როგორ გამოვასწოროთ მოზარდი შვილების უხეში და მავნე ქცევები ჩხუბის გარეშე - ხრიკები მშობლებს - მშობლები

ყურსასმენები, მუდმივად დაკეტილი ოთახის კარი, უხეში შეპასუხება, შეუსრულებელი თხოვნები და პირობები - მოზარდების მშობლებისთვის ეს სიტუაციები კარგად ნაცნობია. ზოგჯერ ისეთი შთაბეჭდილებაც კი იქმნება, თითქოს მოზარდი განზრახ ცდილობს მშობლების გაღიზიანებას. ასეთ დროს სიმშვიდის შენარჩუნება ადვილი არ არის, თუმცა უფროსების ზოგიერთი ჩვეული ან ზედმეტად ემოციური რეაქცია ვითარებას კიდევ უფრო ამწვავებს.

მშობლებს ხშირად სურთ, რომ შვილმა ყოველთვის მოუსმინოს, გაითვალისწინოს მათი მითითებები და საკუთარი შეცდომები აღიაროს. თუმცა მოზარდობის ასაკში ურთიერთობები უფრო იძაბება და საქმე ხშირად კონფლიქტებამდე მიდის.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ მშვიდად ნათქვამი სიტყვები ყოველთვის ვერ შეაჩერებს კამათს და ვერც მოზარდის ქცევას შეცვლის ერთბაშად. თუმცა ასეთი მიდგომა ზრდის კონსტრუქციული საუბრის შესაძლებლობას და ბავშვს აჩვენებს, რომ უთანხმოების მოგვარება ყვირილის, შეურაცხყოფისა და ურთიერთბრალდებების გარეშეც შეიძლება.

მშობლის ამოცანა ის კი არ არის, რომ არასოდეს გაღიზიანდეს, არამედ ის, რომ გაღიზიანება შვილთან ურთიერთობის მუდმივ ფონად არ იქცეს.

1. მოზარდს ყურსასმენები უკეთია და მშობლების არ ესმის

პრობლემა: მოზარდი მუსიკას უსმენს, ვიდეოს უყურებს ან უბრალოდ ყურსასმენებით ზის და მშობლების მიმართვაზე არ რეაგირებს.

მშობლის შეცდომა: ყვირილი და კატეგორიული მოთხოვნა: „შენ გელაპარაკები! ახლავე მოიხსენი ყურსასმენები და მომისმინე!“

მშობლისთვის მნიშვნელოვანია, რომ პასუხი მიიღოს, მოზარდს კი შეიძლება სიმღერის ბოლომდე მოსმენა, ვიდეოგაკვეთილის დასრულება ან უბრალოდ განმარტოება სურდეს. ზოგჯერ ყურსასმენებში ხმაურის ჩახშობის ფუნქციაც აქვს ჩართული და მართლაც არ ესმის, რას ეუბნებიან.

დაუყოვნებლივი ყურადღების მოთხოვნა ხშირად წინააღმდეგობას იწვევს. ეს გასაგებიცაა — უფროსებიც ყოველთვის არ არიან მზად, ნებისმიერ საქმეს მაშინვე მოსწყდნენ და სხვას მოუსმინონ.

როგორ მოვიქცეთ?

შეგიძლიათ მოზარდთან წინასწარ შეთანხმდეთ კონკრეტულ ჟესტზე, რომლითაც ანიშნებთ, რომ მისი ყურადღება გჭირდებათ. მაგალითად, ხელი დაუქნიოთ. ეს გაცილებით მშვიდი გზაა კონტაქტის დასამყარებლად, ვიდრე ყვირილი.

თუ საკითხი გადაუდებელი არ არის, მიეცით საშუალება, სიმღერა ან ვიდეოგაკვეთილის მონაკვეთი დაასრულოს. შეგიძლიათ უთხრათ:

„შენთან საუბარი მჭირდება. დაასრულე, რასაც უსმენ, და ჩემთან მოდი. ან შევთანხმდეთ, რომ საღამოს ვისაუბრებთ“.

მნიშვნელოვანია, რომ გადადებული საუბარი ნამდვილად შედგეს. დროის მიცემა არ ნიშნავს, რომ მოზარდს შეთანხმებული ვალდებულების უგულებელყოფა შეუძლია.

გამონაკლისია ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საკითხები. ასეთ შემთხვევაში მშობლის მოსმენა დაუყოვნებლივ არის საჭირო. ეს წესი ოჯახის ყველა წევრზე უნდა ვრცელდებოდეს.

2. მოზარდი უხეშად გპასუხობთ და თქვენც უხეშობით პასუხობთ

პრობლემა: მოზარდი თითქმის ნებისმიერ მიმართვაზე გაღიზიანებით ან უხეშად რეაგირებს.

