მამისა და დედინაცვლის მკვლელობა, რომელშიც სასამართლომ გაამართლა, საზოგადოებამ კი არ აპატია - ლიზი ბორდენის ამოუხსნელი საიდუმლო - მშობლები

ზოგიერთი დანაშაული იმდენად იდუმალია, რომ ათწლეულების შემდეგაც არ კარგავს აქტუალობას. იცვლება გამოძიების მეთოდები, ჩნდება ახალი ტექნოლოგიები, ძველი მტკიცებულებები ხელახლა განიხილება, თუმცა პასუხი მთავარ კითხვაზე მაინც არ არსებობს — ვინ იყო მკვლელი?

ასეთ საქმეებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ლიზი ბორდენის ისტორიაა. 1892 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში სასტიკად მოკლეს შეძლებული ბიზნესმენი ენდრიუ ბორდენი და მისი მეუღლე ები. მთავარი ეჭვმიტანილი ენდრიუს 32 წლის ქალიშვილი ლიზი იყო. ის დააკავეს და სასამართლოს წინაშეც წარდგა, თუმცა ნაფიცმა მსაჯულებმა უდანაშაულოდ ცნეს.

მას შემდეგ 130 წელზე მეტი გავიდა, მაგრამ დღემდე უცნობია, ვინ მოკლა სინამდვილეში ბორდენების ოჯახი და როგორ შეძლო დამნაშავემ სახლიდან თითქმის კვალის გარეშე გაქრობა.

დედა ორი წლის ასაკში დაკარგა

ლიზი ბორდენი 1860 წლის 19 ივლისს, მასაჩუსეტსში, ბიზნესმენის ოჯახში დაიბადა. მამამისი, ენდრიუ ბორდენი, ავეჯის წარმოებით იყო დაკავებული, დედა სარა კი დიასახლისი იყო.

ლიზი მხოლოდ ორი წლის იყო, როდესაც დედა გარდაეცვალა. მისი უფროსი და, ემა, მოგვიანებით იხსენებდა, რომ ენდრიუს მეუღლე ძალიან უყვარდა და მისი სიკვდილი მისთვის მძიმე დარტყმა აღმოჩნდა. კაცი ორ მცირეწლოვან შვილთან მარტო დარჩა.

ცოლის სიკვდილის შემდეგ ენდრიუ შეიცვალა. ის ქალიშვილებს თანდათან დაშორდა და თითქმის მთელ დროს ბიზნესს უთმობდა. საქმე წარმატებით მიდიოდა — გარკვეული დროის შემდეგ რამდენიმე ტექსტილის საწარმოს ფლობდა და მშენებლობითაც იყო დაკავებული. მისი ქონება დაახლოებით 300 000 დოლარად ფასდებოდა, რაც დღევანდელი ღირებულებით რამდენიმე მილიონ დოლარს შეესაბამება.

დიდი ქონების მიუხედავად, ენდრიუ უკიდურესად ეკონომიური იყო. ფულს თითქმის არაფერში ხარჯავდა, მათ შორის საკვებსა და საყოფაცხოვრებო კომფორტში. სახლში ელექტროენერგიის გაყვანაზეც კი უარი თქვა, რადგან ამას ფულის უაზრო ხარჯვად მიიჩნევდა.

ემა და ლიზი ბავშვობიდან მკაცრ გარემოში იზრდებოდნენ. დადიოდნენ საკვირაო სკოლაში, საოჯახო საქმეებს ასრულებდნენ და ავტორიტარულ მამასთან კამათის უფლება პრაქტიკულად არ ჰქონდათ.

ოჯახში დედინაცვალი გამოჩნდა

სარას გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ ენდრიუ ბორდენი მეორედ დაქორწინდა. მისი მეუღლე ები დერფი გრეი გახდა, რომელთანაც გერებს თავიდანვე რთული ურთიერთობა ჰქონდათ.

მოგვიანებით ლიზი ამბობდა, რომ დედინაცვალს მხოლოდ „მისის ბორდენს“ უწოდებდა. ემა და ლიზი დარწმუნებული იყვნენ, რომ ები მათ მამას სიყვარულის გამო კი არა, მისი ქონების გამო გაჰყვა ცოლად.

