როგორ დავეხმაროთ ბავშვს შეკრულობის დროს - რას აქვს ეფექტი და რას - არა - მშობლები

ყაბზობა ბავშვებში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კუჭ-ნაწლავის პრობლემაა. მშობლები პრობლემის მოსაგვარებლად ხშირად მიმართავენ შავ ქლიავს, სხვადასხვა წვენს, რძემჟავა პროდუქტებს ან ხალხურ მეთოდებს. თუმცა ყველა გავრცელებული რჩევა ეფექტიანი და უსაფრთხო არ არის.

ბავშვთა გასტროენტეროლოგიის საერთაშორისო რეკომენდაციების მიხედვით, ყაბზობის მართვა მხოლოდ კვების შეცვლას არ გულისხმობს. მნიშვნელოვანია ბავშვის ასაკი, სიმპტომების ხანგრძლივობა, ტუალეტთან დაკავშირებული ჩვევები და საჭიროების შემთხვევაში სწორად შერჩეული მკურნალობა.

რატომ უვითარდებათ ბავშვებს ყაბზობა?

ყაბზობის მიზეზები ასაკის მიხედვით განსხვავდება. ჩვილებში განავლის სიხშირე ბუნებრივად ცვალებადია, განსაკუთრებით ძუძუთი კვების დროს. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ჩვილს ყოველდღე არ აქვს კუჭის მოქმედება, ყაბზობას არ ნიშნავს. თუ განავალი რბილია, ბავშვი კარგად იკვებება და წონაში იმატებს, იშვიათი დეფეკაცია შესაძლოა ნორმის ვარიანტი იყოს.

უფროს ბავშვებში ყაბზობას ხელს შეიძლება უწყობდეს ბოჭკოს არასაკმარისი მიღება, სითხის დეფიციტი, ცხოვრების წესის ცვლილება, ტუალეტის გამოყენებისგან თავის შეკავება საბავშვო ბაღში ან სკოლაში და ზოგიერთი მედიკამენტი.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ბავშვებში ყაბზობის შემთხვევების უმეტესობა ფუნქციურია, ანუ კონკრეტული ორგანული დაავადებით არ არის გამოწვეული.

1. ბოჭკოთი მდიდარი პროდუქტები

ბოჭკო ნაწლავების ნორმალური მუშაობისთვის მნიშვნელოვანია. ის განავალში წყლის შეკავებასა და მისი მოცულობის რეგულირებას უწყობს ხელს.

ბავშვის ყოველდღიურ რაციონში სასურველია იყოს ხილი, ბოსტნეული, შვრია, წიწიბურა, პარკოსნები და ასაკისთვის შესაფერისი სრულმარცვლოვანი პროდუქტები.

ყაბზობის დროს განსაკუთრებით ხშირად იყენებენ შავ ქლიავს, მსხალს და გარგარს. შავი ქლიავი შეიცავს როგორც ბოჭკოს, ისე სორბიტოლს — ნივთიერებას, რომელსაც განავლის დარბილების ხელშეწყობა შეუძლია.

თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ შავი ქლიავი ყაბზობის სამკურნალო პრეპარატი არ არის. მისი ეფექტი ინდივიდუალურია და ქრონიკული ყაბზობის დროს მხოლოდ მასზე დაყრდნობა არ შეიძლება.

ბავშვს ბოჭკოთი მდიდარი პროდუქტები ასაკისა და კვებითი უნარების შესაბამისად უნდა შევთავაზოთ. მცირეწლოვანებისთვის ჩირი უმჯობესია იყოს დარბილებული და წვრილად დაჭრილი.

საერთაშორისო რეკომენდაციებით, ყაბზობის მქონე ბავშვისთვის მიზანშეწონილია ასაკის შესაბამისი, ნორმალური რაოდენობის ბოჭკოს მიღება. ბოჭკოს დამატებითი, დიდი დოზებით მიცემა ყაბზობის მკურნალობის დადასტურებულ ეფექტიან მეთოდად არ ითვლება.

2. საკმარისი რაოდენობის სითხე

წყალი აუცილებელია ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის, მათ შორის ნაწლავების მუშაობისთვისაც.

თუ ბავშვი სითხის დეფიციტს განიცდის, განავალი შესაძლოა უფრო მკვრივი გახდეს. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ დღის განმავლობაში საკმარის სითხეს იღებდეს.

თუმცა არსებობს ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება: კვლევებით არ დასტურდება, რომ ბავშვისთვის საჭირო რაოდენობაზე მეტი წყლის მიცემა თავისთავად კურნავს ყაბზობას.

