რისი ბრალია, რომ ბავშვი შენიშვნის მიცემას ვერ იტანს და ინტერესს სწრაფად კარგავს - როგორ დავეხმაროთ ასეთ ბავშვს - მშობლები
რისი ბრალია, რომ ბავშვი შენიშვნის მიცემას ვერ იტანს და ინტერესს სწრაფად კარგავს - როგორ დავეხმაროთ ასეთ ბავშვს
დღეს ბავშვების ყოველდღიურობა ხშირად ძალიან დატვირთულია: სკოლა, დამატებითი გაკვეთილები, უცხო ენები, სპორტი, მუსიკა, სხვადასხვა წრე და კონკურსი. მშობლებს სურთ, შვილს რაც შეიძლება მეტი შესაძლებლობა მისცენ და მომავალში წარმატების მიღწევაში დაეხმარონ. თუმცა ამ პროცესში ზოგჯერ ავიწყდებათ, რომ ბავშვს თავისუფალი დროც სჭირდება — დრო, როდესაც მას არ აქვს დავალება, ვალდებულება ან დროის "სასარგებლოდ გამოყენების" მოთხოვნა.
როდესაც ბავშვი მუდმივად საუკეთესო შედეგისკენ არის მიმართული, თანდათან შეიძლება ჩამოუყალიბდეს განცდა, რომ მისი ღირებულება მიღწევებზეა დამოკიდებული: კარგი ნიშანი, პირველი ადგილი, გამარჯვება, მასწავლებლის ან მშობლის ქება.
ზოგჯერ ეს ჯერ კიდევ სკოლაში შესვლამდე იწყება. პირველ კლასში ბავშვი შეიძლება მივიდეს ასაკისთვის საკმაოდ დიდი ცოდნით — უკვე კითხულობდეს, წერდეს, ითვლიდეს ან უცხო ენაზეც საუბრობდეს. ამავე დროს შეიძლება უჭირდეს ფეხსაცმლის თასმის შეკვრა, გაკვეთილზე ყურადღების შენარჩუნება, იმედგაცრუებასთან გამკლავება ან საკუთარი ემოციების მართვა.
ეს გვახსენებს, რომ ბავშვის განვითარება მხოლოდ აკადემიური ცოდნა არ არის. არანაკლებ მნიშვნელოვანია თვითრეგულაცია, დამოუკიდებლობა, სოციალური უნარები და შეცდომასთან გამკლავების უნარი.
სრულყოფილებისკენ სწრაფვის სინდრომი
ასეთ ბავშვს კარგი შეფასება უბრალოდ არ ახარებს — ის მისთვის აუცილებელი ხდება. შესაძლოა, რვიანი ან ცხრიანი მისთვის არასასურველი შეფასება ნამდვილ ტრაგედიად აღიქვას.
ბავშვი ცდილობს, უმაღლესი შეფასება ნებისმიერ ფასად მიიღოს. შეიძლება მასწავლებელს სთხოვდეს, კიდევ ერთხელ გამოკითხოს ან ქულა მოუმატოს.
მას ხშირად უჭირს კრიტიკის მიღებაც. შენიშვნა შეიძლება აღიქვას არა როგორც შესაძლებლობა, რაღაც გამოასწოროს, არამედ როგორც საკუთარი წარუმატებლობის დასტური.
განსაკუთრებით მტკივნეულია შეცდომა. ერთი ცუდი ნიშნის შემდეგ ბავშვმა შეიძლება საკუთარ თავს უთხრას: „არაფერი ვიცი“, „სულელი ვარ“, „არ გამომდის“.
ამის შედეგად ჩნდება შეცდომის შიში. ახალი და რთული დავალება, რომლის შესრულების გზაც ბავშვმა თავიდანვე არ იცის, ინტერესის ნაცვლად შფოთვას იწვევს.
თუ მშობელი ცუდი ნიშნის გამო ბავშვს მკაცრად სჯის ან მუდმივად საყვედურობს, კონტროლის დროს ბავშვმა შეიძლება დავალებაზე კი აღარ იფიქროს, არამედ იმაზე, რა მოხდება სახლში, თუ დაბალ შეფასებას მიიღებს.
როცა სრულყოფილების სურვილი პრობლემად იქცევა
ამას ხშირად პერფექციონიზმთან აკავშირებენ. პერფექციონისტისთვის მნიშვნელოვანია, ყველაფერი მაქსიმალურად კარგად გააკეთოს — სწავლაში, სპორტში და მოგვიანებით სამსახურსა თუ პირად ცხოვრებაშიც.
