წითელა, ყბაყურა და დეზინფორმაცია - როგორ იქცა სოცქსელი ბავშვების ჯანმრთელობისთვის საფრთხედ და როგორ უწყობს ხელს ამას ფეისბუქი - მშობლები

წითელა, ყბაყურა და დეზინფორმაცია - როგორ იქცა სოცქსელი ბავშვების ჯანმრთელობისთვის საფრთხედ და როგორ უწყობს ხელს ამას ფეისბუქი

2026-11-16 13:31:43+04:00

Facebook-ზე მოქმედი ჯგუფი, რომელიც დედებს ბუნებრივი და ჯანსაღი ცხოვრების წესის შესახებ რჩევებს ჰპირდება, სამედიცინო დეზინფორმაციის გავრცელების ერთ-ერთ სივრცედ იქცა. ჯგუფში მშობლებს მოუწოდებენ, უარი თქვან ბავშვების აცრაზე, ახალშობილებისთვის აუცილებელ პროფილაქტიკურ პროცედურებსა და ზოგჯერ ექიმთან ვიზიტზეც კი.

ბრიტანული გამოცემა The Guardian-ის ექსკლუზიურმა გამოძიებამ აჩვენა, რომ სოციალური ქსელის მფლობელი კომპანია Meta, მიუხედავად საკუთარი წესებისა, ხშირად არ რეაგირებს ჯანმრთელობისთვის სახიფათო მცდარ ინფორმაციაზე. მეტიც, Facebook-ის ალგორითმი მსგავს ჯგუფებს თავად სთავაზობს მომხმარებლებს, მათ შორის ახალბედა მშობლებს.

„თქვენი შვილები წითელათი ვერ დაიღუპებიან“ — სახიფათო რჩევები შეშინებულ მშობლებს

2026 წლის აგვისტოში, როდესაც აშშ-ის პენსილვანიის შტატის ლანკასტერის ოლქში წითელა ვრცელდებოდა, ერთ-ერთმა მშობელმა Facebookჯგუფ Crunchy Moms-ში რჩევა ითხოვა.

მას სამი წლის ბავშვის აცრა სურდა, რათა ექვსი თვის ჩვილიც დაეცვა ინფექციისგან.

თუმცა დახმარების ნაცვლად მშობელმა უამრავი მცდარი და სახიფათო რჩევა მიიღო. ჯგუფის ზოგიერთი წევრი ამტკიცებდა, რომ წითელა ბავშვებისთვის სასიკვდილო არ არის, სხვები კი ვაქცინაციას შხამის შეყვანას ადარებდნენ.

სინამდვილეში, The Guardian-ის ინფორმაციით, 2026 წელს პენსილვანიაში წითელასთან დაკავშირებული გარდაცვალების ექვსი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათ შორის ლანკასტერის ოლქში ორი ჩვილი გარდაიცვალა.

წითელა განსაკუთრებით საშიშია მცირეწლოვანი ბავშვებისთვის. ინფექციამ შეიძლება გამოიწვიოს პნევმონია, თავის ტვინის ანთება და სიკვდილი. წითელას, წითურასა და ყბაყურას საწინააღმდეგო MMR ვაქცინა კი დაავადების პრევენციის უსაფრთხო და ეფექტიანი საშუალებაა.

რა არის Crunchy Moms და როგორ გაჩნდა ჯგუფი?

Crunchy Moms: Natural Living & Clean Products 2025 წლის მარტში შეიქმნა. მისი დამფუძნებელია კონექტიკუტში მცხოვრები სარა რუპი.

ჯგუფი თავდაპირველად ბუნებრივი კოსმეტიკის, საყოფაცხოვრებო პროდუქტებისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის შესახებ რეკომენდაციების გასაზიარებლად შეიქმნა.

თუმცა თანდათან ის გაცილებით დიდ გაერთიანებად იქცა. გამოძიების მომენტისთვის ჯგუფს 490 ათასზე მეტი წევრი ჰყავდა, ხოლო იმავე ადმინისტრატორებთან დაკავშირებული ჯგუფების საერთო აუდიტორია მილიონ ადამიანს აჭარბებდა.

ჯგუფში ყოველდღიურად ასობით პოსტი და ათასობით კომენტარი ქვეყნდება.

მიუხედავად იმისა, რომ წევრები ზოგჯერ ჩვეულებრივ მშობლურ საკითხებსაც განიხილავენ, განსაკუთრებით აქტიურია ვაქცინების საწინააღმდეგო დისკუსიები.

ზოგიერთი მომხმარებელი ამტკიცებს, რომ აცრები აუტიზმს, ჩვილთა უეცარი სიკვდილის სინდრომსა და სხვა მძიმე დაავადებებს იწვევს. ეს მტკიცებები სამეცნიერო მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

ჯგუფის ადმინისტრატორები აცხადებენ, რომ მათთვის სიტყვის თავისუფლება მნიშვნელოვანია და მომხმარებლების მოსაზრებების შეზღუდვა არ სურთ.

