სკოლიდან დაბრუნებული ბავშვი სადილობს, ცოტა ისვენებს და შემდეგ გაკვეთილების მომზადებას იწყებს. გადის ერთი საათი, ორი, ზოგჯერ სამიც, ბავშვი კი ისევ წიგნებთან ზის. ბევრ მშობელს უჩნდება კითხვა: ნორმალურია თუ არა ეს და საერთოდ, რამდენი დრო უნდა სჭირდებოდეს ბავშვს საშინაო დავალების შესასრულებლად?
ამ კითხვაზე ერთი უნივერსალური პასუხი არ არსებობს, რადგან დავალების მოცულობა, ბავშვის მუშაობის ტემპი და საგნების სირთულე განსხვავებულია. თუმცა კვლევები აჩვენებს, რომ საშინაო დავალების შემთხვევაში პრინციპი „რაც მეტი, მით უკეთესი“ არ მუშაობს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვის ასაკი: ის, რაც უფროსკლასელისთვის მისაღები დატვირთვაა, დაწყებითი კლასის მოსწავლისთვის შეიძლება სრულიად გადაჭარბებული აღმოჩნდეს.
საშინაო დავალების ეფექტიანობის შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი კვლევითი მიმოხილვა დიუკის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგმა ჰარის კუპერმა და მისმა კოლეგებმა ჩაატარეს. მეცნიერებმა წლების განმავლობაში ჩატარებული კვლევები გააანალიზეს და შეისწავლეს, რამდენად უკავშირდებოდა საშინაო დავალება მოსწავლეთა აკადემიურ შედეგებს.
მთავარი დასკვნა ასეთი იყო: საშინაო დავალების სარგებელი ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება.
დაწყებით კლასებში საშინაო დავალებასა და უკეთეს აკადემიურ შედეგებს შორის კავშირი შედარებით სუსტია. საშუალო საფეხურზე ეს კავშირი უფრო შესამჩნევი ხდება, ხოლო უფროსკლასელებში — კიდევ უფრო მკაფიო.
ეს იმას არ ნიშნავს, რომ დაწყებითი კლასის ბავშვს საერთოდ არ უნდა ჰქონდეს დავალება. მცირე მოცულობის დავალება შეიძლება დაეხმაროს ნასწავლის გამეორებაში, კითხვის ჩვევის ჩამოყალიბებაში, პასუხისმგებლობისა და დამოუკიდებლად მუშაობის სწავლაში. მაგრამ კვლევები არ იძლევა საფუძველს ვიფიქროთ, რომ პატარა ბავშვის ხანგრძლივი მეცადინეობა უკეთეს შედეგს უზრუნველყოფს.
ჰარის კუპერის კვლევებთან ყველაზე ხშირად დაკავშირებული პრაქტიკული ორიენტირია ე.წ. „10-წუთიანი წესი“.
მისი პრინციპი ძალიან მარტივია: კლასის ნომერი დაახლოებით 10 წუთზე უნდა გამრავლდეს. შესაბამისად, ასაკის მატებასთან ერთად საშინაო დავალებისთვის განკუთვნილი დროც თანდათან იზრდება.
ორიენტირი ასეთია:
I კლასი — დაახლოებით 10 წუთი დღეში
II კლასი — დაახლოებით 20 წუთი დღეში
III კლასი — დაახლოებით 30 წუთი დღეში
IV კლასი — დაახლოებით 40 წუთი დღეში
V კლასი — დაახლოებით 50 წუთი დღეში
VI კლასი — დაახლოებით 60 წუთი დღეში
VII კლასი — დაახლოებით 70 წუთი დღეში
VIII კლასი — დაახლოებით 80 წუთი დღეში
IX კლასი — დაახლოებით 90 წუთი დღეში
X კლასი — დაახლოებით 100 წუთი დღეშიX
I კლასი — დაახლოებით 110 წუთი დღეში
XII კლასი — დაახლოებით 120 წუთი დღეში
აქ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი განმარტებაა საჭირო: ეს დრო ყველა საგნის საშინაო დავალების შესრულებისთვისაა განკუთვნილი და არა თითოეული საგნისთვის ცალ-ცალკე.
