რატომ არ ესმის ბავშვს უფროსის "ათჯერ ნათქვამი" - ნეიროქირურგების განმარტება - მშობლები

ალბათ ბევრ მშობელს გამოუცდია ასეთი სიტუაცია: ბავშვი თამაშობს, ხატავს ან მულტფილმს უყურებს. სამზარეულოდან რამდენჯერმე ეძახით, მაგრამ პასუხი არ არის. კიდევ ერთხელ უმეორებთ, ხმას უწევთ, ბოლოს კი მასთან მიდიხართ და აღმოაჩენთ, რომ ბავშვი გაკვირვებული გიყურებთ — თითქოს მანამდე საერთოდ არ დაგიძახიათ.

ასეთ დროს მშობელს შეიძლება მოეჩვენოს, რომ ბავშვი განზრახ არ უსმენს ან მის ნათქვამს უგულებელყოფს. თუმცა ყოველთვის ასე არ არის. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ბავშვი რაიმეთი ძალიან არის გართული, მიზეზი შეიძლება ყურადღების თავისებურება იყოს.

კვლევები აჩვენებს, რომ ბავშვობაში შერჩევითი ყურადღება ჯერ კიდევ ვითარდება. ბავშვის ტვინს უწევს ერთდროულად უამრავი ინფორმაციის დამუშავება და იმის „გადაწყვეტა“, რაზე გაამახვილოს ყურადღება. ეს უნარი ასაკთან ერთად იხვეწება და მცირეწლოვან ბავშვებს ყურადღების მართვა და ერთი საქმიანობიდან მეორეზე სწრაფად გადართვა უფროსებზე მეტად უჭირთ. ნეიროქირურგებს ამის საკმაოდ დამაჯერებელი ახსნა აქვთ:

შეიძლება ბავშვს თქვენი ხმა მართლაც გამორჩეს

როდესაც ბავშვი თამაშში ან სხვა საინტერესო საქმიანობაში ღრმად არის ჩართული, მისი ყურადღება ამ საქმიანობასთან დაკავშირებულ ინფორმაციაზეა მიმართული. ამ დროს სხვა ხმაზე რეაგირება შეიძლება არ ჰქონდეს.

ეს არ ნიშნავს, რომ ბავშვის ყურს მშობლის ხმა საერთოდ არ გაუგია. უფრო ზუსტი იქნება ვთქვათ, რომ ხმა შეიძლება ვერ მოხვდეს მისი ცნობიერი ყურადღების ცენტრში. თანამედროვე კვლევებით, შერჩევით სმენით ყურადღებაში მონაწილეობს არა ტვინის მხოლოდ ერთი ნაწილი, არამედ ერთმანეთთან დაკავშირებული ნერვული ქსელები; ყურადღება განსაკუთრებით გავლენას ახდენს ბგერის კორტიკალურ დამუშავებაზე.

ამიტომ ზედმეტად გამარტივებულია გავრცელებული ახსნა, თითქოს „თალამუსმა მშობლის ხმა არ გაატარა და ხმა სმენის ქერქამდე ვერ მივიდა“. თალამუსი მართლაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სენსორული ინფორმაციის გადაცემასა და ყურადღებასთან დაკავშირებულ პროცესებში, მაგრამ ადამიანის ყურადღების მექანიზმი ბევრად უფრო რთულია.

მთავარი კი მშობლისთვის პრაქტიკული დასკვნაა: თუ ბავშვი ძალიან არის გართული, შორიდან მრავალჯერ დაძახება ხშირად ნაკლებად ეფექტურია, ჯობია ახლოს მისვლა და მისი ყურადღების მიქცევა.

1. ნუ დაუძახებთ რამდენჯერმე სხვა ოთახიდან

თუ ბავშვს რაღაცით გართულს სამზარეულოდან ან მეორე ოთახიდან ეუბნებით: „ჩაიცვი“, „საჭმელად მოდი“, „გამორთე ტელევიზორი“, შესაძლოა სიტყვები უბრალოდ ვერ გახდეს მისი ყურადღების მთავარი ობიექტი.

მიუახლოვდით ბავშვს, დადექით ან ჩამოჯექით ისე, რომ ერთმანეთის დანახვა შეგეძლოთ და მხოლოდ ამის შემდეგ უთხარით, რა გინდათ.

მშობლის სიახლოვე, სახის დანახვა, ჟესტი და უშუალოდ ბავშვისკენ მიმართული საუბარი დამატებით მინიშნებებს ქმნის და ინფორმაციის აღქმას ამარტივებს.

2. ჯერ მიიქციეთ ყურადღება და შემდეგ მიეცით დავალება

საუბრის დაწყებამდე სასურველია დარწმუნდეთ, რომ ბავშვმა ყურადღება თქვენზე გადმოიტანა.

შეგიძლიათ ჯერ სახელით მიმართოთ:

„ნიკა, შემომხედე, გთხოვ.“

და მხოლოდ მას შემდეგ, რაც რეაგირებას მიიღებთ:

„ხუთ წუთში ვსადილობთ.“

სახელით მიმართვა ბავშვის ყურადღების მისაპყრობად პრაქტიკული ხერხია.

3. თქვით მოკლედ და გასაგებად

როდესაც ბავშვის ყურადღება ჯერ კიდევ თამაშზეა მიპყრობილი, გრძელი ინსტრუქცია ნაკლებად ეფექტური შეიძლება აღმოჩნდეს.

