"თუ ბავშვს ყოველთვის მხოლოდ იმდენს მოვთხოვთ, რამდენის გაკეთებაც თავად სურს, როგორ მიეჩვევა შრომას, დისციპლინასა და რთული საქმის ბოლომდე მიყვანას?" - სად გადის ზღვარი - მშობლები
"თუ ბავშვს ყოველთვის მხოლოდ იმდენს მოვთხოვთ, რამდენის გაკეთებაც თავად სურს, როგორ მიეჩვევა შრომას, დისციპლინასა და რთული საქმის ბოლომდე მიყვანას?" - სად გადის ზღვარი
ბოლო წლებში მშობლებს ხშირად ესმით რჩევა: ნუ დააძალებთ ბავშვს მეცადინეობას, ნუ გადატვირთავთ დავალებებით, გაითვალისწინეთ მისი სურვილები და მიეცით საკმარისი თავისუფალი დრო.
ამ მიდგომაში ბევრი გონივრული რამ არის — მუდმივი გადაღლა და სტრესი კარგ განათლებას ნამდვილად არ ნიშნავს. თუმცა ჩნდება მეორე კითხვაც: თუ ბავშვს ყოველთვის მხოლოდ იმდენს მოვთხოვთ, რამდენის გაკეთებაც თავად სურს, როგორ მიეჩვევა შრომას, დისციპლინასა და რთული საქმის ბოლომდე მიყვანას?
საინტერესოა იმ ქვეყნების გამოცდილება, რომელთა მოსწავლეებიც საერთაშორისო შეფასებებში წლების განმავლობაში მაღალ შედეგებს აჩვენებენ — სინგაპურის, იაპონიისა და სამხრეთ კორეის. სამხრეთ კორეა განსაკუთრებით ძლიერია ბიზნესის მიერ ჩატარებულ კვლევა-განვითარებაში და კომპანიებში დასაქმებული მკვლევრების რაოდენობით; სინგაპური — მაღალტექნოლოგიურ წარმოებაში და ციფრულ ინოვაციებში; იაპონია კი რთული, მაღალტექნოლოგიური პროდუქციის წარმოებასა და ექსპორტში.
წარმატების საიდუმლო ბევრი დავალება არ არის
ბევრ მშბელს ჰგონია, რომ კარგად სწავლის მთავარი საიდუმლო ბევრი მეცადინეობაა. სინამდვილეში საერთაშორისო კვლევები უფრო რთულ სურათს აჩვენებს.
OECD-ის PISA-ს მონაცემებით, სწავლაზე დახარჯული საათების რაოდენობა თავისთავად მაღალი შედეგის გარანტია არ არის. საშინაო დავალების შემთხვევაშიც გარკვეული რაოდენობის დამოუკიდებელი მუშაობა სასარგებლოა, მაგრამ დავალებების დამატება შედეგს აღარ აუმჯობესებს.
წარმატებულ სისტემებში მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ რამდენ ხანს სწავლობს ბავშვი, არამედ როგორ სწავლობს.
სინგაპური — მაღალი მოთხოვნები და ძლიერი საფუძველი
PISA 2022-ში სინგაპურელმა მოსწავლეებმა მათემატიკაში, კითხვასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში უმაღლესი შედეგები აჩვენეს.
სინგაპურის მოდელი მხოლოდ მკაცრ დისციპლინას არ ეყრდნობა. დიდი ყურადღება ექცევა საბაზისო ცოდნის საფუძვლიან ათვისებას: მოსწავლემ მხოლოდ ფორმულა კი არ უნდა დაიმახსოვროს, არამედ მისი გამოყენებაც უნდა შეძლოს.
ამავე დროს, ბავშვისგან ელიან ყურადღებას, რეგულარულ მუშაობას და დავალების შესრულებას. ანუ ბავშვის ინტერესების გათვალისწინება არ ნიშნავს, რომ სწავლა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, როდესაც ამის სურვილი აქვს.
სამხრეთ კორეა — მაღალი შედეგი, მაგრამ მაღალი ფასიც
სამხრეთ კორეაში განათლებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. სკოლის შემდეგ უამრავი მოსწავლე დამატებით კერძო საგანმანათლებლო ცენტრებში — „ჰაგვონებში“ სწავლობს.
ამ მოდელმა ხელი შეუწყო მაღალი აკადემიური შედეგების მიღწევას, თუმცა შექმნა პრობლემაც — ბავშვებზე ძლიერი კონკურენციული და სასწავლო წნეხი.