დაძაბულობას კიდევ უფრო აძლიერებდა ენდრიუს დამოკიდებულება ახალი მეუღლის მიმართ. კაცი, რომელიც მანამდე თითოეულ ხარჯს ითვლიდა, ებისა და მისი ნათესავებისთვის ძვირადღირებულ საჩუქრებს აღარ ერიდებოდა. ქალიშვილები ამას მტკივნეულად აღიქვამდნენ.

ოჯახის მსახურის მონაყოლის მიხედვით, დები ცდილობდნენ მამასა და დედინაცვალს მოშორებოდნენ. ხშირად მათთან ერთად არც სადილობდნენ და ოჯახურ შეკრებებსაც თავს არიდებდნენ.

თუმცა ოჯახის გარეთ ლიზის სრულიად განსხვავებულად ახასიათებდნენ. ნაცნობების თქმით, ის კეთილი და გულისხმიერი ახალგაზრდა ქალი იყო. საკვირაო სკოლაში მუშაობდა და ბავშვებს წერა-კითხვას ასწავლიდა, უყვარდა ცხოველები, კერავდა და ქსოვდა, თავის ხელნაკეთ ნივთებს კი მეგობრებს ჩუქნიდა.

მამა-შვილს შორის ურთიერთობა სულ უფრო იძაბებოდა

წლების მატებასთან ერთად ლიზისა და მამის ურთიერთობა არ გაუმჯობესებულა. ენდრიუ ქალიშვილს ხშირად საყვედურობდა. მას სურდა, ლიზი მალე გათხოვილიყო და ფინანსურად აღარ ყოფილიყო მასზე დამოკიდებული.

მამას არც მისი ინტერესები მოსწონდა. დასცინოდა და სხვა ოჯახების ქალიშვილებს ადარებდა, რომლებიც, მისი აზრით, ცხოვრებაში უფრო წარმატებულები იყვნენ.

განსაკუთრებით მძიმე შემთხვევა 1892 წლის მაისში მოხდა. ენდრიუმ ცულით დახოცა მტრედები, რომლებსაც ლიზი უვლიდა. მამა ამტკიცებდა, რომ ფრინველები ინფექციის გავრცელების საფრთხეს ქმნიდნენ.

ლიზისთვის ეს მძიმე დარტყმა იყო. ის ძალიან გაბრაზდა და დასთან ერთად რამდენიმე კვირით ნიუ-ბედფორდში გაემგზავრა. დები მკვლელობამდე დაახლოებით ერთი კვირით ადრე დაბრუნდნენ.

1892 წლის 4 აგვისტოს ტრაგედია

ტრაგედიამდე ცოტა ხნით ადრე ბორდენების სახლში სტუმრად ჩავიდა ლიზისა და ემას გარდაცვლილი დედის ძმა, ჯონ მორსი. მას დისშვილების მონახულება და ენდრიუსთან რამდენიმე საქმიანი საკითხის განხილვა სურდა.

4 აგვისტოს დილით ემა მეზობელ ქალაქში გაემგზავრა. საუზმის შემდეგ ჯონ მორსიც გავიდა საქმეებზე, ენდრიუ კი სასეირნოდ წავიდა.

სახლში ლიზი, ები და მსახური ბრიჯიტ სალივანი დარჩნენ, რომელსაც ოჯახში „მეგის“ ეძახდნენ.

დაახლოებით 10:30 საათზე ენდრიუ სახლში დაბრუნდა. შესასვლელი კარის გაღება გაუჭირდა და მსახურს დახმარება სთხოვა. მოგვიანებით ბრიჯიტი ამბობდა, რომ სწორედ ამ დროს მეორე სართულიდან ლიზის სიცილი გაიგონა.

ენდრიუ სახლში შევიდა და მისაღებ ოთახში დასასვენებლად დაწვა. ცოტა ხნის შემდეგ მსახური თავის ოთახში ავიდა.

მალევე ლიზის ხმა გაიგონა — ის ყვიროდა, რომ მამამისი მოკლეს.

ქვემოთ ჩასულ ბრიჯიტს შემზარავი სურათი დახვდა: დივანზე ენდრიუ ბორდენის სისხლიანი ცხედარი იწვა. მას მრავლობითი ჭრილობები ჰქონდა მიყენებული.

