8 დისკომფორტი, რომელიც საბჭოთა ცხოვრებიდან არავის ენატრება - გაუძლებდნენ თუ არა მას ხელმეორედ იმ თაობის ადამიანები? - მშობლები
საბჭოთა ცხოვრების 8 დისკომფორტი, რომლებიც არავის ენატრება - გაუძლებდნენ თუ არა მას ხელმეორედ იმ თაობის ადამიანები?
ბევრ ადამიანს აქვს ნოსტალგია საბჭოთა ეპოქის მიმართ. ზოგისთვის ეს პერიოდი ლაღ ბავშვობას დაემთხვა, ზოგისთვის — ახალგაზრდობას, სხვებმა კი იქ მთელი შეგნებული ცხოვრება გაატარეს. ყოველ ისტორიულ მონაკვეთს თავისი ზნე-ჩვეულებები ახასიათებს, ადამიანები გარკვეული კანონებით იზრდებიან და ვერც კი წარმოიდგენენ, რომ ცხოვრება შეიძლება სხვანაირი ყოფილყო. მხოლოდ დროთა განმავლობაში, როდესაც ერთი ეპოქა მეორით იცვლება, ვამჩნევთ ცვლილებებს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი წესი და ჩვევა თაობებს გადაეცემა, ბევრი მათგანი მაინც ძველდება ან იცვლება. ჩვენ გადავწყვიტეთ გაგვეხსენებინა 1970–1980-იან წლებში სსრკ-ში ცხოვრების ის 8 მინუსი, რომლებიც საბჭოთა კავშირში გაზრდილ ადამიანებს დღემდე ცუდად ახსენდებათ.
ბევრი დაუღალავად იმეორებს: საბჭოთა წლებში ხვალინდელი დღის რწმენა თითქმის შეურყეველი იყო, ფასები სტაბილურობით გამოირჩეოდა. ნაწილობრივ ასეც იყო, მაგრამ ამ პუნქტებს სხვა კუთხითაც უნდა შევხედოთ. ქვეყანაში საქონლის დეფიციტი მართლაც რომ "ყვაოდა". ყველაზე ჩვეულებრივი ნივთებისთვის რიგებში დგომა, რაც დღევანდელ თანამედროვე მაღაზიებში უხვად არის, მაშინ სრულიად ბუნებრივ მოვლენად ითვლებოდა.
1. საქონლის დეფიციტი და რიგები
ქვეყანაში ყველაფრის ნაკლებობა იყო: დაწყებული საკვები პროდუქტებითა და ტანსაცმლით, დამთავრებული ავეჯითა და ავტომობილებით. როდესაც საჭირო საქონელს მაღაზიებში ბოლოს და ბოლოს შემოიტანდნენ (ეს ჩვეულებრივ თვის ან კვარტლის ბოლოს ხდებოდა), ადამიანები დახლებისკენ მიეშურებოდნენ. იმ დროს მოქმედებდა წესი: ხელში არაუმეტეს 1-2 ერთეული საქონლისა. ხშირად სასურველი ნივთის შეძენა მხოლოდ ნაცნობობით "დახლსქვეშიდან" იყო შესაძლებელი. მაგალითად, მოდურ ჩექმებს გამყიდველები წინასწარ ინახავდნენ თავიანთი ნაცნობებისთვის, რის გამოც სხვა ქალები მათ ყიდვას უბრალოდ ვერ ასწრებდნენ.
2. საზღვარგარეთ გამგზავრების შეზღუდვა
იმისთვის, რომ საზღვარგარეთის პასპორტის მფლობელი გამხდარიყო, საბჭოთა მოქალაქეს დრაკონი ცხრაჯერ უნდა დაემარცხებინა. ის აგროვებდა უამრავ ცნობას, საბუთების დასტასა და ნებართვებს, რომლებიც მის სანდოობას ადასტურებდა. იმ შემთხვევაში, თუ КГБ-ს მცირედი ეჭვი მაინც გაუჩნდებოდა ადამიანის სამშობლოში დაბრუნებასთან დაკავშირებით, საზღვარგარეთ გამგზავრებაზე მომენტალურად უარს ეუბნებოდნენ. ხშირად უარის თქმის საფუძვლიანი მიზეზი ხდებოდა საზღვარგარეთ მყოფი ნათესავები, რომლებსაც შეეძლოთ ძვირფასი სტუმრის შეფარება.
