისი ასაკისთვის გასაგები ფორმით შეიძლება მივაწოდოთ.

7. „ჭკუიდან გადამიყვან!“

ამ სიტყვებით ბავშვი შეიძლება მშობლის ემოციურ მდგომარეობაზე პასუხისმგებლად იგრძნოს თავი. პატარა ბავშვები სიტყვებს ხშირად პირდაპირ იგებენ და შეიძლება იფიქრონ კიდეც, რომ დედას ან მამას მართლაც რაღაც ცუდს უკეთებენ.

მშობლის გაღიზიანებას კი ხშირად ბევრი მიზეზი აქვს: დაღლილობა, სამსახური, უძილობა, პრობლემები და ყოველდღიური საზრუნავი.

„დღეს ძალიან დავიღალე და ცოტა სიმშვიდე მჭირდება. შეგიძლია ცოტა ხანს წყნარად ითამაშო? მერე ერთად წავიკითხოთ წიგნი.“

ასე ბავშვი იგებს, რომ მშობელს დასვენება სჭირდება და ეს მისი „ცუდად მოქცევის“ შეფასება არ არის.

8. „დაყრუვდი ხარ?“

„დაყრუვდი?“, „ტვინი საერთოდ გაქვს?“, „რამდენჯერ უნდა გაგიმეორო?“ - ასეთი შენიშვნები ბავშვის აღზრდის ეფექტური საშუალება არ არის.

პატარა ბავშვმა ნათქვამი შეიძლება პირდაპირ აღიქვას, ხოლო ხშირი დაცინვა და დამცირება უფროს ბავშვშიც აჩენს წყენას, შფოთვასა და საკუთარ შესაძლებლობებში ეჭვს. დროთა განმავლობაში ასეთი კომუნიკაცია მშობელსა და შვილს შორის ემოციურ დისტანციასაც ზრდის.

თუ ბავშვი თხოვნას არ ასრულებს, ჯერ უნდა გავარკვიოთ, ნამდვილად გაიგო თუ არა, რას ვითხოვთ მისგან.

„როგორც ჩანს, ჩემი ნათქვამი ვერ გაიგე. კიდევ ერთხელ გეტყვი, რა მინდა, რომ გააკეთო.“

მშობელს ყოველთვის იდეალური სიტყვების შერჩევა ვერ გამოუვა. შეიძლება გაბრაზდეს, ხმას აუწიოს ან ისეთი რამ თქვას, რასაც მოგვიანებით ინანებს. გადამწყვეტი ერთი შემთხვევითი ფრაზა კი არა, ბავშვთან ურთიერთობის საერთო ხასიათია. თუ დამცირება, დაცინვა, მუდმივი შედარება და მისი შესაძლებლობების დაკნინება ყოველდღიური ურთიერთობის ნაწილად იქცევა, სწორედ მაშინ შეიძლება ასეთი სიტყვები ბავშვის თვითშეფასებასა და მშობელთან ურთიერთობაზე აისახოს.