რატომ შეიძლება გაუჩნდეს ბავშვს სხვისი ფიზიკური და სექსუალური ჩაგვრის სურვილი? - რას ამბობენ ფსიქოლოგები და რას უნდა მიაქციონ ყურადღება მშობლებმა - მშობლები
რატომ შეიძლება გაუჩნდეს ბავშვს სხვისი ფიზიკური და სექსუალური ჩაგვრის სურვილი? - რას ამბობენ ფსიქოლოგები და რას უნდა მიაქციონ ყურადღება მშობლებმა
თბილისის ერთ-ერთ საჯარო სკოლაში მომხდარმა შემთხვევამ ბევრი მშობელი შეაშფოთა. გავრცელებული ინფორმაციით, მეექვსეკლასელმა ბიჭმა მეოთხეკლასელ ბიჭს სკოლის საპირფარეშოში სექსუალური ხასიათის ქმედება აიძულა. შემთხვევა დაახლოებით ორი კვირის წინ მოხდა. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 150-ე მუხლით, იძულების ფაქტზე დაიწყო.
მსგავსი შემთხვევები, სამწუხაროდ, ხდება და ასეთი შემთხვევები კიდევ ერთხელ აჩენს კითხვას: რატომ შეიძლება 12-13 წლის ბავშვს გაუჩნდეს სურვილი, სხვა ბავშვს სექსუალური ხასიათის მოქმედება აიძულოს? საიდან აქვს ამ ასაკში წარმოდგენა სექსუალურ ქცევაზე და, მით უმეტეს, მის გამოყენებაზე სხვისი დამორჩილების ან დამცირების მიზნით?
ბავშვთა ფსიქოლოგიისა და სექსუალურად საზიანო ქცევის საერთაშორისო კვლევები ამ საკითხზე რამდენიმე მნიშვნელოვან განმარტებას გვთავაზობს.
სექსუალური ინტერესი ამ ასაკში ბუნებრივია, მაგრამ ძალადობა — არა
12–13 წლის ასაკში ბევრი ბავშვი უკვე სქესობრივი მომწიფების პროცესშია. ჰორმონული ცვლილებების ფონზე ჩნდება სექსუალური ინტერესი, ცნობისმოყვარეობა და ახალი ემოციები.ეს განვითარების ბუნებრივი ნაწილია. თუმცა სხვა ბავშვის იძულება, დაშინება ან მისი სხეულის ხელშეუხებლობის დარღვევა ჩვეულებრივ სექსუალურ ცნობისმოყვარეობად არ მიიჩნევა.
ამერიკის პედიატრიის აკადემიის განმარტებით, ბავშვებში სექსუალური ხასიათის ქცევის შეფასებისას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, არის თუ არა მასში იძულება, აგრესია, შიში ან ძალაუფლების გამოყენება.ამიტომ მხოლოდ სქესობრივი მომწიფებით ვერ აიხსნება, რატომ შეიძლება ერთმა ბავშვმა მეორეს სექსუალური ხასიათის ქმედება აიძულოს.
საიდან შეიძლება გაუჩნდეს ბავშვს სხვისი სექსუალური დამორჩილების სურვილი?
სპეციალისტების განმარტებით, სექსუალური ხასიათის ძალადობა ყოველთვის მხოლოდ სექსუალური სურვილით არ არის განპირობებული. ზოგჯერ მასში უფრო მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს ძალაუფლების, კონტროლის ან სხვისი დამცირების სურვილი.ბავშვს შეიძლება უნდოდეს საკუთარი უპირატესობის დამტკიცება, სხვისი დაშინება ან მასზე ძალაუფლების მოპოვება. ასეთ შემთხვევაში სექსუალური ქმედება ძალადობისა და დამცირების საშუალებად იქცევა.
ეს განსაკუთრებით საყურადღებოა მაშინ, როდესაც ერთი ბავშვი მეორეზე უფროსი ან ფიზიკურად ძლიერია. უმცროსს შეიძლება გაუჭირდეს წინააღმდეგობის გაწევა, შეეშინდეს ან არ იცოდეს, როგორ მოიქცეს.თუმცა ყველა შემთხვევას ერთი მიზეზი არ აქვს. ზოგჯერ ქცევაში სექსუალური ცნობისმოყვარეობა, იმპულსურობა, აგრესია და სხვებზე კონტროლის სურვილი ერთმანეთშია გადახლართული.
კონკრეტულად რა მოტივი ამოძრავებდა ბავშვს, ამის დადგენა მხოლოდ პროფესიული შეფასებით შეიძლება.
რა გავლენა აქვს პორნოგრაფიას?
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია ბავშვების ადრეული შეხება პორნოგრაფიასთან.ინტერნეტის საშუალებით ბავშვმა შეიძლება ნახოს ისეთი სექსუალური სცენები, რომლებიც მის ასაკს არ შეესაბამება და რომლებშიც სექსი ძალაუფლებასთან, დამორჩილებასთან ან აგრესიასთან არის დაკავშირებული.
თუ ბავშვს ჯერ კარგად არ ესმის, რას ნიშნავს თანხმობა, პირადი საზღვრები და სხვისი ნების პატივისცემა, შეიძლება ნანახის არასწორი წარმოდგენები ჩამოუყალიბდეს.