სწორედ ამიტომ, მრავალი პროფესია, რომელიც საზღვარგარეთ მივლინებას გულისხმობდა, მეზღვაურები, სამხედროები, დიპლომატები და სხვა, ყველაზე პრესტიჟულად ითვლებოდა. ადამიანები არა მხოლოდ „რკინის ფარდის“ მიღმა გასვლას ახერხებდნენ, არამედ ეძლეოდათ უცხოური საქონლის შეძენის შესაძლებლობა.
3. ბინის საკითხი და კომუნალური ბინები
ბინის საკითხი საბჭოთა წლებში არანაკლებ მწვავედ იდგა, ვიდრე საქონლის დეფიციტის პრობლემა. ცალკე ბინის მიღება, თუნდაც „ხრუშჩოვკაში“, გამჭოლი ოთახებითა და ხუთ კვადრატულ მეტრზე ნაკლები ფართობის სამზარეულოთი, ბევრისთვის ნამდვილ გამართლებად ითვლებოდა. მოქალაქეების უმრავლესობა წლების განმავლობაში აგრძელებდა ცხოვრებას ვიწრო კომუნალურ ბინებსა და საერთო საცხოვრებლებში. ადამიანები ცდილობდნენ კომპრომისზე წასულიყვნენ, რათა მცირე კომფორტი მაინც მოეპოვებინათ. ზოგიერთები საღამოობით ჩაის ჭიქასთან ერთად იკრიბებოდნენ, სხვები კი ვერაფრით ახერხებდნენ უთანხმოებების მოგვარებას და მეზობლებთან მუდმივად ჩხუბობდნენ. აქ ყველაფერი იღბალზე იყო დამოკიდებული.
ბინის ქირაობა რთული იყო, რადგან ეს პრაქტიკა სრულიად არაპოპულარული გახლდათ. იპოთეკა არ არსებობდა, უძრავი ქონების გაყიდვა კი საერთოდ აკრძალული იყო. ბევრს უწევდა ბინების გაცვლა (რა თქმა უნდა, დამატებითი თანხის გადახდით, რაც კანონგარეშე იყო), მაგრამ ესეც დიდ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული.
4. დამატებითი შემოსავლის აკრძალვა
საბჭოთა წლებში ადამიანს მხოლოდ სახელმწიფოს კეთილდღეობისთვის უნდა ეშრომა და ისიც მკაცრად დადგენილი ტარიფების მიხედვით. დამატებით შემოსავალზე საუბარიც კი არ შეიძლებოდა: ნებისმიერი შეთავსებითი სამუშაო ოფიციალურად აკრძალული იყო. მიუხედავად ამისა, აბსოლუტურად ყველას სურდა უკეთესი ცხოვრება, ამიტომ თავს ისე იცავდნენ, როგორც შეეძლოთ. ტაქსის მძღოლებს, მაგალითად, მგზავრები ორმაგი ტარიფით გადაჰყავდათ, ხოლო „ცეხავიკები“ ტანსაცმელს სახლში კერავდნენ და ბევრისთვის ნატვრის საგანს — სპეკულაციურ საქონელს ყიდდნენ. მთელი ეს საქმიანობა უკანონო იყო და თითოეულ მამაც ადამიანს არაშრომითი შემოსავლების მუხლით სასჯელით ემუქრებოდა.
5. იძულებითი უფასო შრომა
ძირითადი სამუშაოს გარდა, საბჭოთა მოქალაქეებს, ისევე როგორც სკოლის მოსწავლეებსა და სტუდენტებს, ნებაყოფლობით-სავალდებულო წესით გზავნიდნენ „კარტოფილზე“, შაბათობებზე, სხვადასხვა ღონისძიებებზე. ეს ყველაფერი საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდთან უფრო ახლოს ხდებოდა, ხოლო სტალინის წლებში, მაგალითად, პატიმართა შრომა იყო წამყვანი. ხშირად ადამიანებს განზრახ ასახლებდნენ საცხოვრებლად ნაკლებად ვარგის ტერიტორიებზე, რათა ეს ადგილი აეთვისებინათ. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ სტუდენტებსაც განაწილება ელოდათ. ყველაზე ხშირად ახალგაზრდები ცენტრიდან დაშორებულ რაიონებში ხვდებოდნენ, რაც ასევე არ იყო დიდი სიხარულის მომტანი.
