ხშირად გვგონია, რომ შვილების მიმართ სასტიკად მხოლოდ ის მშობლები იქცევიან, რომლებსაც ალკოჰოლზე დამოკიდებულება აქვთ, მძიმე სოციალური პრობლემები აწუხებთ ან ოჯახში ძალადობა მათთვის ჩვეულებრივი მოვლენაა. სინამდვილეში, ბავშვის მიმართ აგრესია ერთი შეხედვით სრულიად ჩვეულებრივ, კეთილდღეობით გამორჩეულ ოჯახებშიც შეიძლება გამოვლინდეს.

მშობლებსაც აქვთ გაბრაზების, დაღლისა და გაღიზიანების უფლება. ზოგჯერ ყველაზე მზრუნველი დედა ან მამაც კარგავს მოთმინებას და შვილს ხმას უწევს. თუმცა ერთჯერადი ემოციური აფეთქება და სისტემატური აგრესია ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ. როდესაც ბავშვი მუდმივად ისმენს შეურაცხყოფას, დამცირებას, მუქარას ან ფიზიკური დასჯის მსხვერპლი ხდება, ეს მის ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე სერიოზულად მოქმედებს.

რატომ შეიძლება იქცეს მშობელი აგრესიულად, როგორ აისახება ეს ბავშვის მომავალზე და რა უნდა გააკეთოს უფროსმა, თუ ხვდება, რომ საკუთარ ემოციებს ვეღარ აკონტროლებს?

რატომ ხდებიან მშობლები აგრესიულები — 4 ძირითადი მიზეზი

1. ალკოჰოლისა და სხვა ნივთიერებების ზემოქმედება

ალკოჰოლური თრობა შეიძლება დაკავშირებული იყოს თვითკონტროლის შესუსტებასთან, იმპულსურობის ზრდასთან და აგრესიული ქცევის რისკთან.

ადამიანი, რომელიც ფხიზელ მდგომარეობაში გაღიზიანებას გარკვეულწილად აკონტროლებს, ალკოჰოლის ზემოქმედებისას შესაძლოა, უფრო ადვილად გადავიდეს ყვირილზე, მუქარასა თუ ფიზიკურ ძალადობაზე.

თუმცა ალკოჰოლი ძალადობის ერთადერთი მიზეზი არ არის და მისი ზემოქმედება არ ათავისუფლებს ადამიანს პასუხისმგებლობისგან.

თუ მშობელი ამჩნევს, რომ ალკოჰოლის მიღების შემდეგ აგრესიული ხდება, მნიშვნელოვანია, შეწყვიტოს მისი მოხმარება და საჭიროების შემთხვევაში პროფესიულ დახმარებას მიმართოს.

2. მშობლობისთვის ფსიქოლოგიური მოუმზადებლობა

ზოგჯერ ადამიანი მშობელი ხდება მაშინ, როდესაც ამისთვის ემოციურად მზად არ არის.

შვილის გაჩენის გადაწყვეტილება შეიძლება უკავშირდებოდეს ოჯახის ან საზოგადოების მოლოდინებს, პარტნიორთან ურთიერთობის შენარჩუნების სურვილს, დაუგეგმავ ორსულობას ან სხვა გარემოებებს.

ბავშვის დაბადების შემდეგ კი ცხოვრება მნიშვნელოვნად იცვლება. იცვლება ყოველდღიური რეჟიმი, ფინანსური პასუხისმგებლობა, პირადი დრო, ურთიერთობები და პრიორიტეტები.

თუ მშობელი ამ ცვლილებებისთვის მოუმზადებელია და მხარდაჭერაც აკლია, შესაძლოა, მუდმივი უკმაყოფილება და გაღიზიანება განიცადოს.

ზოგჯერ ეს ემოციები ბავშვისკენ მიემართება, მიუხედავად იმისა, რომ შექმნილ ვითარებაზე პასუხისმგებელი ბავშვი არ არის.

მნიშვნელოვანია, მშობელმა საკუთარ თავს მისცეს რთული ემოციების აღიარების უფლება. დაღლა, იმედგაცრუება ან ახალი როლის მიღების სირთულე თავისთავად ცუდ მშობლობას არ ნიშნავს.

თუმცა ამ განცდების ბავშვის მიმართ აგრესიით გამოხატვა დაუშვებელია.

ასეთ დროს სასარგებლოა ახლობლების მხარდაჭერა, პასუხისმგებლობების გადანაწილება და საჭიროების შემთხვევაში ფსიქოლოგთან კონსულტაცია.

3. "გადაწვა"

თანამედროვე საზოგადოება მშობლებისგან ხშირად ძალიან ბევრს მოითხოვს.

კარგმა მშობელმა თითქოს ყველაფერი უნდა მოასწროს: ბავშვის განვითარებაზე იზრუნოს, სხვადასხვა წრეზე ატაროს, ხარისხიანი განათლება მისცეს, ჯანსაღი კვება უზრუნველყოს, მასთან საკმარისი დრო გაატაროს და ამავდროულად საკუთარი კარიერაც წარმატებით მართოს.