პოლიცია გამოიძახეს. თავდაპირველად ყველას ეგონა, რომ ები სახლიდან იყო გასული, თუმცა მალე მეორე სართულზე მისი ცხედარიც აღმოაჩინეს. ისიც სასტიკად იყო მოკლული.

გამოძიებამ დაადგინა, რომ ები ენდრიუზე ადრე გარდაიცვალა.

ეჭვი თანდათან ლიზიზე გადავიდა

თავდაპირველად ლიზის მონაყოლი ქმნიდა შთაბეჭდილებას, რომ სახლში უცხო პირი შეიჭრა. თუმცა რაც უფრო მეტ კითხვას უსვამდნენ, მისი ჩვენებები მით უფრო წინააღმდეგობრივი ხდებოდა.

ის სხვადასხვა დროს განსხვავებულად აღწერდა, სად იმყოფებოდა და რა გაიგონა. ერთ შემთხვევაში ამბობდა, რომ გარკვეული ხმები მოესმა, სხვა დროს კი მოვლენების განსხვავებულ ვერსიას ჰყვებოდა.

გამომძიებლების ყურადღება ლიზიზე თანდათან უფრო მეტად კონცენტრირდა.

საქმეს კიდევ ერთი პრობლემა ჰქონდა — მკვლელობის იარაღი დამაჯერებლად ვერ დაადგინეს. სარდაფში ნაპოვნი ცული ეჭვს იწვევდა, თუმცა ექსპერტებმა ვერ დაამტკიცეს, რომ სწორედ ის გამოიყენეს დანაშაულის ჩასადენად.

თავად ლიზი ამტკიცებდა, რომ მკვლელობის სავარაუდო პერიოდში ბეღელში იმყოფებოდა.

ეჭვს აჩენდა კიდევ ერთი გარემოება: ერთ-ერთი მოწმის თქმით, მკვლელობიდან რამდენიმე დღის შემდეგ ლიზიმ თავისი კაბა დაწვა. თავად ქალი ამბობდა, რომ ტანსაცმელი საღებავით იყო დასვრილი და ამიტომ გადააგდო.

ლიზი ბორდენი დააკავეს

ორმაგი მკვლელობის ამბავი სწრაფად გავრცელდა და ბორდენების საქმე მთელი ქვეყნის ყურადღების ცენტრში მოექცა. საზოგადოება ორ ნაწილად გაიყო: ნაწილი დარწმუნებული იყო, რომ მკვლელი ლიზი იყო, სხვები კი ახალგაზრდა ქალს იცავდნენ.

ლიზი ბორდენი მკვლელობიდან რამდენიმე დღის შემდეგ დააკავეს.

სასამართლო პროცესის დროს მისი ქცევაც არაერთგვაროვნად აღიქმებოდა. ზოგჯერ მშვიდად პასუხობდა კითხვებს, ზოგჯერ კი წინააღმდეგობრივ ინფორმაციას იძლეოდა.

თუმცა ბრალდების მხარეს მთავარი პრობლემა ჰქონდა — პირდაპირი მტკიცებულება არ არსებობდა.

არავის უნახავს, როგორ კლავდა ლიზი მამას ან დედინაცვალს. დანაშაულის იარაღიც დაზუსტებით ვერ დაადგინეს. მკვლელობის დროს ჩაცმული სისხლიანი ტანსაცმელი ვერ იპოვეს და ვერც დანაშაულის ზუსტი მოტივი დაამტკიცეს.

გამოძიება სხვადასხვა ვერსიას განიხილავდა. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ვარაუდით, მიზეზი ოჯახური კონფლიქტი და მემკვიდრეობა შეიძლებოდა ყოფილიყო. ენდრიუს ქონებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები დებსა და დედინაცვალს შორის დაძაბულობას დიდი ხნის განმავლობაში ქმნიდა.

საქმე პრესის განსაკუთრებული ყურადღების ცენტრში იყო. გაზეთები თითქმის ყოველდღიურად აქვეყნებდნენ ახალ ვერსიებს და ლიზის დანაშაულში მონაწილეობაზე მსჯელობდნენ.

საბოლოოდ საქმე ნაფიც მსაჯულებს გადაეცა.

მათ დაახლოებით საათნახევარი იმსჯელეს და ლიზი ბორდენი უდანაშაულოდ ცნეს.