ახალშობილებისთვის K ვიტამინის ინიექციაზეც უარის თქმას ურჩევენ

გამოძიებაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ახალშობილთა ჯანმრთელობას.

ჯგუფში ორსული ქალები და ახალბედა დედები ხშირად სვამენ კითხვებს აცრების, ბავშვის მოვლისა და ექიმების რეკომენდაციების შესახებ.

ზოგიერთი კომენტატორი მათ ურჩევს, უარი თქვან ახალშობილებისთვის K ვიტამინის ინიექციაზე.

ეს ინიექცია ახალშობილებს K ვიტამინის დეფიციტით გამოწვეული სისხლდენისგან იცავს, მათ შორის ისეთი მძიმე გართულებისგან, როგორიცაა თავის ტვინში სისხლჩაქცევა.

პედიატრ ალოკ პატელის შეფასებით, განსაკუთრებით სახიფათოა, როდესაც მშობლებს არა მხოლოდ ვაქცინაციაზე უარის თქმისკენ მოუწოდებენ, არამედ ექიმთან კონსულტაციის ნაცვლად სხვადასხვა პროდუქტის შეძენას სთავაზობენ.

კიბოს მკურნალობა „შავი მალამოთი“

გამოძიებამ კიდევ ერთი საგანგაშო ტენდენცია გამოავლინა.

ჯგუფის წევრები კანის კიბოსა და საეჭვო ხალების სამკურნალოდ ზოგჯერ ე.წ. შავ მალამოს (black salve) ურჩევენ ერთმანეთს.

ეს არის კაუსტიკური, ქსოვილების დამაზიანებელი ნივთიერება, რომელსაც კიბოს სამკურნალო დადასტურებული ეფექტიანობა არ აქვს. მისმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს კანის მძიმე დაზიანება და ხელი შეუშალოს კიბოს დროულ დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას.

The Guardian-მა აღმოაჩინა შემთხვევები, როდესაც ჯგუფის ადმინისტრატორები ასეთი პროდუქტების შესაძენად პარტნიორულ ბმულებსაც ავრცელებდნენ.

ეს ნიშნავს, რომ პროდუქტის გაყიდვიდან ბმულის გამავრცელებელმა შესაძლოა ფინანსური სარგებელი მიიღოს.

რატომ არ შლის Facebook სახიფათო ინფორმაციას?

2025 წლის იანვარში Meta-ს დამფუძნებელმა მარკ ცუკერბერგმა განაცხადა, რომ კომპანიას კონტენტის მოდერაციის მიდგომა უნდა შეეცვალა.

აშშ-ში გაუქმდა მესამე მხარის ფაქტების გადამოწმების პროგრამა და შესუსტდა გარკვეული სახის კონტენტის აქტიური კონტროლი.

თუმცა Meta-ს წესებში კვლავ აკრძალულია ჯანმრთელობის შესახებ ისეთი დეზინფორმაცია, რომელმაც შეიძლება უშუალო და გარდაუვალი საფრთხე შეუქმნას ადამიანებს.

The Guardian-მა გადაწყვიტა, შეემოწმებინა, რამდენად ეფექტიანად მუშაობდა ეს სისტემა.

ჟურნალისტმა Facebook-ს შეატყობინა ჯგუფში გამოქვეყნებული 55 პოსტის, კომენტარისა და პასუხის, ასევე ერთი ვიდეოს შესახებ, რომლებიც, სავარაუდოდ, კომპანიის წესებს არღვევდა.

მათ შორის იყო მტკიცებები, თითქოს ვაქცინები აუტიზმს იწვევს, წითელა საშიში არ არის და კიბოს მკურნალობა „შავი მალამოთი“ შეიძლება.

გამოცემის ცნობით, Facebook-ს არცერთ შეტყობინებაზე პასუხი არ გაუცია.

Meta-სთვის კომენტარის მოთხოვნის მომენტში გასაჩივრებული მასალების თითქმის ყველა ნაწილი კვლავ ხელმისაწვდომი იყო.

კომპანიამ განაცხადა, რომ მისი პოლიტიკა ადამიანებს პირადი გამოცდილებისა და სამეცნიერო კვლევების განხილვის საშუალებას აძლევს, თუმცა შლის ინფორმაციას, რომელიც საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას უშუალო საფრთხეს უქმნის.

Meta-ს განცხადებით, კომპანია ჟურნალისტების მიერ მიწოდებულ კონკრეტულ მაგალითებს შეისწავლიდა და წესების დამრღვევ მასალებზე რეაგირებას მოახდენდა.