მაგალითად, ნაცვლად:

„რამდენჯერ უნდა გითხრა, უკვე გვიანია, ახლავე დაალაგე ყველაფერი, ხელებიც დაიბანე და მოდი საჭმელად“,

უმჯობესია თავდაპირველად ერთი კონკრეტული მითითება მისცეთ:

„ახლა სათამაშოები დავალაგოთ.“

შემდეგ კი — შემდეგი მოქმედება.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პატარა ბავშვებთან, რადგან სამუშაო მეხსიერება, თვითკონტროლი, ყურადღების შენარჩუნება და მოქმედებებს შორის გადართვა აღმასრულებელი ფუნქციების ნაწილია და ეს უნარები ბავშვობის განმავლობაში თანდათან ვითარდება.

4. მოულოდნელად ნუ შეაწყვეტინებთ საყვარელ საქმიანობას

„ახლავე გამორთე მულტფილმი!“

ბავშვისთვის ასეთი მოთხოვნა ზოგჯერ ბევრად რთულია, ვიდრე უფროსს წარმოუდგენია. საქმე ყოველთვის სიჯიუტეში არ არის — ერთი საქმიანობიდან მეორეზე ყურადღების გადართვაც უნარია, რომელიც განვითარების პროცესში იხვეწება.

ამიტომ წინასწარი გაფრთხილება ხშირად უკეთ მუშაობს:

„კიდევ ხუთი წუთი ითამაშე და მერე ვიწყებთ დალაგებას.“

შეგიძლიათ გამოიყენოთ ტაიმერიც. პატარა ბავშვისთვის აბსტრაქტული „ხუთი წუთი“ ყოველთვის გასაგები არ არის, ხოლო ტაიმერის ხმა მკაფიო მინიშნებაა, რომ ერთი საქმიანობა დასრულდა და მეორე იწყება.

5. ერთი და იგივეს ათჯერ ნუ გაიმეორებთ

თუ ბავშვს შორიდან ათჯერ ეძახით და რეაქცია არ არის, მეთერთმეტედ უფრო ხმამაღლა დაძახება ყოველთვის საუკეთესო გამოსავალი არ არის.

სჯობს ერთხელ მიმართოთ, მცირე დრო მისცეთ რეაგირებისთვის და თუ პასუხი არ არის — მიხვიდეთ მასთან, მიიქციოთ მისი ყურადღება და მშვიდად გაიმეოროთ სათქმელი.

ასე ბავშვიც თანდათან სწავლობს, რომ მშობლის მიმართვას ყურადღება უნდა მიაქციოს და მშობელსაც აღარ უწევს ერთი მოთხოვნის უსასრულოდ გამეორება.

ყვირილი უკეთესად არ ესმის

ხმის აწევა ბავშვის ყურადღების მიქცევის საიმედო საშუალება არ არის. მით უმეტეს, თუ ყოველდღიურ ურთიერთობაში ყვირილი ხშირად მეორდება.

ბავშვის ყურადღების მოსაპოვებლად გაცილებით ეფექტური შეიძლება იყოს სიახლოვე, სახელით მიმართვა, თვალით კონტაქტის მცდელობა, მოკლე ინსტრუქცია და საკმარისი დრო ერთი საქმიანობიდან მეორეზე გადასასვლელად.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ როცა ბავშვი „არ გისმენთ“ ავტომატურად ეს არც ცუდ ქცევას ნიშნავს და არც იმას, რომ ყოველ ასეთ შემთხვევას მხოლოდ ყურადღების თავისებურებით უნდა ავხსნათ.

როდის ღირს ყურადღების გამახვილება

თუ ბავშვი მხოლოდ მაშინ არ რეაგირებს, როდესაც თამაშში, ეკრანში ან სხვა საინტერესო საქმიანობაშია ჩართული, ეს შეიძლება ჩვეულებრივი ყურადღების პროცესებთან იყოს დაკავშირებული.

მაგრამ თუ ბავშვი ხშირად არ რეაგირებს სახელზე მშვიდ გარემოშიც, ვერ ამჩნევს ახლოდან ნათქვამს, ხშირად ითხოვს ნათქვამის გამეორებას, ტელევიზორს ძალიან მაღალ ხმაზე უსმენს, მეტყველების განვითარებაც შეფერხებულია ან მშობელს სმენის შესახებ სხვა ეჭვიც აქვს, ასეთ შემთხვევაში სასურველია პედიატრთან საუბარი და საჭიროების შემთხვევაში სმენის შეფასება.

ასევე გასათვალისწინებელია ბავშვის ასაკი, დაღლილობა, გარემოში არსებული ხმაური, მისი ტემპერამენტი და ყურადღების ინდივიდუალური თავისებურებები.

ამიტომ, როდესაც გეჩვენებათ, რომ ბავშვი „არ გისმენთ“, პირველი ნაბიჯი ხმის აწევა კი არა, მასთან მიახლოებაა. მიიქციეთ მისი ყურადღება, დაელოდეთ რეაქციას და შემდეგ უთხარით მოკლედ და გასაგებად, რას ელით მისგან. ხშირად პრობლემა არა ბავშვის სურვილში, არამედ იმაშია, რომ მისი ყურადღება იმ მომენტში სრულიად სხვაგან არის მიმართული.