როგორ გავუვარჯიშოთ კონცენტრირების უნარი გონებაგაფანტულ ბავშვს: "რატომ არის, რომ ზოგიერთი მასწავლებელს დიდხანს უსმენს, ზოგი კი რამდენიმე წუთში იღლება და გონება ეფანტება" - მშობლები
როგორ გავუვარჯიშოთ კონცენტრირების უნარი გონებაგაფანტულ ბავშვს: "რატომ არის, რომ ზოგიერთი მასწავლებელს დიდხანს უსმენს, ზოგი კი რამდენიმე წუთში იღლება და გონება ეფანტება"
რატომ არის, რომ ზოგიერთი პირველკლასელი მასწავლებელს დიდხანს უსმენს და დავალებაზე კონცენტრირებას ახერხებს, ზოგი კი რამდენიმე წუთში იღლება, გონება ეფანტება, ფანჯარაში იყურება ან სხვა საქმით კავდება?
ეს ყოველთვის აღზრდის შედეგი არ არის. ბავშვების ყურადღების უნარი ერთმანეთისგან ბუნებრივად განსხვავდება და ასაკთან ერთად ვითარდება. კონცენტრაციაზე გავლენას ახდენს დაღლილობა, ძილის ხარისხი, შიმშილი, ემოციური მდგომარეობა, გარემოში არსებული ხმაური და გამღიზიანებლები, დავალების სირთულე და ისიც, რამდენად საინტერესოა ბავშვისთვის კონკრეტული საქმიანობა.
ამასთან, ყურადღება ნამდვილად არის უნარი, რომლის გავარჯიშება და გამომუშავება შესაძლებელია. ამისთვის სულაც არ არის აუცილებელი ბავშვი დიდხანს იჯდეს სამუშაო მაგიდასთან და სპეციალური სავარჯიშოები შეასრულოს — ყურადღების განვითარება ყოველდღიურ თამაშებსა და საქმიანობაშიც შეიძლება.
"ხელით" დაწყებული სწავლა
პატარა ბავშვები განსაკუთრებით კარგად სწავლობენ მოქმედებით — როდესაც შეუძლიათ საგანს შეეხონ, გადაადგილონ, დაახარისხონ, ააწყონ ან დაშალონ.
მაგალითად, ბავშვს შეიძლება შევთავაზოთ სხვადასხვა ფორმის ფიგურების შესაბამის ადგილას მოთავსება, კუბებისგან ნაგებობის აშენება, მძივების ან ღილების ფერისა და ზომის მიხედვით დახარისხება, მარტივი ფაზლის აწყობა.
ასეთი საქმიანობისას ბავშვი ერთდროულად აკვირდება, ადარებს, იმახსოვრებს და მოქმედებას გეგმავს. ასაკის მატებასთან ერთად კი თანდათან იზრდება ისეთი დავალებების შესრულების უნარიც, რომლებიც უკვე ნაკლებ ფიზიკურ მოქმედებას და მეტ გონებრივ კონცენტრაციას მოითხოვს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ინტერესი
ზრდასრულსაც კი უჭირს დიდხანს კონცენტრირება საქმეზე, რომელიც მოსაწყენია. ბავშვისთვის ეს კიდევ უფრო რთულია, რადგან ყურადღების თვითნებურად მართვის უნარი ჯერ კიდევ ვითარდება.
ამიტომ ყურადღების სავარჯიშო არ უნდა გადაიქცეს გამოცდად ან ხანგრძლივ იძულებით მეცადინეობად. გაცილებით ეფექტურია მოკლე, ბავშვის ასაკისა და შესაძლებლობების შესაბამისი თამაში.
მაგალითად, ქუჩაში სეირნობისას შეგიძლიათ ჰკითხოთ: „რამდენ წითელ მანქანას დაინახავ?“; „იპოვი ორ ერთნაირ ფანჯარას?“; „რომელი მანქანაა ყველაზე დიდი?“ სახლში კი შეიძლება ნახატებს შორის განსხვავებების მოძებნა, ფერების მიხედვით ნივთების დაჯგუფება ან ოთახში კონკრეტული საგნის პოვნა.
ამ დროს ბავშვი ყურადღების ვარჯიშს თამაშად აღიქვამს.
შედეგზე მეტად მნიშვნელოვანია მცდელობა
თუ ბავშვს დავალება მაშინვე არ გამოსდის, ეს არ ნიშნავს, რომ უყურადღებოა ან „კონცენტრაცია არ შეუძლია“. შესაძლოა, ამოცანა მისთვის ზედმეტად რთული, ხანგრძლივი ან უბრალოდ უინტერესო იყოს.
დავალება უმჯობესია პატარა ეტაპებად დავყოთ და სირთულე თანდათან გავზარდოთ. სასარგებლოა ბავშვის ძალისხმევის აღნიშვნაც: „კარგად დააკვირდი“, „ბოლომდე სცადე“, „ამჯერად უფრო სწრაფად იპოვე“.
ასეთი მიდგომა ბავშვს ეხმარება, ყურადღება მხოლოდ საბოლოო შედეგს კი არა, თავად პროცესსაც დაუკავშიროს.
