"ნიჭიერია, მაგრამ ზარმაცი" - რა იმალება სიზარმაცის მიღმა და როგორ დავეხმაროთ ასეთ ბავშვს სწავლაში - მშობლები
"ნიჭიერია, მაგრამ ზარმაცი" - რა იმალება სიზარმაცის მიღმა და როგორ დავეხმაროთ ასეთ ბავშვს სწავლაში
ბავშვი ახალ ინფორმაციას სწრაფად ითვისებს და შეუძლია საათობით აკეთოს ის, რაც ნამდვილად აინტერესებს. მაგრამ საკმარისია სკოლის სახელმძღვანელო გადაშალოს, რომ იწყება: „დავიღალე“, „ვერ გავიგე“, „მერე გავაკეთებ“...
ასეთ დროს მშობლებს ხშირად ერთი დასკვნა გამოაქვთ — ბავშვი ნიჭიერია, მაგრამ სწავლა ეზარება. სინამდვილეში სიტყვა „ზარმაცი“ პრობლემას ვერ ხსნის. სწავლისა და საშინაო დავალებების მიმართ წინააღმდეგობის უკან შეიძლება იდგეს მოტივაციის ნაკლებობა, გადაღლა, შეცდომის დაშვების შიში ან უბრალოდ ის, რომ ბავშვს ჯერ არ აქვს გამომუშავებული დროისა და ენერგიის სწორად განაწილების უნარი.
რატომ შეიძლება ჭკვიან და ნიჭიერ ბავშვს სწავლა უჭირდეს და როგორ უნდა დაეხმარონ მას მშობლები?
რატომ ცდილობს ტვინი ძალების დაზოგვას
ზედმეტი ძალისხმევის თავიდან აცილების სურვილი ადამიანისთვის ბუნებრივია. ჩვენი ტვინი მუდმივად აფასებს, რამდენ ენერგიას მოითხოვს კონკრეტული მოქმედება და რას მივიღებთ სანაცვლოდ.
თუ დავალება რთული და ამავდროულად უაზრო გვეჩვენება, წინააღმდეგობა თითქმის ავტომატურად ჩნდება.
წარმოიდგინეთ, რომ გთხოვენ, მძიმე ტომარა მეათე სართულზე აიტანოთ. ამისთვის არაფერს მიიღებთ და კითხვაზე — „რატომ უნდა გავაკეთო?“ — მხოლოდ გპასუხობენ: „იმიტომ, რომ საჭიროა“. დიდი ალბათობით, მიზეზების ძებნას დაიწყებთ, რატომ გადადოთ ეს საქმე.
ვითარება შეიცვლება, თუ იცით, რომ მეათე სართულზე თქვენთვის მნიშვნელოვანი ჯილდო გელოდებათ. ძალისხმევას უკვე აზრი ეძლევა და ენერგიაც მეტი ჩნდება.
სწავლის შემთხვევაშიც მსგავსი რამ ხდება. ბავშვს უჭირს ძალისხმევის გაღება, როდესაც არ ესმის, რატომ უნდა შეასრულოს კონკრეტული დავალება და რას შეცვლის მისი შესრულება.
მხოლოდ მოტივაცია ყოველთვის საკმარისი არ არის
ზოგჯერ მშობელი ფიქრობს: „თუ მოუნდება, გააკეთებს“. თუმცა ძლიერი სურვილიც კი ვერ დაგვეხმარება, როდესაც ფიზიკური და ემოციური რესურსი ამოწურულია.
ბავშვის ენერგიაც უსასრულო არ არის. სკოლა, დამატებითი წრეები, გაკვეთილები და საშინაო დავალებები დიდ ძალისხმევას მოითხოვს. ამას ემატება ისიც, რომ მზარდი ორგანიზმი განვითარებისთვის თავად ხარჯავს დიდ ენერგიას.
ამიტომ ბავშვს შეიძლება ნამდვილად სურდეს კარგი ნიშნის მიღება, მაგრამ საღამოს უბრალოდ აღარ შეეძლოს ყურადღების მოკრება.