ამიტომ თავად კორეაშიც ცდილობენ გადაჭარბებული დატვირთვის შემცირებას.
იაპონია — ბავშვმა პასუხისმგებლობაც უნდა ისწავლოს
იაპონურ სკოლებში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია წესრიგს, პუნქტუალურობას, ჯგუფურ პასუხისმგებლობასა და ყოველდღიური მოვალეობების შესრულებას.
ბავშვი თანდათან სწავლობს, რომ ყოველთვის ვერ გააკეთებს მხოლოდ იმას, რაც მოსწონს — ზოგიერთი საქმე მისი პასუხისმგებლობაა.
ამასთან, თანამედროვე იაპონურ განათლებაში დიდი ყურადღება ექცევა არა მხოლოდ დამახსოვრებას, არამედ პრობლემის გადაჭრას, აზროვნებას, კომუნიკაციასა და ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენებას.
ევროპაშიც არ მოქმედებს პრინციპი — „ბავშვს არაფერი დააძალო“
ბავშვზე ორიენტირებული განათლება ხშირად არასწორად ესმით.
ის არ ნიშნავს, რომ ბავშვი თავად წყვეტს, ისწავლოს თუ არა გამრავლების ტაბულა, შეასრულოს თუ არა დავალება ან დაიცვას თუ არა სკოლის წესები.განსხვავება უფრო იმაშია, როგორ მოითხოვენ ბავშვისგან შედეგს.
თანამედროვე მიდგომით, ბავშვს უნდა ჰქონდეს ასაკის შესაბამისი მოთხოვნები, მაგრამ ისინი არ უნდა გადაიქცეს მუდმივ სტრესად; უნდა შეხვდეს სირთულეს, მაგრამ საჭიროებისას მიიღოს დახმარება; უნდა ისწავლოს დამოუკიდებლად მუშაობა, თუმცა არა ქრონიკული გადაღლის ფასად.
სირთულე ბავშვს სჭირდება
თუ ბავშვს ყველა სირთულეს თავიდან მოვაშორებთ, მას არ ექნება შესაძლებლობა ისწავლოს მოთმინება, ძალისხმევა და წარუმატებლობის შემდეგ თავიდან ცდა.
მაგრამ მეორე უკიდურესობაც არ მუშაობს — იმდენად დიდი დატვირთვა, რომ ბავშვი ვეღარ უმკლავდება.
საუკეთესო სასწავლო გამოცდილება დაახლოებით ასეთია: „რთულია, მაგრამ თუ ვიმუშავებ, შევძლებ“.
სწორედ ამ დროს სწავლობს ბავშვი არა მხოლოდ მათემატიკას, ენას ან ფიზიკას, არამედ შეუპოვრობასაც.
მაშ, როგორ იზრდება კონკურენტუნარიანი ადამიანი?
ძლიერ მოსწავლეს სჭირდება კარგი საბაზისო ცოდნა, კვალიფიციური მასწავლებელი, წესრიგი, რეგულარული პრაქტიკა, პასუხისმგებლობა და დამოუკიდებლად მუშაობის ჩვევა. ამავე დროს საჭიროა ძილი, დასვენება, მოძრაობა და ემოციური უსაფრთხოება.
ამიტომ მთავარი კითხვა არაა „დავაძალოთ თუ არა?“უფრო სწორია ვიკითხოთ: რამდენი მოვთხოვოთ ბავშვს, რომ მან შრომა და სირთულის დაძლევა ისწავლოს, მაგრამ სწავლა მუდმივ სტრესად არ ვაქციოთ? სწორედ ამ კითხვას უნდა სცემდეს პასუხს და მას უნდა ეფუძნებოდეს ხარისხიანი განათლების სისტემა.
წარმატებული სისტემების გამოცდილება სწორედ ამ ბალანსს გვაჩვენებს: ბავშვისგან ბევრს ელიან, მაგრამ ასწავლიან კიდეც, როგორ მიაღწიოს ამ შედეგს. მაღალი შედეგებისთვის საჭიროა მოთხოვნა, დისციპლინა და შრომის ჩვევა, მაგრამ მუდმივი კონკურენცია და ზედმეტი მეცადინეობა უკვე სარგებელს კი არა, ბავშვის კეთილდღეობის პრობლემებს ქმნის.
