ბავშვის ყურადღების, მეხსიერებისა და აზროვნების განვითარებისთვის ყოველთვის არ არის საჭირო სპეციალური სავარჯიშოები, ძვირად ღირებული განმავითარებელი წიგნები ან ყოველდღიურ განრიგში დამატებითი საათის გამოყოფა. ხშირად საკმარისია რამდენიმე წუთიანი თამაში, რომლის ჩატარებაც სახლშიც შეიძლება, სკოლაში მიმავალ გზაზე, სეირნობისას, რიგში დგომის დროს ან ოჯახური ვახშმისას.

ასეთი თამაშები ბავშვს ეხმარება, ყურადღებით მოუსმინოს ინფორმაციას, დაიმახსოვროს წესები, შეამჩნიოს შეცდომები, აღმოაჩინოს კანონზომიერებები და საკუთარი გადაწყვეტილებები დაასაბუთოს. ამასთან, სწავლა მისთვის უფრო საინტერესო და სახალისო ხდება.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ მსგავსი აქტივობები სრულფასოვან სწავლებას ვერ ჩაანაცვლებს და არც აკადემიური მოსწრების გაუმჯობესების გარანტიაა. თუმცა ისინი ბავშვს შესაძლებლობას აძლევს, ყოველდღიურად ივარჯიშოს იმ უნარებში, რომლებიც სასწავლო პროცესშიც სჭირდება.

გთავაზობთ მარტივ თამაშებს, რომელთა ჩატარებას სულ რამდენიმე წუთი სჭირდება.

1. „ბუზი“ — ყურადღებისა და მუშა მეხსიერების განვითარებისთვის

წარმოიდგინეთ ბავშვთან ერთად კვადრატი, რომელიც ცხრა უჯრისგან შედგება — სამი უჯრა ჰორიზონტალურად და სამი ვერტიკალურად. ცენტრალურ უჯრაში წარმოსახვითი ბუზი ზის.

თქვენ ასახელებთ მიმართულებებს: „ზემოთ“, „მარჯვნივ“, „ქვემოთ“, „მარცხნივ“. ბავშვმა კი წარმოსახვაში უნდა გადაადგილოს ბუზი და დაიმახსოვროს, რომელ უჯრაში აღმოჩნდა ის ყოველი ბრძანების შემდეგ.

თუ ბუზი კვადრატის საზღვრებს უნდა გასცდეს, ბავშვმა უნდა თქვას: „სტოპ!“

თავდაპირველად დაიწყეთ ორი-სამი მოძრაობით, შემდეგ კი მათი რაოდენობა თანდათან გაზარდეთ. უფრო რთული ვარიანტისთვის შეგიძლიათ გამოიყენოთ 16-უჯრიანი კვადრატი.

რას ავითარებს თამაში?

ბავშვს უწევს საწყისი მდებარეობის დამახსოვრება, თითოეული ბრძანების გათვალისწინება და წარმოსახვითი ობიექტის გადაადგილებაზე თვალის მიდევნება.

ამგვარი სავარჯიშო მუშა მეხსიერებისა და ყურადღების გამოყენებას მოითხოვს. მსგავსი უნარები საჭიროა მათემატიკური ამოცანების ამოხსნისას, როდესაც ბავშვმა რამდენიმე მოქმედება თანმიმდევრულად უნდა შეასრულოს და ამოცანის პირობა არ დაავიწყდეს.

2. „იპოვე ჩემი შეცდომა“ — ინფორმაციის შემოწმების უნარისთვის

შესთავაზეთ ბავშვს, თქვენს ნათქვამში შეცდომები აღმოაჩინოს.

მაგალითად, უთხარით:

„ხუთს რომ სამი მივუმატოთ, ცხრა გამოვა“.

ან:

„ზამთარში ყველა ხეს მწვანე ფოთლები აქვს“.

ბავშვის ამოცანაა, შეამჩნიოს არასწორი ინფორმაცია და ახსნას, რატომ არის ის მცდარი.

