ბავშვს ასოების ცნობაც კი არ სჭირდება იმისთვის, რომ წიგნმა მის განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს. სინამდვილეში, წიგნთან ურთიერთობა შეიძლება ჩვილობიდანვე დაიწყოს. ამერიკის პედიატრიის აკადემია მშობლებს ბავშვთან ხმამაღლა კითხვას დაბადებიდანვე ურჩევს და ხაზს უსვამს, რომ ერთობლივი კითხვა ხელს უწყობს ენის, შემეცნებითი უნარებისა და სოციალურ-ემოციური განვითარების საფუძვლის შექმნას.

მაგრამ სკოლამდელ ასაკში „კითხვა“ ყოველთვის იმას არ ნიშნავს, რომ უფროსი ტექსტს კითხულობს და ბავშვი ჩუმად უსმენს. ზოგჯერ გაცილებით მეტი სარგებელი მოაქვს სურათების დათვალიერებას, მათზე საუბარს, შეკითხვების დასმას, ამბის მოფიქრებასა და იმის გამოცნობას, რა მოხდება შემდეგ. სწორედ ასეთი ორმხრივი ურთიერთობა ეხმარება ბავშვს ახალი სიტყვების ათვისებაში, წინადადებების აგებაში, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დანახვასა და საკუთარი აზრის გადმოცემაში.

ამიტომ ბავშვის პირველი ბიბლიოთეკის შედგენისას მხოლოდ ზღაპრების ყიდვა არ არის აუცილებელი. სასარგებლოა სხვადასხვა ტიპის წიგნების შერჩევა, რომელთაგან თითოეული განსხვავებულ უნარს ავარჯიშებს.

1. ლექსებისა და რითმების წიგნები

პატარა ბავშვებისთვის განსაკუთრებით კარგია მოკლე, მარტივი და კარგად გარითმული ლექსების წიგნები. რითმის გამო სიტყვები ადვილად დასამახსოვრებელია და ბავშვი თანდათან იწყებს ნაცნობი სიტყვებისა და ფრაზების გამეორებას.

თუ ერთსა და იმავე ლექსს ხშირად უკითხავთ, ცოტა ხანში ბავშვმა შეიძლება მისი გაგრძელებაც თავად თქვას. მაგალითად, ნაცნობი სტრიქონის ბოლო სიტყვამდე გაჩერდით და დაელოდეთ — ხშირად ბავშვი გაგრძელებას თვითონ დაამატებს.

ლექსების მოსმენისას ბავშვი სიტყვების ჟღერადობასა და მსგავს დაბოლოებებს ამჩნევს, ახალ სიტყვებს იმახსოვრებს და გამართულად საუბარსაც ეჩვევა. ამიტომ ასეთი წიგნები განსაკუთრებით სასარგებლოა მეტყველების განვითარებისთვის ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ ბავშვი დამოუკიდებლად კითხვას დაიწყებს.

2. „იპოვე და მაჩვენე“ ტიპის წიგნები

დიდ ილუსტრაციაზე ბავშვს კონკრეტული პერსონაჟის, ნივთის, ცხოველის, ფერის ან პატარა დეტალის მოძებნა ევალება.

მაგალითად: „იპოვე წითელი ქოლგა“, „სად იმალება კატა?“, „რამდენი ბუშტია სურათზე?“, „ვინ დგას ხის უკან?“

ასეთი დავალებები ბავშვს აიძულებს ყურადღებით დაათვალიეროს მთელი გამოსახულება, შეადაროს საგნები და საჭირო დეტალი სხვებისგან გამოყოს. ამავე დროს მშობელს უამრავი შესაძლებლობა ეძლევა საუბრისთვის: „რა დგას მანქანის გვერდით?“, „რომელია ყველაზე დიდი?“, „რომელი ორი ნივთი ჰგავს ერთმანეთს?“

3. სურათებიანი ენციკლოპედიები პატარებისთვის

ცხოველები, ფრინველები, ტრანსპორტი, ადამიანის სხეული, კოსმოსი, ბუნება, პროფესები — სკოლამდელი ბავშვის პირველი ენციკლოპედია სქელი ტექსტით დატვირთული არ უნდა იყოს.

უმჯობესია ჰქონდეს დიდი რეალისტური სურათები, მოკლე განმარტებები და ერთ გვერდზე რამდენიმე საინტერესო ფაქტი.