6. ინდივიდუალიზმის ჩახშობა
საბჭოთა წლებში აქტიურად ვითარდებოდა კომუნიზმი. ფიქრი და მოქმედება მხოლოდ ერთად იყო საჭირო. თითოეული ადამიანი განიხილებოდა, როგორც უზარმაზარი ერთიანი საბჭოთა სისტემის პატარა ჭანჭიკი. ყველა თანასწორი უნდა ყოფილიყო: ნებისმიერი ინდივიდუალიზმი და საყოველთაოდ მიღებულ ნორმებთან უთანხმოება მიუღებელი იყო. ბევრი ადამიანი, ვინც ვერ ეგუებოდა პარტიის ხაზს, ცდილობდა საზღვარგარეთ წასულიყო, რათა იქ დაეწყო ახალი, თავისუფალი ცხოვრება საკუთარი წესებით. თუმცა, როგორც გვახსოვს, ამ გეგმის განხორციელებას ყველა ვერ ახერხებდა. ერთადერთი გამოსავალი იყო შეგუება იმასთან, რომ შენ, როგორც ცალკეულ პიროვნებას, არავინ აღგიქვამდა.
რაიმე სახის ფსიქოლოგიურ დახმარებაზე საუბარიც კი ზედმეტი იყო. იმ წლებში თერაპია ან სპეციალისტის კონსულტაცია სამარცხვინოდ ითვლებოდა და ფსიქიატრიასთან ასოცირდებოდა. საკუთარი განცდების გაზიარება მხოლოდ კოლექტივის უფროსი ამხანაგებისთვის იყო შესაძლებელი, რომლებსაც თავიანთი გამოცდილების საფუძველზე შეეძლოთ რაიმე რჩევის მიცემა.
7. მომსახურების დაბალი დონე და უხეშობა
სახელმწიფო მონოპოლიის, ფასების მკაცრი რეგულირებისა და კონკურენციის პრაქტიკულად სრული არარსებობის პირობებში, თითოეული კლიენტისთვის მომსახურების დაბალი დონე არსებობდა. თანამშრომლებმა იცოდნენ, რომ აზრი არ ჰქონდა მყიდველთან თავაზიანობას, რადგან ის მაინც დაბრუნდებოდა — წასასვლელი უბრალოდ არსად ჰქონდა.
ხშირად კლიენტთა მომსახურების სფეროში სრული გულგრილობა, უხეშობა და ქედმაღლობა სუფევდა არა მხოლოდ გამყიდველების, არამედ ოფიციანტების, პარიკმახერების და მედიკოსების მხრიდანაც კი! გამონაკლისს მხოლოდ მომსახურების სფეროს რომელიმე წარმომადგენელთან მეგობრობა წარმოადგენდა, სხვა მხრივ კი საქმე ძალიან სავალალოდ იყო.
8. მკაცრი ცენზურა მედიაში
მედიაში ცენზურა საბჭოთა წლებში უკიდურესად მკაცრი იყო. სახელმწიფო კრძალავდა იმ წიგნების გამოცემას, რომელთა ავტორებიც კომუნისტურ იდეალებს ჩრდილს აყენებდნენ. უცხოურ სიმღერებს, ისევე როგორც კინოფილმებს, ან საერთოდ არ უშვებდნენ, ან ფარულად აჩვენებდნენ. ტელევიზიით მუდმივად საუბრობდნენ ვაშლის რეკორდულ მოსავალზე და სხვა მიღწევებზე, რომლებსაც ბევრი საბჭოთა მოქალაქე მხოლოდ ეკრანზე ხედავდა. სამაგიეროდ, მართლაც მნიშვნელოვან სიახლეებზე დუმილს ამჯობინებდნენ, რათა პანიკა არ გამოეწვიათ. ასე მაგალითად, საბჭოთა სამყარო ყველაზე გვიან იგებდა ბუნებრივი კატასტროფების, ტექნოგენური ავარიების, სამხედრო კონფლიქტებისა და სხვა მოვლენების შესახებ.