ამ მოთხოვნებს სოციალური ქსელებიც ემატება, სადაც ხშირად მხოლოდ იდეალური ოჯახური ცხოვრების სურათს ვხედავთ.

შედეგად, მშობელს შეიძლება გაუჩნდეს განცდა, რომ მუდმივად რაღაცას ვერ ასწრებს ან საკმარისად კარგი დედა თუ მამა არ არის.

განსაკუთრებით რთულია მდგომარეობა, როდესაც ბავშვის მოვლის ძირითადი პასუხისმგებლობა ერთ ადამიანს აკისრია, ოჯახს ფინანსური პრობლემები აქვს ან მშობელს დასვენების შესაძლებლობა თითქმის არ რჩება.

ხანგრძლივი გადაღლა, ძილის ნაკლებობა და ემოციური გამოფიტვა გაღიზიანებას ზრდის. ზოგჯერ მშობელი საკუთარ უკმაყოფილებას სწორედ ბავშვზე ანთხევს.

როგორ უნდა გაუმკლავდეს მშობელი გადაწვას?

პირველ რიგში, საჭიროა პრობლემის აღიარება. მშობელმა უნდა გაიაზროს, რომ მუდმივი გადაღლა და გაღიზიანება ყურადღებას მოითხოვს.

მნიშვნელოვანია ძილის მოწესრიგება, დასვენებისთვის დროის გამონახვა და ყოველდღიური პასუხისმგებლობების ოჯახის სხვა წევრებთან გადანაწილება.

ასევე სასარგებლოა სხვა მშობლებთან მუდმივი შედარების შეწყვეტა და იმის გაცნობიერება, რომ იდეალური მშობელი არ არსებობს.

თუ დაძაბულობა ყოველდღიურ ურთიერთობებზე მოქმედებს, სასურველია ფსიქოლოგის დახმარება.

4. მშობლის ემოციური მოუმწიფებლობა

ზოგჯერ აგრესიული ქცევის მიზეზი ის არის, რომ ზრდასრულ ადამიანს საკუთარი ემოციების მართვა და პასუხისმგებლობის აღება უჭირს.

შესაძლოა, თავადაც ისეთ ოჯახში გაიზარდა, სადაც ყვირილი, მუქარა და დასჯა აღზრდის ჩვეულებრივ მეთოდებად მიიჩნეოდა.

ზრდასრულ ასაკში კი, გაუცნობიერებლად, იგივე მოდელს იმეორებს.

ემოციურად მოუმწიფებელი მშობელი ხშირად ბავშვს აკისრებს პასუხისმგებლობას საკუთარ განცდებზე.

მაგალითად, ეუბნება:

„სინდისი საერთოდ არ გაქვს?“

„დედა არ გეცოდება?“

„შენ მე ჭკუიდან გადამიყვან“.

„შენ გამო ცხოვრება გამიმწარდა“.

„გინდა, რომ ავად გავხდე?“

ასეთი ფრაზებით უფროსი საკუთარ ემოციურ მდგომარეობაზე პასუხისმგებლობას შვილს აკისრებს.

ბავშვს კი შეიძლება გაუჩნდეს განცდა, რომ მშობლის ბედნიერება, ჯანმრთელობა და სიმშვიდე მთლიანად მის ქცევაზეა დამოკიდებული.

სინამდვილეში, ოჯახში ემოციურად უსაფრთხო გარემოს შექმნაზე პასუხისმგებლობა ზრდასრულ ადამიანს ეკისრება და არა ბავშვს.

როგორ მივხვდეთ, რომ შვილს ზედმეტად მკაცრად ვექცევით?

ზოგჯერ მშობელი საკუთარ ქცევას ძალადობად არ აღიქვამს. შეიძლება ფიქრობდეს, რომ უბრალოდ მკაცრია, დისციპლინას მოითხოვს ან ბავშვს სწორად ზრდის.

თუმცა სიმკაცრესა და ძალადობას შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.

მშობელს შეუძლია დაუწესოს ბავშვს საზღვრები, მოსთხოვოს წესების დაცვა და აუხსნას არასწორი ქცევის შედეგები ისე, რომ არ დაამციროს, არ დაემუქროს და ფიზიკურად არ დასაჯოს.

საკუთარ ქცევაზე დაფიქრება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ:

• ხშირად უყვირით ბავშვს და შემდეგ ნანობთ;

• გაბრაზებისას შეურაცხმყოფელ სიტყვებს იყენებთ;

• ბავშვს სხვა ბავშვებს ადარებთ;

• დასჯით ემუქრებით;

• ბავშვს თქვენი რეაქციის ეშინია;

• ოჯახის წევრები გეუბნებიან, რომ შვილს ზედმეტად მკაცრად ექცევით.

თუ ახლობლები თქვენს ქცევას აგრესიულად აფასებენ, ღირს მათი მოსაზრების გათვალისწინება და საკუთარ რეაქციებზე დაკვირვება.