ამერიკის პედიატრიის აკადემია ასაკისთვის შეუფერებელ სექსუალურ მასალასთან შეხებას ბავშვებში პრობლემური სექსუალური ქცევის ერთ-ერთ შესაძლო ხელშემწყობ ფაქტორად ასახელებს.თუმცა მნიშვნელოვანია განსხვავება: პორნოგრაფიის ნახვა ავტომატურად არ იწვევს ძალადობას. კვლევები არ ადასტურებს, რომ მხოლოდ ამ ფაქტორით შეიძლება აიხსნას ბავშვის სექსუალურად ძალადობრივი ქცევა.
შეიძლება ბავშვი იმეორებდეს იმას, რაც თავად განიცადა?
ზოგიერთ შემთხვევაში პრობლემური სექსუალური ქცევა დაკავშირებულია წარსულში განცდილ ძალადობასთან ან ტრავმულ გამოცდილებასთან.ბავშვმა შეიძლება გაიმეოროს ქცევა, რომელიც თავად განიცადა, დაინახა ან რომელიც მის გარემოში ნორმალურად იყო წარმოდგენილი.
ეს შეიძლება უკავშირდებოდეს სექსუალურ ან ფიზიკურ ძალადობას, ოჯახში ძალადობის ყურებას, დამცირებასა და სხვა მძიმე გამოცდილებას.
თუმცა ყველა ბავშვი, რომელიც სექსუალურად საზიანო ქცევას ავლენს, თავად არ ყოფილა სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი. ასევე, ძალადობის მსხვერპლი ბავშვების უმრავლესობა სხვებზე ძალადობას არ იწყებს.
ამიტომ კონკრეტული ბავშვის ქცევიდან მისი წარსულის შესახებ დასკვნების გამოტანა დაუშვებელია.
რას აჩვენებს კვლევები და სტატისტიკა?
ბრიტანული ბავშვთა დაცვის ორგანიზაციის NSPCC-ის მონაცემებით, ბავშვთა მიმართ სექსუალური ძალადობის შემთხვევების დაახლოებით ერთი მესამედი სხვა ბავშვებისა და მოზარდების მიერ ხორციელდება.ეს მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია, რადგან ხშირად სექსუალურ ძალადობას მხოლოდ ზრდასრულ ადამიანებთან ვაკავშირებთ. სინამდვილეში კი საფრთხე შეიძლება თანატოლებისგანაც მომდინარეობდეს.
ამასთან, ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ პრობლემის რეალური მასშტაბის დადგენა რთულია: შემთხვევების ნაწილი არასოდეს ხდება ცნობილი მშობლებისთვის, სკოლისთვის ან სამართალდამცავი ორგანოებისთვის.ამავე მიმოხილვის მიხედვით, საზიანო სექსუალური ქცევა ყველაზე ხშირად მოზარდ ბიჭებში ვლინდება, თუმცა ასეთი ქცევა შეიძლება გოგონებსა და უფრო მცირეწლოვან ბავშვებშიც გამოვლინდეს.
განსაკუთრებით საყურადღებოა 12-14 წლის ასაკი. აშშ-ის ბავშვთა სექსუალური ქცევის ეროვნული ცენტრის (NCSBY) მიერ გამოქვეყნებულ მასალაში აღნიშნულია, რომ პრობლემური სექსუალური ქცევა ხშირად სწორედ ამ ასაკობრივ პერიოდში ფიქსირდება.
2025 წელს სამეცნიერო ჟურნალში Research on Child and Adolescent Psychopathology გამოქვეყნდა მეტაანალიზი, რომელმაც 47 კვლევითი შერჩევა და ჯამში 15 562 ბავშვი მოიცვა.მკვლევრებმა შეისწავლეს 12 წლამდე ბავშვებში პრობლემურ სექსუალურ ქცევასთან დაკავშირებული ფაქტორები.
აღმოჩნდა, რომ ასეთი ქცევა დაკავშირებული იყო როგორც ძალადობის გამოცდილებასთან, ისე ემოციურ და ქცევით სირთულეებთან. განსაკუთრებით გამოიკვეთა კავშირი აგრესიასთან, წესების დარღვევასა და იმპულსების კონტროლის პრობლემებთან.
მეცნიერების მთავარი დასკვნაა, რომ პრობლემური სექსუალური ქცევის განვითარებას ერთი უნივერსალური მიზეზი არ აქვს.
რა ნიშნებს უნდა მიაქციონ მშობლებმა ყურადღება?
სექსუალური თემებით დაინტერესება თავისთავად საგანგაშო არ არის. მაგრამ განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს შემთხვევები, როდესაც ბავშვი:
-
სხვა ბავშვს აიძულებს სექსუალური ხასიათის მოქმედებას;
-
იყენებს მუქარას, დაშინებას ან შანტაჟს;
-
ცდილობს უმცროსი ან უფრო სუსტი ბავშვის დამორჩილებას;
-
განმეორებით არღვევს სხვების პირად საზღვრებს;
-
სექსუალური ხასიათის ქცევას უკავშირებს აგრესიას, დამცირებას ან კონტროლს.
ასეთ დროს მხოლოდ გაკიცხვა ან დასჯა საკმარისი არ არის. საჭიროა ბავშვთა ფსიქოლოგის ან შესაბამისი სპეციალისტის ჩართვა, რათა გაირკვეს ქცევის შესაძლო მიზეზები და თავიდან იქნას აცილებული განმეორებითი შემთხვევები.