ასეთი წიგნები განსაკუთრებით კარგია ლექსიკის გასაფართოებლად. ბავშვი ყოველდღიურ საუბარში იშვიათად მოისმენს სიტყვებს, როგორიცაა „ნისკარტი“, „ფაფარი“, „ლარვა“, „ვულკანი“ ან „ორბიტა“, წიგნი კი მისთვის სრულიად ახალ თემებსა და სიტყვებს ხსნის.

4. აქტივობების წიგნები და ჟურნალები, აზროვნების პატარა სავარჯიშოები

აქტივობების წიგნებში ერთდროულად შეიძლება რამდენიმე ტიპის დავალება იყოს თავმოყრილი და სწორედ ამიტომ კარგი არჩევანია სკოლამდელი ასაკისთვის. ბავშვი თამაშის ფორმით სწავლობს დაკვირვებას, შედარებას, დაჯგუფებას, თანმიმდევრობის დადგენასა და მარტივი ლოგიკური კავშირების აღმოჩენას.

ასეთ წიგნებში ხშირად შეხვდებით დავალებებს:

• „რა მოხდება შემდეგ?“ — ბავშვმა სურათის ან პატარა ისტორიის მიხედვით უნდა გამოიცნოს მოვლენების გაგრძელება;
• „რა მიხდა თავიდან და შემდეგ“ — რამდენიმე სურათი სწორი თანმიმდევრობით უნდა დაალაგოს, მაგალითად, როგორ იზრდება მცენარე ან როგორ მზადდება კერძი;
• „რომელია ზედმეტი?“ — რამდენიმე საგნიდან უნდა აღმოაჩინოს ის, რომელიც დანარჩენებს რაიმე ნიშნით არ მიეკუთვნება;
• „რით არიან მსგავსი?“ — საგნები უნდა გააერთიანოს ფერის, ფორმის, დანიშნულების ან სხვა ნიშნის მიხედვით;
• „რომელი უნდა იყოს შემდეგი?“ — უნდა შეამჩნიოს განმეორებადი კანონზომიერება და გააგრძელოს;
• „იპოვე განსხვავებები“ — ერთმანეთს შეადაროს ორი მსგავსი გამოსახულება;
• „რომელი ჩრდილი ეკუთვნის?“ — გამოსახულება შესაბამის სილუეტს დაუკავშიროს;
• ლაბირინთები და მარტივი თავსატეხები — მოძებნოს სწორი გზა ან პრობლემის გადაწყვეტა.

ასეთი დავალებების შესრულებისას კარგი იქნება, თუ ბავშვს მხოლოდ სწორ პასუხს კი არ მოვთხოვთ, არამედ ვკითხავთ: „როგორ მიხვდი?“ პასუხის ახსნა მას საკუთარი აზრის სიტყვებით ჩამოყალიბებასაც აჩვევს.

5. სტიკერებიანი წიგნები

სტიკერები ბავშვისთვის წიგნს თამაშად აქცევს. თუმცა კარგი სტიკერებიანი წიგნი მხოლოდ შესაბამის ადგილზე ლამაზი სურათის მიწებებას არ გულისხმობს.

შეარჩიეთ ისეთი გამოცემები, სადაც ბავშვს უწევს სწორი სტიკერის მოძებნა, მისი სხვა გამოსახულებებთან შედარება და შესაბამისი ადგილის შერჩევა. მაგალითად, ცხოველი თავის გარემოში უნდა მოათავსოს, ფიგურა შესაბამის კონტურს შეუსაბამოს, დაკარგული დეტალი იპოვოს ან საგნები გარკვეული ნიშნის მიხედვით დააჯგუფოს.

სტიკერის მოშორება, თითებით დაჭერა და ზუსტ ადგილას მიწებებაც სასარგებლო საქმიანობაა — ამ დროს ბავშვი ხელისა და თითების წვრილ მოძრაობებსა და თვალისა და ხელის კოორდინაციას ავარჯიშებს.

6. მაგნიტური წიგნები

მაგნიტურ წიგნებს თან ახლავს მოძრავი ფიგურები, რომლებსაც ბავშვი გვერდებზე ათავსებს და სურვილისამებრ გადაადგილებს. სწორედ ეს მრავალჯერადი გამოყენება აძლევს მათ განსაკუთრებულ შესაძლებლობას — ერთი და იგივე გვერდზე სხვადასხვა თამაში შეიძლება მოვიფიქროთ.