დისციპლინა აუცილებელი არ არის შიშზე იყოს დამყარებული. ბავშვს წესების დაცვა პატივისცემით, თანმიმდევრულობითა და ასაკის შესაბამისი შედეგების განმარტებითაც შეუძლია ისწავლოს.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ ბავშვს უყვირეთ ან უსამართლოდ მოექეცით?

მშობლებს ხშირად ჰგონიათ, რომ შვილისთვის ბოდიშის მოხდა მათ ავტორიტეტს შეამცირებს.

სინამდვილეში, საკუთარი შეცდომის აღიარება ბავშვს პასუხისმგებლობისა და პატივისცემის მაგალითს აძლევს.

თუ გაბრაზდით, ბავშვს უყვირეთ ან შეურაცხყოფა მიაყენეთ, მნიშვნელოვანია:

აღიაროთ შეცდომა. ნუ შეეცდებით საკუთარი საქციელის გამართლებას ბავშვის ქცევით.

მოუბოდიშოთ. უთხარით, რომ არასწორად მოიქეცით.

აღიაროთ მისი განცდები. მაგალითად: „მაპატიე, რომ გიყვირე. ასე არ უნდა მოვქცეულიყავი. მესმის, რომ გეწყინა ან შეგეშინდა“.

იფიქროთ, როგორ აიცილოთ მსგავსი შემთხვევა მომავალში. მხოლოდ ბოდიშის მოხდა საკმარისი არ არის, თუ აგრესიული ქცევა სისტემატურად მეორდება.

ბავშვმა უნდა დაინახოს, რომ უფროსი საკუთარ საქციელზე პასუხისმგებლობას იღებს და მის შეცვლას ცდილობს.

რა უნდა გააკეთოს მშობელმა, თუ ბავშვის მიმართ აგრესიული მეორე მშობელია?

ზოგჯერ ოჯახში ბავშვის მიმართ აგრესიას მხოლოდ ერთი მშობელი ავლენს, მეორე კი რთული არჩევანის წინაშე დგება.

მას არ სურს მეუღლესთან კონფლიქტი, თუმცა ხედავს, რომ ბავშვი იტანჯება.

ასეთ სიტუაციაში უმოქმედობა განსაკუთრებით საზიანოა.

თუ ბავშვი ერთი მშობლისგან ძალადობას განიცდის, მეორისგან კი მხარდაჭერას ვერ იღებს, შეიძლება თავი დაუცველად, მიტოვებულად და მარტოსულად იგრძნოს.

რა ნიშნებს უნდა მიაქციოთ ყურადღება?

ბავშვი შეიძლება გახდეს ჩაკეტილი, ნაკლებად საუბრობდეს საკუთარ განცდებზე, აშკარად ეშინოდეს ერთ-ერთი მშობლის ან თავადაც აგრესიულად იქცეოდეს.

ზოგჯერ ძლიერ სტრესს თან ახლავს ძილის დარღვევა, შფოთვა, ღამის შარდვა ან სხვა ფიზიკური ჩივილები. თუმცა ასეთი სიმპტომები მხოლოდ ძალადობას არ უკავშირდება და მათი მიზეზი სპეციალისტმა უნდა შეაფასოს.

მნიშვნელოვანია, ბავშვს ჰქონდეს განცდა, რომ მას უსმენენ და იცავენ.

თუ მეორე მშობელი ძალადობრივ ქცევას არ აღიარებს და მის შეცვლას არ ცდილობს, მხოლოდ საუბარი შეიძლება საკმარისი არ აღმოჩნდეს. ასეთ შემთხვევაში პრიორიტეტი ბავშვის უსაფრთხოებაა. საჭიროების შემთხვევაში აუცილებელია შესაბამისი პროფესიული ან სამართლებრივი დახმარების მიღება.

რა უნდა ახსოვდეთ მშობლებს?

ბავშვის აღზრდა რთული პროცესია, რომელსაც თან ახლავს დაღლა, გაღიზიანება და უთანხმოება. თუმცა არც გადაღლა, არც ფინანსური პრობლემები და არც ბავშვის რთული ქცევა არ ამართლებს ძალადობას.

მშობლის აგრესია მხოლოდ იმ მომენტში არ მოქმედებს ბავშვზე, როდესაც ის ყვირილს, მუქარას ან დამცირებას განიცდის. ასეთმა გამოცდილებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს მის თვითშეფასებაზე, უსაფრთხოების განცდაზე და მომავალ ურთიერთობებზე.

ამასთან, ურთიერთობის შეცვლა შესაძლებელია. მშობელს შეუძლია ისწავლოს ემოციების მართვა, შეცვალოს კომუნიკაციის ფორმა და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტის დახმარებით აღადგინოს შვილთან ნდობა.

ბავშვს არ სჭირდება იდეალური მშობელი. მას სჭირდება ზრდასრული ადამიანი, რომელთანაც თავს უსაფრთხოდ იგრძნობს, რომელსაც ენდობა და რომლის სიყვარულის დაკარგვისაც შეცდომის დაშვებისას არ შეეშინდება.