გადაღლა ყოველთვის ძილიანობით არ ვლინდება. ზოგჯერ ბავშვი გაღიზიანებულია, ძალიან მარტივ დავალებასაც დიდხანს ანდომებს, მუდმივად ეფანტება ყურადღება. ასეთ დროს რაც უფრო ძლიერ ზეწოლას ახდენენ უფროსები, მით მეტი ენერგია იხარჯება კონფლიქტზე და არა სწავლაზე.
რატომ შეიძლება ჭკვიანი ბავშვი ცუდად სწავლობდეს
მაღალი ინტელექტი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ბავშვმა იცის, როგორ დაიწყოს მისთვის არასასიამოვნო საქმე, როგორ დაგეგმოს დრო და როგორ განაგრძოს მუშაობა მაშინაც კი, როცა შედეგი მაშინვე არ ჩანს.
ეს უნარები თანდათან ყალიბდება.
ზოგიერთ ბავშვს წლების განმავლობაში საერთოდ არ სჭირდება დიდი ძალისხმევა. დაწყებით კლასებში ის მასალას სწრაფად ითვისებს, თითქმის არ მეცადინეობს და მაინც კარგ შედეგს იღებს.
შემდეგ სასწავლო მასალის მოცულობა იზრდება, თემები რთულდება, ბავშვს კი მეცადინეობის ჩვევა არ აქვს. სწორედ ამ დროს მშობლებს შეიძლება მოეჩვენოთ, რომ ბავშვი „უცებ გაზარმაცდა“. სინამდვილეში კი ის რესურსი, რომელიც მხოლოდ ბუნებრივ შესაძლებლობებს ეყრდნობოდა, ახალი სირთულეების დასაძლევად აღარ არის საკმარისი.
ამიტომ ორი ერთნაირად ნიჭიერი ბავშვის შედეგები დროთა განმავლობაში შეიძლება მკვეთრად განსხვავდებოდეს. უკეთ ყოველთვის ის კი არ სწავლობს, ვინც ყველაფერს უფრო სწრაფად იგებს, არამედ ისიც, ვისაც შეუძლია მობილიზება გაუკეთოს ენერგიას და ნებისყოფას, დროულად დაიწყოს მუშაობა, დიდი დავალება ნაწილებად დაყოს და საჭირო დროს დაისვენოს.
როგორ გავიგოთ, რა უშლის ბავშვს ხელს
პირველ რიგში, დააკვირდით, ზუსტად როდის იწყება წინააღმდეგობა.
თუ ბავშვი მეცადინეობას ხალისით იწყებს, მაგრამ მალევე იღლება და ყურადღება ეფანტება, მიზეზი შესაძლოა გადატვირთვა იყოს.
თუ ამბობს, რომ ძალა არაფრისთვის აქვს, მაგრამ საყვარელი საქმიანობის შეთავაზებისთანავე ენერგიული ხდება, უფრო ყურადღებით უნდა დავაკვირდეთ მოტივაციას.
არის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი — წარუმატებლობის შიში.
ბავშვი შეიძლება კონკრეტულ საგანს იმიტომ კი არ გაურბოდეს, რომ არ აინტერესებს, არამედ იმიტომ, რომ დიდი ხანია მასალა სათანადოდ აღარ ესმის და მორიგი წარუმატებლობის ეშინია. ასეთ შემთხვევაში გარეგნული „სიზარმაცის“ უკან უმწეობის განცდა იმალება.
ამ დროს გაცილებით სასარგებლოა ვკითხოთ: „რომელი ადგილი ვერ გაიგე?“ და არა — „რატომ გეზარება ასე?“
კონკრეტული კითხვა პრობლემის რეალური მიზეზის პოვნაში დაგვეხმარება.
როგორ ვასწავლოთ ბავშვს ძალებისა და დროის განაწილება
დიდი დავალება უმჯობესია რამდენიმე პატარა ეტაპად დაიყოს. ფრაზა — „ყველაფერი იმეცადინე“ — ბავშვისთვის შეიძლება ძალიან მძიმე და ბუნდოვან დავალებად ჟღერდეს.