თამაშის გართულება შეგიძლიათ მოკლე ისტორიების მოყოლით, ცხოველების შესახებ ფაქტების ჩამოთვლით ან ისეთი კითხვების დასმით, რომლებიც ბავშვისთვის უკვე ნაცნობ თემებს ეხება.

მნიშვნელოვანია, სავარჯიშო სისწრაფეში შეჯიბრებად არ აქციოთ. სთხოვეთ ბავშვს, ახსნას, რატომ მიიჩნია კონკრეტული წინადადება არასწორად, რა ცოდნა გამოიყენა და როგორ შეიძლება პასუხის გადამოწმება.

რას ავითარებს თამაში?

ბავშვი სწავლობს, რომ ყველა მოსმენილი ინფორმაცია ავტომატურად არ უნდა მიიღოს სიმართლედ. ის ეჩვევა ფაქტების შემოწმებას, შეცდომების აღმოჩენასა და საკუთარი მოსაზრების დასაბუთებას.

ეს უნარები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ტექსტის გააზრებისას, ამოცანების ამოხსნისას და ისეთი დავალებების შესრულებისას, რომლებშიც ერთი შეხედვით უმნიშვნელო დეტალსაც კი შეიძლება გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდეს.

3. „რომელია ზედმეტი და რატომ?“ — მოქნილი აზროვნებისთვის

დაუსახელეთ ბავშვს ოთხი სიტყვა:

ვაშლი, მსხალი, სტაფილო, ქლიავი.

ჰკითხეთ, რომელია ზედმეტი.

ყველაზე მარტივი პასუხია სტაფილო, რადგან ის ბოსტნეულია, დანარჩენი სამი კი ხილია.

მაგრამ თამაში ამით არ უნდა დასრულდეს. შესთავაზეთ ბავშვს, სხვა შესაძლო პასუხიც მოძებნოს.

მაგალითად, შეიძლება ქლიავი მიიჩნიოს ზედმეტად, თუ მსჯელობის საფუძვლად საგნების ფერს, ფორმას ან სხვა კონკრეტულ მახასიათებელს აირჩევს. მთავარია, მის მიერ დასახელებული ნიშანი მართლაც განასხვავებდეს ერთ საგანს დანარჩენებისგან.

ამ თამაშში აუცილებელი არ არის, ბავშვმა ზუსტად ის პასუხი გამოიცნოს, რომელსაც უფროსი ელოდება. გაცილებით მნიშვნელოვანია, შეძლოს საკუთარი არჩევანის ლოგიკურად ახსნა.

რას ავითარებს თამაში?

ბავშვი აღმოაჩენს, რომ ერთი და იგივე საგნები სხვადასხვა ნიშნით შეიძლება დავაჯგუფოთ.

ეს ხელს უწყობს შედარების, კლასიფიკაციისა და აზროვნების მოქნილობის პრაქტიკას. მსგავსი უნარები გამოიყენება მათემატიკაში, ენების შესწავლისას, საბუნებისმეტყველო საგნებსა და ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

4. „არ თქვა დიახ და არა“ — თვითკონტროლისა და ყურადღებისთვის

დაუსვით ბავშვს კითხვები, რომლებზეც ჩვეულებრივ „დიახ“ ან „არა“ პასუხობენ.

მაგალითად:

„გიყვარს ნაყინი?“

„დღეს წვიმს?“

„უკვე ისაუზმე?“

„გინდა ხვალ პარკში წავიდეთ?“

ბავშვმა ყველა კითხვას ისე უნდა უპასუხოს, რომ ორი აკრძალული სიტყვა — „დიახ“ და „არა“ — არ გამოიყენოს.

მაგალითად, კითხვაზე „გიყვარს ნაყინი?“ შეუძლია უპასუხოს: „ძალიან მიყვარს!“ ან „ჩემი საყვარელი დესერტი არ არის“.