სითხის საჭიროება დამოკიდებულია ასაკზე, კვებაზე, ფიზიკურ აქტივობასა და გარემოს ტემპერატურაზე. ჩვილებისთვის კი ცალკე წესები მოქმედებს.

ექვს თვემდე ასაკის ბავშვებში ძირითადი სითხე დედის რძე ან სწორად მომზადებული ხელოვნური ნარევია. დამატებითი წყლისა და წვენების მიცემა ექიმის რეკომენდაციის გარეშე არ არის მიზანშეწონილი.

3. მოძრაობა და ფიზიკური აქტივობა

ფიზიკური აქტივობა ბავშვის ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი ნაწილია და ნაწლავების ნორმალურ ფუნქციონირებასაც შეიძლება უწყობდეს ხელს.

უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის სასარგებლოა ყოველდღიური გასეირნება, სირბილი, ცურვა, ველოსიპედით სიარული და აქტიური თამაშები.

ჩვილებში მშობლები ზოგჯერ იყენებენ ფეხების მსუბუქ მოძრაობას, რომელსაც „ველოსიპედის“ ვარჯიშს უწოდებენ. ეს შეიძლება დაეხმაროს ბავშვს აირების გამოყოფაში და დროებით შეუმსუბუქოს დისკომფორტი.

თუმცა უნდა ვიცოდეთ, რომ არც „ველოსიპედი“, არც მუცლის მასაჟი და არც სპეციალური ვარჯიშები არ არის მეცნიერულად დადასტურებული მკურნალობა ფუნქციური ყაბზობისთვის.

მოძრაობა სასარგებლო ჩვევაა, მაგრამ თუ ბავშვს მტკივნეული დეფეკაცია ან განავლის ხანგრძლივი შეკავება აქვს, მხოლოდ ფიზიკური აქტივობა პრობლემას ვერ მოაგვარებს.

4. სწორი პოზა ტუალეტში

ბავშვებში ყაბზობის მართვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია ტუალეტის გამოყენების სწორი ჩვევის ჩამოყალიბება.

თუ ბავშვს უნიტაზზე ჯდომისას ფეხები ჰაერში აქვს ჩამოკიდებული, მას შეიძლება გაუჭირდეს სხეულის მოდუნება და დეფეკაციისთვის ხელსაყრელი პოზის მიღება.

ამიტომ რეკომენდებულია ფეხების ქვეშ მყარი, უსაფრთხო საყრდენის მოთავსება. სასურველია, ბავშვის მუხლები თეძოებზე ოდნავ მაღლა იყოს, სხეული კი მცირედ წინ ჰქონდეს დახრილი.

ასეთი პოზა დეფეკაციას აადვილებს.

ასევე მნიშვნელოვანია ტუალეტში გასვლის რეგულარული რეჟიმის ჩამოყალიბება. სასურველია, ბავშვი ჭამის შემდეგ, განსაკუთრებით საუზმის ან ვახშმის შემდეგ, დაახლოებით 5 წუთით დაჯდეს ტუალეტში.

ეს დაკავშირებულია გასტროკოლურ რეფლექსთან — ბუნებრივ პროცესთან, რომლის დროსაც საკვების მიღება ნაწლავების მოძრაობას ააქტიურებს.

ბავშვი არ უნდა ვაიძულოთ, აუცილებლად ჰქონდეს კუჭის მოქმედება. მიზანია მშვიდი, რეგულარული ჩვევის ჩამოყალიბება და არა იძულება.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შექება და წახალისება. ბავშვს არ უნდა ვუსაყვედუროთ, თუ ტუალეტში გასვლა ვერ შეძლო.

5. თბილი კომპრესი — შეიძლება თუ არა მისი გამოყენება?

მშობლები ყაბზობის დროს ზოგჯერ ბავშვს მუცელზე თბილ სათბურს ადებენ.

ზომიერმა სითბომ შესაძლოა დროებით შეამსუბუქოს დისკომფორტი, თუმცა თბილი კომპრესი ყაბზობის მკურნალობის საერთაშორისო გაიდლაინებით რეკომენდებული მეთოდი არ არის.

არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება, რომ მუცლის გათბობა განავლის გადაადგილებას აჩქარებს ან ყაბზობას კურნავს.