თამაშები ყურადღების გასავითარებლად
„იპოვე ასეთივე“
აიღეთ რამდენიმე წყვილი ერთნაირი სურათი. თითოეული წყვილიდან ერთი ბარათი ბავშვის წინ დააწყვეთ, მეორე ნახევრები კი აურიეთ. ბავშვის ამოცანაა, თითოეულ სურათს შესაბამისი წყვილი მოუძებნოს.
უფრო დიდი ბავშვისთვის თამაში შეიძლება გაართულოთ და ერთმანეთს ძალიან მსგავსი, მაგრამ მცირე დეტალებით განსხვავებული სურათები შესთავაზოთ.
„ააწყვე სურათი“
აიღეთ ბავშვისთვის ნაცნობი სურათი და რამდენიმე ნაწილად დაჭერით. თავიდან მხოლოდ 2–4 დიდი ნაწილი გამოიყენეთ, შემდეგ კი ფრაგმენტების რაოდენობა თანდათან გაზარდეთ.
ბავშვს უწევს დააკვირდეს ფერს, ფორმას, ხაზებსა და დეტალებს და განსაზღვროს, სად უნდა მოთავსდეს თითოეული ნაწილი. ამით ერთდროულად ვითარდება ყურადღება, მხედველობითი აღქმა და სივრცითი აზროვნება.
„ცივა-ცხელა“
დამალეთ ოთახში პატარა სათამაშო და ბავშვს სთხოვეთ მოძებნოს. მიმართულება სიტყვებით მიაწოდეთ: თუ სამალავს უახლოვდება — „თბილა“, „ცხელა“, ხოლო თუ შორდება — „ცივა“.
ამ თამაშში ბავშვმა არა მხოლოდ უნდა ეძებოს საგანი, არამედ ყურადღებით მოისმინოს მინიშნებები და მათ მიხედვით შეცვალოს მოქმედება.
„რა შეიცვალა?“
მაგიდაზე დააწყვეთ 3–5 ნივთი და ბავშვს რამდენიმე წამით დააკვირვებინეთ. შემდეგ სთხოვეთ თვალები დახუჭოს და ერთი ნივთი აიღეთ, დაამატეთ ან ადგილი შეუცვალეთ.
ბავშვმა უნდა აღმოაჩინოს, რა შეიცვალა.
„მომისმინე და გააკეთე“
მიეცით მოკლე ინსტრუქცია: „აიღე წითელი ფანქარი და დადე წიგნის გვერდით“. მოგვიანებით შეგიძლიათ ორი ან სამი მოქმედება გააერთიანოთ: „აიღე ლურჯი კუბი, დადე მაგიდაზე და გვერდით ყვითელი კუბი მიუდე“.
ასეთი თამაში განსაკუთრებით კარგად ავარჯიშებს სმენით ყურადღებასა და ინსტრუქციის დამახსოვრებას.
საჭიროა თუ არა სამუშაო რვეულები?
ასაკის შესაბამისი სამუშაო რვეულები, საბავშვო ჟურნალები, ფაზლები, ლაბირინთები, განსხვავებების საპოვნელი ნახატები და სხვა მსგავსი დავალებები ნამდვილად შეიძლება სასარგებლო იყოს. თუმცა ისინი ყურადღების განვითარების ერთადერთი გზა არ არის.
ხატვა, კონსტრუქტორის აწყობა, სამაგიდო თამაშები, საჭმლის მომზადებაში დახმარება, ნივთების დახარისხება, მარტივი ხელსაქმე და ყოველდღიური დავალებების თანმიმდევრულად შესრულებაც ბავშვისგან დაკვირვებასა და კონცენტრაციას მოითხოვს.
მთავარია, დავალება შეესაბამებოდეს ბავშვის ასაკს, არ გაგრძელდეს იმაზე მეტხანს, ვიდრე მას შეუძლია და თამაშმა მუდმივი წარუმატებლობის განცდა არ შექმნას.
როდის არ არის საქმე მხოლოდ „უყურადღებობაში“
ბავშვისგან ზრდასრულის მსგავსი კონცენტრაციის მოთხოვნა არარეალისტურია. განსაკუთრებით პირველკლასელისთვის სრულიად ბუნებრივია, რომ ხანგრძლივი ერთფეროვანი საქმიანობისას ყურადღება პერიოდულად გაეფანტოს.
მაგრამ თუ ბავშვს ყურადღების მოკრება მუდმივად ძალიან უჭირს სხვადასხვა გარემოში — არა მხოლოდ გაკვეთილზე, არამედ თამაშის, საუბრისა და ყოველდღიური საქმიანობის დროსაც — და ეს მნიშვნელოვნად უშლის ხელს სწავლას ან ყოველდღიურ ცხოვრებას, მიზეზის მხოლოდ „სიზარმაცეში“ ან „ცუდ ჩვევაში“ ძებნა არ ღირს. ასეთ შემთხვევაში სასარგებლოა პედიატრთან ან ბავშვის განვითარების სპეციალისტთან კონსულტაცია.
ყურადღება თანდათან ვითარდება. ბავშვს ყველაზე მეტად ეხმარება არა ხანგრძლივი იძულებითი მეცადინეობა, არამედ ასაკის შესაბამისი თამაში, მოძრაობა, საკმარისი ძილი, მშვიდი გარემო, საინტერესო დავალებები და მათი სირთულის ეტაპობრივი გაზრდა.