თავდაპირველად რამდენიმე კითხვა საკმარისია. თუ ბავშვი დავალებას მარტივად უმკლავდება, შეგიძლიათ დამატებითი შეზღუდვები შემოიღოთ ან როლები გაცვალოთ — ახლა უკვე ბავშვმა დაგისვათ კითხვები და თქვენ შეეცადოთ აკრძალული სიტყვების გარეშე პასუხის გაცემას.

რას ავითარებს თამაში?

ამ სავარჯიშოს შესრულებისას ბავშვს უწევს წესის დამახსოვრება, ჩვეული პასუხის შეკავება და ალტერნატიული ფორმულირების სწრაფად მოძებნა.

ეს აღმასრულებელი ფუნქციების, განსაკუთრებით თვითკონტროლისა და ყურადღების, პრაქტიკაა.

სკოლაში მსგავსი უნარები საჭიროა მაშინ, როდესაც მოსწავლემ ინსტრუქცია ზუსტად უნდა დაიცვას, არ გამორჩეს დავალების პირობები და საკუთარი ნამუშევარი გადაამოწმოს.

5. „გააგრძელე მიმდევრობა“ — ლოგიკური აზროვნებისთვის

შესთავაზეთ ბავშვს რიცხვების ან ფერების მიმდევრობა და სთხოვეთ, გამოიცნოს, რა უნდა იყოს შემდეგ.

მაგალითად:

2, 4, 6 — რომელი რიცხვია შემდეგი?

წითელი, ლურჯი, წითელი, ლურჯი — რომელი ფერი უნდა დავასახელოთ?

უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის შეგიძლიათ უფრო რთული მიმდევრობები გამოიყენოთ:

1, 2, 4, 8 — რა იქნება შემდეგ?

მნიშვნელოვანია, ბავშვმა მხოლოდ სწორი პასუხი კი არ დაასახელოს, არამედ ახსნას, რა წესით გრძელდება მიმდევრობა.

შემდეგ როლები გაცვალეთ. სთხოვეთ ბავშვს, თავად მოიფიქროს რიცხვების, ფერების, ფიგურების ან მოძრაობების თანმიმდევრობა, რომლის გაგრძელებაც თქვენ მოგიწევთ.

რას ავითარებს თამაში?

კანონზომიერებების აღმოჩენა ლოგიკური მსჯელობის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

ბავშვი სწავლობს ელემენტებს შორის კავშირების დანახვას, წესების აღმოჩენასა და დასკვნების გამოტანას.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ მან პასუხი შემთხვევით არ გამოიცნოს, არამედ შეძლოს იმის ახსნა, როგორ მივიდა კონკრეტულ შედეგამდე.

როგორ ვაქციოთ ასეთი თამაშები ყოველდღიურ ჩვევად?

ბავშვისთვის განმავითარებელი თამაში სასიამოვნო გამოცდილება უნდა იყოს და არა დამატებითი სასკოლო დავალება.

საკმარისია დღეში ხუთი-ათი წუთი. შეგიძლიათ ითამაშოთ ავტომობილში, სეირნობისას, ვახშმის მომზადების დროს ან ძილის წინ.

შეარჩიეთ ბავშვის ასაკისა და შესაძლებლობების შესაბამისი აქტივობები. თუ რომელიმე დავალება ზედმეტად რთულია, გაამარტივეთ. თუ ძალიან ადვილია, თანდათან გაართულეთ.

ნუ გაამახვილებთ ყურადღებას მხოლოდ სწორ პასუხზე. ხშირად გაცილებით სასარგებლოა ჰკითხოთ: „რატომ ფიქრობ ასე?“ ან „სხვა გზითაც ხომ არ შეიძლება ამოხსნა?“

ასეთი მიდგომა ბავშვს ეხმარება, საკუთარი აზროვნების პროცესს დააკვირდეს, შეცდომების არ შეეშინდეს და პრობლემის გადაჭრის სხვადასხვა გზა მოძებნოს.

რაც მთავარია, თამაშს არ უნდა ახლდეს მუდმივი შეფასება და ზეწოლა. ბავშვს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა, იფიქროს, სცადოს, შეცდეს და თავიდან დაიწყოს.