სრულყოფილებისკენ სწრაფვა თავისთავად პრობლემა არ არის. სირთულე მაშინ ჩნდება, როდესაც ადამიანს შეცდომის დაშვების უფლება თითქოს აღარ აქვს.
ბავშვი მუდმივად ეჭვობს საკუთარ შესაძლებლობებში, მძაფრად განიცდის წარუმატებლობას, მტკივნეულად იღებს კრიტიკას და საკუთარი თავის შეფასებას სხვების მოწონებაზე ამყარებს.
ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება მშობლების მოლოდინებმაც შეასრულოს. ზოგჯერ უფროსები შვილების წარმატებაში საკუთარ ოცნებებსა და ამბიციებს ხედავენ და ბავშვისგან მუდმივად იდეალურ შედეგს ელიან.
შედეგად იზრდება შფოთვა, მცირდება თვითშეფასება და ჩნდება წარუმატებლობის შიში. ბავშვი შეიძლება იმდენად ერიდებოდეს მარცხს, რომ რთული საქმის დაწყებაც აღარ სურდეს.
არადა, მარცხი და ცუდი შედეგიც განვითარების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ბავშვმა თანდათან უნდა ისწავლოს, რომ ყოველთვის ვერ გაიმარჯვებს, ყველაფერს პირველივე ცდაზე ვერ გააკეთებს და შეცდომა მისი შესაძლებლობების საბოლოო შეფასება არ არის.
როგორ დავეხმაროთ ბავშვს — 5 მნიშვნელოვანი რჩევა
1. აგრძნობინეთ, რომ თქვენი სიყვარული მის მიღწევებზე არ არის დამოკიდებული. ბავშვმა უნდა იცოდეს, რომ გიყვართ არა იმიტომ, რომ ათიანი მიიღო, კონკურსში გაიმარჯვა ან საუკეთესო მოსწავლეა. ცუდი შეფასება შეიძლება განხილვისა და გამოსწორების მიზეზი იყოს, მაგრამ ის მშობლის სიყვარულს არ უნდა ცვლიდეს.
2. შეცდომის დროს მხარი დაუჭირეთ და მხოლოდ ნუ დაადანაშაულებთ. ჰკითხეთ, რა გაუჭირდა, რატომ მიიღო ასეთი შედეგი და როგორ შეიძლება მდგომარეობის გამოსწორება. ბავშვისთვის მნიშვნელოვანია იცოდეს, რომ შეცდომა ნორმალურია და მის გამოსწორებას ყოველთვის შეიძლება შეეცადოს.
3. ბავშვის ცხოვრება მხოლოდ სწავლით არ უნდა შემოიფარგლებოდეს. მას სჭირდება თამაში, მეგობრები, სეირნობა, ოჯახთან ურთიერთობა და თავისუფალი დროც კი, როდესაც კონკრეტულად არაფერს აკეთებს. მუდმივი პროდუქტიულობა ბავშვის განვითარების აუცილებელი პირობა არ არის.
4. ნუ ეცდებით შვილში საკუთარი შეუსრულებელი ოცნებების განხორციელებას. თუ თქვენ ბავშვობაში მუსიკოსობა, სპორტსმენობა ან რომელიმე პროფესიის არჩევა გინდოდათ, ეს არ ნიშნავს, რომ იგივე ინტერესები თქვენს შვილსაც ექნება. ბავშვს საკუთარი შესაძლებლობები, ხასიათი და სურვილები აქვს.
5. აჩვენეთ ჯანსაღი დამოკიდებულება სწავლასა და შედეგების მიმართ. კარგი შეფასება სასიამოვნოა, მაგრამ ის ბავშვის მთავარი ღირებულება არ არის. უფრო მნიშვნელოვანია, რას სწავლობს, რამდენად ინტერესდება, ცდილობს თუ არა, შეუძლია თუ არა სირთულის გადალახვა და შეცდომის შემდეგ ხელახლა ცდა.
ბავშვს წარმატებისკენ სწრაფვა უნდა ვასწავლოთ, მაგრამ ამასთანავე უნდა მივცეთ უფლება, ზოგჯერ დამარცხდეს, შეცდეს, რაღაც ვერ შეძლოს და უბრალოდ ბავშვიც იყოს. სწორედ ასეთი გამოცდილება ეხმარება მას დამოუკიდებლობის, გამძლეობისა და საკუთარი შესაძლებლობების რეალისტური შეფასების განვითარებაში.