მაგალითად, ბავშვს შეუძლია ცხოველები შესაბამის საცხოვრებელ გარემოში მოათავსოს, პერსონაჟს ტანსაცმელი შეურჩიოს, საგნები ფერებისა და ფორმების მიხედვით დააჯგუფოს ან მაგნიტური პერსონაჟებით საკუთარი ისტორია შექმნას.

ამ უკანასკნელ შემთხვევაში წიგნი მეტყველების სავარჯიშოდაც იქცევა: „ვინ არის ეს?“, „სად მიდის?“, „ვის შეხვდა?“, „რა მოხდა შემდეგ?“ — ბავშვი თავად ქმნის პატარა სიუჟეტს და ჰყვება.

7. მოძრავნახატებიანი წიგნები

ეს ის წიგნებია, რომლებშიც ბავშვი ქაჩავს პატარა ჩანართს, ატრიალებს ბორბალს, ხსნის ფანჯარას, გააცურებს დეტალს ან ამოშლის რაიმე დიდ გამოსახულებას. განსაკუთრებით საინტერესოა პატარებისთვის, რადგან გვერდის დათვალიერებას მოქმედებაც ახლავს.

ასეთი წიგნით შესაძლებელია ახალი სიტყვების სწავლაც: მაგალითად, ბავშვი გახსნის ფანჯარას და აღმოაჩენს, ვინ იმალება მის უკან; გადაადგილებს დეტალს და ხედავს, როგორ მოძრაობს მანქანა; ატრიალებს ბორბალს და სურათზე ამინდი ან პერსონაჟის გამომეტყველება იცვლება.

მშობელს კი შეუძლია მოქმედებას სიტყვები დაუკავშიროს: გახსენი–დახურე, ზემოთ–ქვემოთ, შიგნით–გარეთ, წინ–უკან, დამალულია–გამოჩნდა. ამგვარად ბავშვი მოქმედებას შესაბამის სიტყვასა და ცნებას უკავშირებს.

8. ფერებისა და ფორმების გასარჩევი წიგნები

პირველი შემეცნებითი წიგნების ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და სასარგებლო სახეობაა. თავდაპირველად ბავშვი სწავლობს ძირითად ფერებსა და მარტივ ფორმებს, წრეს, კვადრატს, სამკუთხედს. შემდეგ კი მათ რეალურ საგნებში ამოცნობას.

კარგია ისეთი წიგნები, სადაც უბრალოდ ფერადი ლაქები და ფიგურები კი არ არის მოცემული, არამედ ბავშვს მათი შედარება, მოძებნა და დაკავშირებაც უწევს: „იპოვე ყველა წითელი ნივთი“, „რომელი საგანია მრგვალი?“, „რომელი ორი ფიგურაა ერთნაირი?“, „რომელი ნივთი შეესაბამება ამ ფორმას?“

ასეთი წიგნი შეგიძლიათ ყოველდღიურ ცხოვრებასაც დაუკავშიროთ. მაგალითად, წითელი ფერის გაცნობის შემდეგ ოთახში წითელი ნივთები მოძებნეთ, ხოლო წრის შესწავლის შემდეგ — მრგვალი საგნები. ასე წიგნში ნასწავლი ცნება ბავშვისთვის რეალურ მნიშვნელობას იძენს.

9.ილუსტრაციებით მოთხრობილი ამბები

ეს ერთ-ერთი საუკეთესო არჩევანია ბავშვისთვის, რომელმაც კითხვა ჯერ არ იცის. ასეთ წიგნში ტექსტი ძალიან ცოტაა, თითქმის არ არის, ამბავს ილუსტრაციები გვიყვება.

აქ ბავშვი უბრალოდ მსმენელი აღარ არის. სთხოვეთ, თავად „წაიკითხოს“ სურათი: ვინ არის გამოსახული? სად არიან? რას აკეთებს ეს პერსონაჟი? რატომ მოიწყინა? რა მოხდა მანამდე? როგორ ფიქრობ, შემდეგ გვერდზე რა მოხდება?

ასეთი წიგნები ხელს უწყობს ლექსიკის, მეტყველების, მოსმენის, ამბის თანმიმდევრულად აგებისა და გაგების უნარების განვითარებას. ბავშვი სწავლობს სურათიდან ინფორმაციის ამოკითხვას, დეტალების შემჩნევასა და საკუთარი ვერსიის ჩამოყალიბებას.

რას ვეძებთ მაღაზიაში: წიგნს დიდი, დეტალებით მდიდარი და ერთმანეთთან დაკავშირებული ილუსტრაციებით, სადაც ერთი გვერდიდან მეორეზე ამბავი ვითარდება.