სასამართლოდან გამოსვლის შემდეგ ლიზიმ თქვა, რომ ახლა „მსოფლიოში ყველაზე ბედნიერი ქალი“ იყო.

როგორ იცხოვრა სასამართლოს შემდეგ

გამამართლებელი განაჩენის მიუხედავად, საზოგადოების დიდი ნაწილი ლიზის უდანაშაულობაში მაინც არ დარწმუნებულა. სასამართლომ იგი გაათავისუფლა, თუმცა საზოგადოებრივი ეჭვისგან თავის დაღწევა ვეღარ შეძლო.

მამის გარდაცვალების შემდეგ ლიზიმ და ემამ მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა მიიღეს და ქალაქის უფრო პრესტიჟულ უბანში დიდი სახლი შეიძინეს. ლიზიმ სახლი „მეიპლკროფტი“ უწოდა.

დები გარკვეული პერიოდი ერთად ცხოვრობდნენ, მაგრამ მოგვიანებით მათ შორის ურთიერთობა დაიძაბა. ემა სახლიდან წავიდა და დები სიცოცხლის ბოლომდე აღარ შერიგებულან.

ლიზი შეძლებულ ცხოვრებას ეწეოდა, ჰყავდა მოსამსახურეები, მოგზაურობდა და თეატრით ინტერესდებოდა. მიუხედავად ამისა, წარსული ყველგან თან სდევდა — ბევრი ადამიანი მას კვლავ მკვლელად მიიჩნევდა.

ლიზი ბორდენი 1927 წლის 1 ივნისს, 66 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ქონების ნაწილი ნათესავებს დარჩათ, ნაწილი კი საქველმოქმედო მიზნებს, მათ შორის ცხოველთა დაცვის ორგანიზაციებს მოხმარდა.

ვინ იყო სინამდვილეში მკვლელი?

ეს კითხვა დღემდე პასუხგაუცემელია.

ლიზი ბორდენი სასამართლომ გაამართლა და სამართლებრივად ის ენდრიუ და ები ბორდენების მკვლელი არ ყოფილა. თუმცა საქმეში არსებული უცნაური გარემოებების გამო მის მიმართ ეჭვები არასოდეს გამქრალა.

თუ მკვლელი ლიზი იყო, როგორ შეძლო ორი ადამიანის მოკვლა ისე, რომ სისხლით დასვრილი ტანსაცმელი და სხვა მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები თითქმის არ დარჩენილიყო? როგორ მოახერხა დანაშაულის იარაღის დამალვა? და როგორ შეძლო ყველაფერი იმ მცირე დროის მონაკვეთში, რომელსაც გამოძიება მკვლელობებისთვის ვარაუდობდა?

თუ ლიზი უდანაშაულო იყო და სახლში სხვა ადამიანი შევიდა, კიდევ უფრო მეტი კითხვა ჩნდება: ვინ იყო ის, როგორ შევიდა და გავიდა სახლიდან შეუმჩნევლად და რა მოტივი ჰქონდა ცოლ-ქმრის მოსაკლავად?

სწორედ ამ პასუხგაუცემელმა კითხვებმა აქცია ბორდენების საქმე ამერიკის კრიმინალური ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ საიდუმლოდ. 1892 წლის 4 აგვისტოს მომხდარი ორმაგი მკვლელობიდან საუკუნეზე მეტი გავიდა, მაგრამ დანამდვილებით დღემდე არავინ იცის, ვინ მოკლა ენდრიუ და ები ბორდენები.

ლიზი ბორდენის ისტორია ეკრანზე

ლიზი ბორდენის იდუმალი საქმე არაერთხელ გამხდარა კინოსა და ტელევიზიის შთაგონების წყარო. მისი ისტორიის მიხედვით გადაიღეს ფილმები და სერიალები, რომლებშიც ავტორები სხვადასხვა ვერსიას გვთავაზობენ — იყო თუ არა ლიზი სინამდვილეში მკვლელი. ამ გახმაურებულ საქმეს ახალი ეკრანიზაციაც ეძღვნება: რაიან მერფის ანთოლოგიური სერიალის „მონსტრების“ ახალი სეზონი სწორედ ლიზი ბორდენის ისტორიას მოგვითხრობს, მის როლს კი ელა ბიტი ასრულებს.