აშშ-ის ტენესის შტატში 2026 წლის 30 სექტემბერს 50 წლის კრისტა პაიკის სიკვდილით დასჯაა დაგეგმილი. თუ განაჩენი აღსრულდება, ის გახდება პირველი ქალი, რომელსაც ტენესიში ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში სიკვდილით დასჯიან. შტატის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ოფიციალური ინფორმაციით, სიკვდილით დასჯა 30 სექტემბერს, დილის 10 საათზეა დანიშნული.

პაიკი სიკვდილმისჯილთა საკანში დაახლოებით 30 წელია იმყოფება. დანაშაული, რომლის გამოც მას სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს, 1995 წელს ჩაიდინა, როდესაც მხოლოდ 18 წლის იყო. ახლა, სიკვდილით დასჯამდე რამდენიმე დღით ადრე, მისი ადვოკატები ტენესის გუბერნატორს სასჯელის შეცვლას და სამუდამო პატიმრობით ჩანაცვლებას სთხოვენ. საქმე კვლავ ფართო განხილვის საგანია — მათ შორის პაიკის ასაკის, მძიმე ბავშვობისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ მოგვიანებით წარმოდგენილი მონაცემების გამო.

რა მოხდა 1995 წელს

1995 წელს კრისტა პაიკი ნოქსვილში Job Corps-ის პროფესიული მომზადების ცენტრში სწავლობდა. იმავე პროგრამის მონაწილე იყო 19 წლის კოლინ სლემერიც.

ტენესის უზენაესი სასამართლოს მიერ აღწერილი საქმის მასალების თანახმად, პაიკსა და სლემერს დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდათ. პაიკი ფიქრობდა, რომ სლემერი მისი მეგობარი ბიჭით, ტადარილ შიპით იყო დაინტერესებული.

1995 წლის 12 იანვრის საღამოს პაიკი, სლემერი, პაიკის 17 წლის მეგობარი ბიჭი და კიდევ ერთი ახალგაზრდა ქალი ცენტრიდან ერთად გავიდნენ.

სლემერი მათთან ერთად უკან აღარ დაბრუნებულა.

გამოძიებისა და სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, ახალგაზრდა ქალი განმარტოებულ ადგილას წაიყვანეს და სასტიკად გაუსწორდნენ. თავდასხმა დაახლოებით 30-45 წუთს გაგრძელდა. სლემერს მრავალი დაზიანება მიაყენეს და საბოლოოდ მოკლეს.

საქმის ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი დეტალი მოგვიანებით სასამართლოს დოკუმენტებშიც აისახა: მკვლელობის შემდეგ პაიკმა ნაცნობს უთხრა, რომ სლემერი მოკლა და მსხვერპლის თავის ქალის ნაწილი თან წამოიღო.

რა სასჯელი მიიღეს დანაშაულის მონაწილეებმა

კრისტა პაიკი პირველი ხარისხის მკვლელობაში დამნაშავედ ცნეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. ტენესის უზენაესმა სასამართლომ 1998 წელს განაჩენი ძალაში დატოვა.

ტადარილ შიპი დანაშაულის დროს 17 წლის იყო და მას სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. შადოლა პეტერსონმა კი დანაშაულის შემდეგ თანამონაწილეობაში აღიარა დანაშაული და ექვსწლიანი პირობითი სასჯელი მიიღო.

ამრიგად, იმავე საქმეში მონაწილე ახალგაზრდებიდან სწორედ პაიკს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა.

რატომ ითხოვენ ახლა მის შეწყალებას

პაიკის ადვოკატების მთავარი არგუმენტი არ არის ის, რომ მას მკვლელობა არ ჩაუდენია. დაცვის მხარე გუბერნატორს სთხოვს, სასიკვდილო განაჩენი სამუდამო პატიმრობით, ვადამდე გათავისუფლების შესაძლებლობის გარეშე შეცვალოს.

ადვოკატები ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ დანაშაულის ჩადენისას პაიკი 18 წლის იყო და, მათი მტკიცებით, სასამართლომ სასჯელის განსაზღვრისას სრულად ვერ მოისმინა ინფორმაცია მისი ბავშვობისა და ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ.

2026 წელს წარდგენილ შეწყალების მოთხოვნაში დაცვა აღწერს მძიმე ბავშვობას, ძალადობისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს. დაცვის პოზიციით, ეს გარემოებები მკვლელობას არ ამართლებს, მაგრამ მნიშვნელოვანია იმის გადასაწყვეტად, უნდა დაისაჯოს თუ არა პაიკი სიკვდილით.

საქმეში მნიშვნელოვანი გახდა მისი ასაკის საკითხიც. ბოლო ათწლეულებში დაგროვილი ნეირომეცნიერული მონაცემები აჩვენებს, რომ ტვინის ის სისტემები, რომლებიც გადაწყვეტილებების მიღებას, იმპულსების კონტროლსა და რისკების შეფასებაში მონაწილეობს, მოზარდობის დასრულებისთანავე სრულად ჩამოყალიბებული ჯერ კიდევ არ არის. სწორედ ახალგაზრდული ასაკია დაცვის ერთ-ერთი არგუმენტი სასიკვდილო განაჩენის სამუდამო პატიმრობით შესაცვლელად.