მშობლის შეცდომა: იმავე ტონით პასუხი: „ახლავე შეწყვიტე ყვირილი! უზრდელი ხარ!“

ბავშვის უხეშობა მშობლის გაღიზიანებას ბუნებრივად იწვევს. თუმცა კამათის დროს ძალიან ადვილია თავდაპირველი პრობლემის დავიწყება და იმის გარკვევაზე გადასვლა, ვინ ვის უფრო მეტად აწყენინა.

შედეგად, კონფლიქტის რეალური მიზეზი მოუგვარებელი რჩება.

გარდა ამისა, თუ მშობელი ყვირილს მუდმივად ყვირილით პასუხობს, მოზარდმა შესაძლოა ურთიერთობის ასეთი ფორმა ჩვეულებრივ და მისაღებ ქცევად აღიქვას.

როგორ მოვიქცეთ?

უმჯობესია, საუბარი დროებით შეწყვიტოთ და მას მაშინ დაუბრუნდეთ, როცა ორივე მხარე დამშვიდდება.

ამასთან, აუცილებელია პირადი საზღვრების მკაფიოდ განსაზღვრა. მოზარდმა უნდა იცოდეს, რომ გაბრაზება და საკუთარი უკმაყოფილების გამოხატვა შეუძლია, მაგრამ შეურაცხყოფა მიუღებელია.

შეგიძლიათ უთხრათ:

„ვხედავ, რომ გაბრაზებული ხარ. მზად ვარ, მოგისმინო, მაგრამ შეურაცხმყოფელი ტონით საუბარს არ გავაგრძელებ. როცა დავმშვიდდებით, ამ საკითხს დავუბრუნდეთ“.

მთავარია, მშობელმაც დაიცვას იგივე წესი და ძლიერი გაღიზიანების დროსაც კი არ მიაყენოს შვილს სიტყვიერი შეურაცხყოფა.

3. მოზარდი ერთსა და იმავე შეცდომას იმეორებს

პრობლემა: შვილს არაერთხელ სთხოვეთ, სამზარეულოში ჭურჭელი არ დატოვოს, ტანსაცმელი იატაკზე არ დაყაროს ან საკუთარი ნივთები მიალაგოს, მაგრამ ის კვლავ იმავეს აკეთებს.

მშობლის შეცდომა: კონკრეტული საქციელის ნაცვლად მოზარდის პიროვნების კრიტიკა: „როგორი უყურადღებო ხარ! რამდენჯერ უნდა გითხრა ერთი და იგივე? შენთან არაფერზე შეთანხმება არ შეიძლება!“

როდესაც კონკრეტული პრობლემის განხილვა ბავშვის ხასიათისა და პიროვნების შეფასებაში გადაიზრდება, მოზარდი თავდაცვაზე გადადის. ზოგჯერ ამას კიდევ უფრო უხეში რეაქცია მოსდევს.

შედეგად, ყურადღება აღარ ექცევა იმას, როგორ უნდა მოგვარდეს პრობლემა.

როგორ მოვიქცეთ?

ნაცვლად იმისა, რომ მოზარდს მუდმივად შეახსენოთ, როგორი მოუწესრიგებელი ან უყურადღებოა, სცადეთ, პრობლემის მოგვარებაში თავადაც ჩართოთ.

ჰკითხეთ: „როგორ ფიქრობ, რა დაგეხმარება, რომ ტანსაცმელი ყოველ ჯერზე იატაკზე არ დატოვო?“

ზოგჯერ ბავშვები თავად გვთავაზობენ მარტივ და ეფექტიან გამოსავალს.

მაგალითად, თუ მოზარდი შემოსასვლელში ტანსაცმელს მუდმივად ყრის, შესაძლოა გამოსავალი სწორედ იქ სპეციალური კალათის ან კონტეინერის დადგმა იყოს.

მნიშვნელოვანია, ყურადღება გამახვილდეს არა იმაზე, როგორია ბავშვი, არამედ იმაზე, კონკრეტულად რომელი ქცევის შეცვლაა საჭირო.

4. მოზარდი ოთახის კარს კეტავს და მშობელს შესვლის უფლებას არ აძლევს

პრობლემა: მოზარდს სურს, საკუთარ ოთახში მარტო იყოს, კარს კეტავს და მშობლების შესვლა არ მოსწონს.

მშობლის შეცდომა: პირადი სივრცის მოთხოვნილების უნდობლობად აღქმა: „ადრე ყველაფერს მიყვებოდი! ახლა რატომ მიმალავ რაღაცებს?“

მოზარდობის ასაკში პირადი სივრცისა და განმარტოების მოთხოვნილება იზრდება. ბავშვს უფრო მეტად სჭირდება განცდა, რომ აქვს საკუთარი ტერიტორია, სადაც დამოუკიდებლად ყოფნა შეუძლია.

ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მშობლებს აღარ ენდობა ან მათგან რაღაცას მალავს.

მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ მშობელს შვილის ასეთი ქცევა გულს სტკენს. მას უჩნდება განცდა, რომ მოზარდი ემოციურად შორდება.

როგორ მოვიქცეთ?