თუ ბავშვს ძლიერი ან გაურკვეველი მიზეზის მუცლის ტკივილი აქვს, განსაკუთრებით ღებინებასთან, ცხელებასთან ან მუცლის შებერილობასთან ერთად, საჭიროა ექიმის შეფასება და არა სიმპტომების სახლის პირობებში შემსუბუქების მცდელობა.

6. ეხმარება თუ არა კეფირი და იოგურტი ყაბზობის დროს?

არსებობს გავრცელებული მოსაზრება, რომ კეფირი, მაწონი და იოგურტი ნაწლავის მიკროფლორას აუმჯობესებს და ყაბზობას მკურნალობს.

რძემჟავა პროდუქტები შეიძლება იყოს ჯანსაღი კვების ნაწილი, თუ ბავშვი მათ კარგად იტანს და ასაკისთვის შესაფერისია.

თუმცა საერთაშორისო რეკომენდაციები არ ადასტურებს, რომ პრობიოტიკები ბავშვებში ფუნქციური ყაბზობის ეფექტიანი რუტინული მკურნალობაა.

თუ ბავშვს რძემჟავა პროდუქტები უყვარს, მათი მიცემა შესაძლებელია დაბალანსებული კვების ფარგლებში, მაგრამ ისინი სამკურნალო პრეპარატებს ვერ ჩაანაცვლებს.

7. როგორ მოვიქცეთ, თუ ყაბზობა ხშირად მეორდება?

თუ ბავშვს ყაბზობა რეგულარულად აწუხებს, მნიშვნელოვანია პრობლემის მიზეზების შეფასება და მკურნალობის თანმიმდევრული გეგმის შედგენა.

მშობლებს შეუძლიათ აწარმოონ მარტივი დღიური, რომელშიც ჩაინიშნავენ დეფეკაციის სიხშირეს, განავლის კონსისტენციას, ტკივილის არსებობასა და განავლის შეკავების შემთხვევებს.

სასარგებლოა ბრისტოლის განავლის ფორმის სკალაც, რომელიც განავლის კონსისტენციის შეფასებაში გვეხმარება.

ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვმა ტუალეტში გასვლის სურვილი არ შეიკავოს, განსაკუთრებით საბავშვო ბაღსა და სკოლაში.

არ არის აუცილებელი რაციონიდან ავტომატურად ამოვიღოთ ბრინჯი, ბანანი ან თეთრი პური. არც ერთი მათგანი თავისთავად არ არის ყაბზობის უნივერსალური მიზეზი. უფრო მნიშვნელოვანია კვების საერთო ხარისხი, ბოჭკოს საკმარისი მიღება და ინდივიდუალური რეაქცია.

თუ ყაბზობა გრძელდება, ხშირად მეორდება ან ბავშვს ტკივილსა და დისკომფორტს უქმნის, საჭიროა პედიატრის კონსულტაცია. საჭიროების შემთხვევაში ექიმი ბავშვს გასტროენტეროლოგთან გადაამისამართებს.

როდის უნდა მივმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ?

ზოგიერთ შემთხვევაში ყაბზობის მსგავსი სიმპტომები შეიძლება უფრო სერიოზულ პრობლემაზე მიუთითებდეს.

განსაკუთრებული ყურადღებაა საჭირო, თუ ბავშვს აქვს ძლიერი ან პროგრესირებადი მუცლის ტკივილი, მკვეთრად შებერილი მუცელი, განმეორებითი ან მწვანე ფერის ღებინება, სისხლდენა, საერთო მდგომარეობის გაუარესება ან წონაში არასაკმარისი მატება.

ექიმის დროულ შეფასებას საჭიროებს ახალშობილში დაწყებული ყაბზობაც, განსაკუთრებით თუ დაბადებიდან პირველი 48 საათის განმავლობაში მეკონიუმი არ გამოუყვია.

საყურადღებოა ასევე სიცხე, აუხსნელი სისუსტე, ნევროლოგიური ნიშნები და ყაბზობა, რომელიც სწორად ჩატარებული მკურნალობის მიუხედავად არ უმჯობესდება.

მთავარი, რაც მშობლებმა უნდა იცოდნენ: ბავშვებში ყაბზობის მართვის საფუძველია ასაკისთვის შესაფერისი კვება, საკმარისი სითხე, რეგულარული ტუალეტის ჩვევა და საჭიროების შემთხვევაში მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიკამენტური მკურნალობა. შავი ქლიავი, კეფირი, მასაჟი და სხვა საშინაო მეთოდები ვერ ჩაანაცვლებს მკურნალობას, თუ ბავშვს ხანგრძლივი ან მტკივნეული ყაბზობა აქვს.