კი, შევამოკლოთ ასე:

როგორი ბავშვობა ჰქონდა კრისტა პაიკს

დაცვის მიერ სასამართლოში წარდგენილი მასალების მიხედვით, კრისტა პაიკს უკიდურესად მძიმე ბავშვობა ჰქონდა. სექსუალური ძალადობა ძალიან ადრეულ ასაკში დაიწყო და წლების განმავლობაში გაგრძელდა - მასზე სექსუალურად ბებიის პარტნიორი ძალადობდა. 11 წლის ასაკში მასზე მეზობელმა კაცმა იძალადა, 13 წლის ასაკში კი — დედის პარტნიორმა, რის შემდეგაც ბავშვთა დაცვის სამსახურმა დროებით სახლიდან გაიყვანა. საქმის მასალებში აღწერილია 17 წლის ასაკში გაუპატიურების კიდევ ერთი შემთხვევაც.

პაიკზე ბავშვობაში ფიზიკურადაც ძალადობდნენ — სცემდნენ, წვავდნენ, ამცირებდნენ და ძალიან ცივ წყალში ხანგრძლივად აჩერებდნენ. მოგვიანებით ფსიქოლოგის შეფასებით დადგინდა, რომ მას ბავშვობის არასასურველი გამოცდილებების (ACE) 10 კატეგორიიდან 9 ჰქონდა გადატანილი, მათ შორის სექსუალური, ფიზიკური და ემოციური ძალადობა.

დაცვა ამ გარემოებებს მკვლელობის გამართლებად არ მიიჩნევს, თუმცა ამტკიცებს, რომ ისინი სასჯელის განსაზღვრისას სათანადოდ უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული.

თითქმის სამი ათწლეული იზოლაციაში

საქმეს კიდევ ერთი გარემოება ხდის განსაკუთრებულს.

პაიკმა პატიმრობის ძალიან დიდი ნაწილი სხვა პატიმრებისგან იზოლირებულ პირობებში გაატარა. მისი დაცვის მხარის ინფორმაციით, დაახლოებით 27 წლის განმავლობაში ის ფაქტობრივად ხანგრძლივ იზოლაციაში იმყოფებოდა. 2024 წელს მიღწეული შეთანხმების შემდეგ მისი პირობები შეიცვალა და სხვა პატიმრებთან ურთიერთობისა და სხვადასხვა აქტივობაში მონაწილეობის მეტი შესაძლებლობა მიეცა.

სიკვდილით დასჯის მოახლოებასთან ერთად ის კვლავ იზოლაციაში გადაიყვანეს. აშშ-ის უზენაეს სასამართლოში 2026 წლის სექტემბერში წარდგენილი მისი დაცვის დოკუმენტების მიხედვით, ტენესის მოქმედი პროცედურა ლეტალური ინექციით სიკვდილით დასჯამდე 14-დღიან იზოლაციას ითვალისწინებს.

რატომ შეიძლება გახდეს ეს სიკვდილით დასჯა ისტორიული

ტენესის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ოფიციალური დოკუმენტებით, კრისტა პაიკის სიკვდილით დასჯა 2026 წლის 30 სექტემბერს, დილის 10 საათზე, ნეშვილშია დაგეგმილი. შტატმა უკვე შეარჩია ჟურნალისტებიც, რომლებიც პროცედურას ოფიციალური მოწმის სტატუსით დაესწრებიან.

თუ განაჩენი აღსრულდება, პაიკი პირველი ქალი იქნება, რომელსაც ტენესის შტატი 1819 წლის შემდეგ სიკვდილით დასჯის.

ამიტომ საქმე დღეს მხოლოდ სამი ათწლეულის წინ ჩადენილი სასტიკი მკვლელობის ისტორია აღარ არის. მის გარშემო მიმდინარე დისკუსია ეხება ბევრად უფრო ფართო საკითხებსაც: რამდენად უნდა გაითვალისწინოს მართლმსაჯულებამ დანაშაულის ჩამდენის ძალიან ახალგაზრდა ასაკი, მოგვიანებით გამოვლენილი ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები და მძიმე ბავშვობის გამოცდილება; და შეიძლება თუ არა ამ გარემოებებმა ათწლეულების შემდეგ უკვე გამოტანილი სასიკვდილო განაჩენის შეცვლა გამოიწვიოს.

ამ კითხვაზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე კი კრისტა პაიკის სიკვდილით დასჯის თარიღი კვლავ 2026 წლის 30 სექტემბერია.

ყველა ელოდა, რომ მოდელი ან მსახიობი გახდებოდა, თუმცა... 24-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს და ციხიდან გახდა „ვარსკვლავი“