უფრო მარტივია კონკრეტული გეგმა: ჯერ ამოხსენი ორი ამოცანა, შემდეგ ცოტა დაისვენე და ამის შემდეგ სხვა საგანზე გადადი.
ასევე სასარგებლოა რთული სამუშაოსთვის შესაფერისი დროის წინასწარ შერჩევა. ზოგ ბავშვს სკოლის შემდეგ მალევე მეცადინეობა ურჩევნია, სხვას კი ჯერ ჭამა და ერთი საათით დასვენება სჭირდება.
მთავარია, რთული დავალება იმ დროისთვის არ დარჩეს, როდესაც ბავშვი უკვე იმდენად დაღლილია, რომ კონცენტრაცია აღარ შეუძლია.
ბავშვმა თანდათან უნდა ისწავლოს დაღლილობის შემჩნევაც — მანამდე, სანამ ეს სრული უარის თქმაში გადაიზრდება. ხანმოკლე შესვენება ძალების აღდგენაში ეხმარება, თუ მას მკაფიო საზღვრები აქვს. ხოლო სახელმძღვანელოსა და ტელეფონს შორის მუდმივი გადართვა ყურადღებას კიდევ უფრო ფანტავს.
მიზანი ბავშვისთვის გასაგები და მიღწევადი უნდა იყოს
„კარგად ისწავლე“ — ძალიან ზოგადი მოთხოვნაა.
მოტივაციისთვის უკეთ მუშაობს ახლო, კონკრეტული და მიღწევადი მიზანი. მაგალითად, დამოუკიდებლად ამოხსნას ერთი რთული ამოცანა ან საკონტროლო ნამუშევარში დაშვებული შეცდომა გამოასწოროს.
მნიშვნელოვანია, ბავშვი საკუთარ პროგრესს ხედავდეს.
სასარგებლოა არჩევანის გარკვეული თავისუფლებაც. ცხადია, ბავშვს ვერ ექნება არჩევანი — საერთოდ ისწავლოს თუ არა, მაგრამ შეუძლია თავად გადაწყვიტოს, რომელი საგნით დაიწყებს ან როდის დაისვენებს.
პროცესზე თუნდაც მცირე კონტროლის განცდა წინააღმდეგობას ამცირებს.
როდის შეიძლება პრობლემა საერთოდ არ იყოს „სიზარმაცე“
თუ ბავშვი მუდმივად გამოფიტული ჩანს, ცუდად სძინავს, მოულოდნელად დაკარგა ინტერესი იმ საქმიანობების მიმართ, რომლებიც ადრე სიამოვნებდა, ან ჩვეულებრივ დატვირთვას ვეღარ უმკლავდება, საკითხი პედიატრთან განხილვასაც საჭიროებს.
შრომისუნარიანობისა და ენერგიის მკვეთრი შემცირების უკან ზოგჯერ ჯანმრთელობის პრობლემა ან ემოციური სირთულეები შეიძლება იდგეს.
სწორედ ამიტომ ბავშვისთვის „ზარმაცის“ იარლიყის მიწებება ხშირად ხელს გვიშლის რეალური მიზეზის დანახვაში.
მას შეიძლება აკლდეს მოტივაცია, ენერგია ან თვითორგანიზების უნარები — და ყველა ამ მიმართულებაზე მუშაობა შესაძლებელია.
სწავლის უნარი მხოლოდ კარგ მეხსიერებასა და მაღალ ინტელექტს არ ნიშნავს. ის მოიცავს საქმის დაწყების, ძალისხმევის შენარჩუნების, დროულად დასვენებისა და შემდეგ სამუშაოსთან დაბრუნების უნარსაც. ეს ყველაფერი თანდათან ყალიბდება და ამ პროცესში ბავშვს ხშირად სწორედ უფროსების დახმარება სჭირდება.