ასევე, ეს წუთები მკაცრი ნორმა არ არის. მაგალითად, არ ნიშნავს, რომ მესამე კლასელმა ზუსტად 30 წუთის გასვლისთანავე უნდა დახუროს წიგნი, მიუხედავად იმისა, დაასრულა თუ არა დავალება. ეს უფრო ორიენტირია, რომელიც გვეხმარება შევაფასოთ, შეესაბამება თუ არა ბავშვის ყოველდღიური დატვირთვა მის ასაკს.
ამ საკითხზე საინტერესო მონაცემებს გვაძლევს OECD-ის PISA-ს კვლევებიც.
PISA-ს მონაცემების მიხედვით, საშინაო დავალებაზე დახარჯულ დროსა და აკადემიურ შედეგებს შორის კავშირი სწორხაზოვანი არ არის. გარკვეულ ზღვრამდე საშინაო დავალების შესრულება უკეთეს შედეგებთან არის დაკავშირებული, მაგრამ საათების დამატება უსასრულოდ აღარ ზრდის სარგებელს.
15 წლის მოსწავლეების მონაცემების ანალიზმა აჩვენა, რომ ნახევარი საათიდან ერთ საათამდე საშინაო დავალების შემსრულებლებს მათემატიკაში საშუალოდ უკეთესი შედეგები ჰქონდათ, ვიდრე მათ, ვინც დღეში ნახევარ საათზე ნაკლებს უთმობდა დავალებას. თუმცა დროის შემდგომი ზრდისას დამატებითი სარგებელი მცირდებოდა, ხოლო დღეში ორ საათზე მეტი საშინაო დავალება უკეთეს შედეგებთან აღარ იყო დაკავშირებული.
აქ მიზეზისა და შედეგის ერთმანეთისგან გარჩევა მნიშვნელოვანია. ეს მონაცემები არ ნიშნავს, რომ ორი საათის გასვლის შემდეგ მეცადინეობა ბავშვის შედეგს აუცილებლად „აუარესებს“. შესაძლოა, მაგალითად, მოსწავლეს, რომელსაც რომელიმე საგანი უჭირს, იგივე დავალების შესასრულებლად უბრალოდ გაცილებით მეტი დრო სჭირდებოდეს.
მთავარი დასკვნა სხვა რამაა: სწავლის ეფექტიანობა მხოლოდ მაგიდასთან გატარებული საათების რაოდენობით არ იზომება.
პატარა ბავშვების შემთხვევაში კვლევების შედეგები განსაკუთრებით საყურადღებოა.
დაწყებით საფეხურზე დიდი მოცულობის საშინაო დავალებასა და მაღალ აკადემიურ მიღწევებს შორის ძლიერი კავშირი არ დასტურდება. ამ ასაკში ბავშვის განვითარებისთვის აუცილებელია არა მხოლოდ სწავლა, არამედ თავისუფალი თამაში, ფიზიკური აქტივობა, ოჯახთან ურთიერთობა და სრულფასოვანი ძილი.
ამიტომ პირველკლასელის 10-წუთიანი ორიენტირი და მეხუთე კლასელის დაახლოებით 50 წუთი ერთი მნიშვნელოვანი პრინციპის გამოხატულებაა: ბავშვის ზრდასთან ერთად შეიძლება გაიზარდოს როგორც დავალების სირთულე, ისე დამოუკიდებლად მუშაობისთვის საჭირო დრო.
საშინაო დავალების მიზანი პატარა ბავშვის საათობით სამუშაო მაგიდასთან გაჩერება არ უნდა იყოს.