პირველ რიგში, პატივი ეცით მოზარდის პირად საზღვრებს.

თუ მის ოთახში შესვლა გსურთ, ჯერ დააკაკუნეთ და დაელოდეთ პასუხს. ნუ აღიქვამთ დახურულ კარს პირად შეურაცხყოფად.

მოზარდისთვის მნიშვნელოვანია იცოდეს, რომ მშობლები მის დამოუკიდებლობასა და პირად სივრცეს აღიარებენ.

ამასთან, პირადი სივრცის პატივისცემა არ ნიშნავს, რომ მშობელმა შვილის უსაფრთხოებაზე ზრუნვა უნდა შეწყვიტოს. თუ არსებობს რეალური საფრთხის საფუძვლიანი ეჭვი, ჩარევა აუცილებელი შეიძლება გახდეს.

5. მოზარდს პრობლემა შეექმნა და მშობელი საყვედურებით ხვდება

პრობლემა: მოზარდი ისეთ უსიამოვნო სიტუაციაში აღმოჩნდა, რომლის შესახებაც მშობლები წინასწარ აფრთხილებდნენ.

მაგალითად, სკოლასთან ახლოს მწეველთა გარემოცვაში შენიშნეს, მეგობრებთან სეირნობისას ბოლო ავტობუსზე ან მეტროზე დააგვიანდა, ან სკეიტპარკში ისეთი რთული ილეთის შესრულება სცადა, რომლისთვისაც ჯერ მზად არ იყო, და დაშავდა.

მშობლის შეცდომა: დახმარების ნაცვლად საყვედურებით დაწყება: „ხომ გაფრთხილებდი! რამდენჯერ უნდა გითხრა, რომ დამიჯერო?!“

როდესაც შვილი პრობლემაში ეხვევა, მშობელს ხშირად ერთდროულად ეუფლება შიში, ბრაზი და იმედგაცრუება. განსაკუთრებით მაშინ, თუ მოზარდმა წინასწარი შეთანხმება დაარღვია ან აშკარა საფრთხე უგულებელყო.

ასეთ დროს უფროსები ზოგჯერ დაუყოვნებლივ იწყებენ მის გაკიცხვას, მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვს იმ მომენტში დახმარება სჭირდება.

როგორ მოვიქცეთ?

პირველ რიგში, დარწმუნდით, რომ მოზარდი უსაფრთხოდ არის და საჭირო დახმარება აღმოუჩინეთ.

თუ დაშავდა, უზრუნველყავით შესაბამისი სამედიცინო დახმარება. თუ ტრანსპორტზე დააგვიანდა და სახლში ვერ ბრუნდება, დაეხმარეთ უსაფრთხოდ დაბრუნებაში. თუ სკოლაში პრობლემა შეექმნა, საჭიროების შემთხვევაში გაესაუბრეთ ადმინისტრაციას.

მხოლოდ მას შემდეგ, რაც გადაუდებელი პრობლემა მოგვარდება და ემოციები ჩაცხრება, დაიწყეთ საუბარი პასუხისმგებლობაზე, შეთანხმებების დარღვევასა და შესაძლო შედეგებზე.

მოზარდმა უნდა იცოდეს, რომ შეცდომის დაშვების შემთხვევაშიც შეუძლია მშობელს დახმარებისთვის მიმართოს.

ეს არ ნიშნავს, რომ მის საქციელს შედეგები არ უნდა მოჰყვეს. უბრალოდ, დახმარება და პასუხისმგებლობის განხილვა ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს.

რა უნდა ახსოვდეთ მშობლებს

ყველა მშობელს შეიძლება ჰქონდეს მომენტი, როდესაც მოთმინებას კარგავს. განსაკუთრებით მაშინ, როცა დაღლილია, შვილზე ნერვიულობს, ვერ ხვდება, რატომ იქცევა მოზარდი ამგვარად, ან არ იცის, როგორ მოაგვაროს შექმნილი სიტუაცია.

მთავარია, ასეთ დროს ემოციებმა ურთიერთობა მთლიანად მათზე დამოკიდებული არ გახადოს.

მოზარდთან ურთიერთობისას სამი პრინციპის გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: უსაფრთხოება, პირადი საზღვრების პატივისცემა და შეთანხმებების დაცვა.

მშობელს შეუძლია იყოს მომთხოვნი, დააწესოს წესები და მოითხოვოს პასუხისმგებლობა ისე, რომ ბავშვის ღირსება არ შელახოს.

მოზარდისთვის კი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, რას ეუბნებიან უფროსები, არამედ ისიც, როგორ იქცევიან თავად ისინი უთანხმოების დროს. როდესაც მშობელი ცდილობს, გაბრაზების მიუხედავად მშვიდად ისაუბროს, მოუსმინოს შვილს და კონფლიქტი შეურაცხყოფის გარეშე მოაგვაროს, ამით ურთიერთობის ისეთ მაგალითს აძლევს, რომელიც მომავალშიც გამოადგება.