Facebook თავად სთავაზობს მშობლებს ასეთ ჯგუფებში გაწევრიანებას

გამოძიების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა Facebook-ის სარეკომენდაციო სისტემას უკავშირდება.

აღმოჩნდა, რომ Crunchy Moms მომხმარებლების საინფორმაციო ველში ჩნდება მაშინაც კი, როდესაც მათ ეს ჯგუფი არასოდეს მოუძებნიათ.

რამდენიმე ადამიანმა ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ ჯგუფი Facebook-მა თავად შესთავაზა.

ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტის პროფესორი რენე დირესტა, რომელიც ონლაინმანიპულაციის საკითხებს სწავლობს, მიიჩნევს, რომ პლატფორმას განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა ეკისრება მაშინ, როდესაც სახიფათო შინაარსის შემცველ ჯგუფს მომხმარებელს თავად ურჩევს.

მისი განმარტებით, ახალბედა მშობლები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან, რადგან ცდილობენ შვილებისთვის საუკეთესო გადაწყვეტილებები მიიღონ და ჯანმრთელობის შესახებ სანდო ინფორმაცია იპოვონ.

ხელოვნური ინტელექტიც იმეორებს მცდარ ინფორმაციას

The Guardian-მა შეისწავლა Meta-ს ხელოვნური ინტელექტის მიერ შექმნილი კომენტარების შეჯამებებიც.

ერთ შემთხვევაში სისტემა აჯამებდა დისკუსიას, რომელშიც მომხმარებლები ორსულობისა და ჩვილობის პერიოდში ზოგიერთი ვაქცინის გამოტოვებას ან გადადებას ურჩევდნენ ერთმანეთს.

სხვა შემთხვევაში, წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინაზე გამართული დისკუსიის შეჯამებაში ხელოვნურმა ინტელექტმა გაიმეორა ჯგუფის წევრების მოსაზრებები ვაქცინის შესაძლო მავნებლობის შესახებ, სათანადო სამეცნიერო განმარტების გარეშე.

ექსპერტების აზრით, ასეთმა შეჯამებებმა შესაძლოა მომხმარებლებს მცდარი წარმოდგენა შეუქმნას, თითქოს სამედიცინო დეზინფორმაცია მეცნიერულად დასაბუთებული ალტერნატიული პოზიციაა.

Meta-მ განაცხადა, რომ კომენტარების ხელოვნური ინტელექტით შეჯამება სექტემბერში შეწყვიტა, თუმცა The Guardian-ის ჟურნალისტებმა ოქტომბერშიც დააფიქსირეს მსგავსი შეჯამებები.

ექსპერტები ბავშვების ჯანმრთელობაზე შესაძლო შედეგებს აფრთხილებენ

ჯანდაცვის სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი ონლაინსივრცეები რეალურ გავლენას ახდენს მშობლების გადაწყვეტილებებზე.

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის პროფესორი ჯენიფერ ალენი, რომელიც წარსულში Facebook-შიც მუშაობდა, იკვლევდა სოციალური ქსელის გავლენას ვაქცინაციის მიმართ დამოკიდებულებაზე.

მისი და კოლეგების შეფასებით, COVID-19-ის პანდემიის დროს Facebook-ზე ვაქცინაციის მიმართ სკეპტიკური კონტენტის ზემოქმედების გარეშე აშშ-ში დაახლოებით ხუთი მილიონით მეტი ადამიანი აიცრებოდა, რაც, მკვლევრების მოდელის თანახმად, დაახლოებით 21 ათასი ადამიანის სიცოცხლეს გადაარჩენდა.

ექსპერტები შიშობენ, რომ სამედიცინო დეზინფორმაციის უკონტროლო გავრცელებამ შესაძლოა კვლავ გამოიწვიოს შემთხვევები, როდესაც მშობლები ბავშვებისთვის აუცილებელ სამედიცინო დახმარებაზე უარს იტყვიან.

გამოძიების მთავარი საკითხი სწორედ ეს არის: რამდენად პასუხისმგებლიანად მოქმედებს სოციალური ქსელი, როდესაც ჯანმრთელობისთვის სახიფათო ინფორმაციას არა მხოლოდ ტოვებს პლატფორმაზე, არამედ თავისი ალგორითმებით ახალ მომხმარებლებსაც აწვდის?

წყარო: The Guardian, 6 ნოემბერი, 2026. ავტორი — Michelle R Smith.

მოსალოდნელია თვითნებური აბორტი ან ნაყოფის განვითარების მანკი - წითელას რისკები ორსულობის დროს და ინფორმაცია აცრაზე
რატომ დაბრუნდა წითელა ევროპის იმ ქვეყნებში, სადაც ეს დაავადება უკვე აღმოფხვრილი იყო - რა მდგომარეობა გვაქვს საქართველოში