თუ ბავშვი თითქმის ყოველდღე ასაკისთვის მოსალოდნელზე ბევრად მეტ დროს ხარჯავს საშინაო დავალებაზე, მშობელმა მიზეზი უნდა გაარკვიოს.
მაგალითად, თუ მესამე კლასელი ყოველდღიურად საათ-ნახევარი ან ორი საათი მეცადინეობს, მაშინ როცა ასაკობრივი ორიენტირი დაახლოებით 30 წუთია, ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ბავშვი ზარმაცია ან ნელა მუშაობს.
მიზეზი შეიძლება სხვადასხვა იყოს: დავალების მეტისმეტად დიდი მოცულობა, კონკრეტული საგანში სირთულე, ყურადღების ხშირი გაფანტვა, ბავშვისთვის ზედმეტად რთული დავალებები ან უბრალოდ სამუშაო პროცესის არასწორი ორგანიზება.
ამიტომ გაცილებით სასარგებლოა კითხვა — „რატომ სჭირდება ამდენი დრო?“, ვიდრე ბავშვისთვის უბრალოდ იმის თქმა, რომ უფრო სწრაფად იმუშაოს.
სტენფორდის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა მაღალი აკადემიური მოთხოვნების მქონე სკოლების 4 317 მოსწავლე შეისწავლეს. მონაწილეები საშინაო დავალებას საშუალოდ დაახლოებით 3.1 საათს უთმობდნენ ყოველ საღამოს.
მოსწავლეთა 56%-მა საშინაო დავალება სტრესის ერთ-ერთ მთავარ წყაროდ დაასახელა. დიდი მოცულობის დავალება ასევე დაკავშირებული იყო ძილის ნაკლებობასთან, ჯანმრთელობასთან დაკავშირებულ ჩივილებთან და ოჯახისთვის, მეგობრებისთვის და სხვა აქტივობებისთვის ნაკლები დროის დარჩენასთან.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ბავშვის თავისუფალი დრო „დაკარგული დრო“ არ არის. მოძრაობა, თამაში, მეგობრებთან ურთიერთობა და ძილი მისი ნორმალური განვითარებისთვის ისეთივე აუცილებელია, როგორც სწავლა.
ორი ბავშვი შეიძლება ერთსა და იმავე დავალებაზე სრულიად განსხვავებულ დროს ხარჯავდეს. ამიტომ საათისთვის თვალის დევნება ერთადერთი კრიტერიუმი ვერ იქნება.
კარგი საშინაო დავალება უნდა ემსახურებოდეს კონკრეტულ მიზანს — მაგალითად, სკოლაში ნასწავლის განმტკიცებას, კითხვას, გარკვეული უნარის ვარჯიშს ან დამოუკიდებლად აზროვნებას.
თუ ბავშვი საათობით მექანიკურად ასრულებს დიდი რაოდენობის ერთნაირ სავარჯიშოებს, მეტი დრო ავტომატურად მეტ ცოდნას არ ნიშნავს.
საბოლოოდ, კვლევებიდან საკმაოდ მარტივი პრინციპი იკვეთება: საშინაო დავალება ბავშვის ასაკთან ერთად შეიძლება თანდათან გაიზარდოს, მაგრამ მისი მოცულობა ისეთი უნდა იყოს, რომ ბავშვს სწავლის გარდა ძილისთვის, დასვენებისთვის, მოძრაობისა და ჩვეულებრივი ბავშვური ცხოვრებისთვისაც დარჩეს დრო.
და თუ დაწყებითი კლასის მოსწავლე თითქმის ყოველ საღამოს საათობით ზის წიგნებთან, ეს სულაც არ არის იმის ნიშანი, რომ ის „ბევრს სწავლობს“. ეს შეიძლება იყოს სიგნალი, რომ მისი სასწავლო დატვირთვა და დავალებების შესრულების პროცესი გადახედვას საჭიროებს.