ათასობით მოზარდი ემოციური მხარდაჭერისთვის ხელოვნურ ინტელექტს მიმართავს — რას აჩვენებს უახლესი კვლევა? - მშობლები

როცა მოზარდს უჭირს, ზოგჯერ მშობელთან საუბარს მეგობარს ამჯობინებს, ზოგჯერ კი საკუთარ განცდებს საერთოდ არავის უზიარებს. თუმცა ახალი რეალობა სულ უფრო თვალსაჩინო ხდება: მოზარდების ნაწილი ემოციური მხარდაჭერისა და რჩევების მისაღებად ხელოვნურ ინტელექტს მიმართავს. კანადაში ჩატარებულმა მასშტაბურმა კვლევამ აჩვენა, რომ გამოკითხული მოსწავლეების მეხუთედზე მეტი AI-ს სწორედ ასეთი მიზნებისთვის იყენებს. მეცნიერები ამ ტენდენციას ყურადღებით აკვირდებიან.

ხელოვნური ინტელექტი უკვე აღარ არის მხოლოდ ინფორმაციის მოძიების ან სასკოლო დავალებების შესრულების საშუალება. მოზარდები მას პირად საკითხებზეც ესაუბრებიან: ეკითხებიან, როგორ გაუმკლავდნენ შფოთვას, როგორ მოიქცნენ მეგობართან კონფლიქტის დროს, როგორ გაუმკლავდნენ მარტოობას ან რა გააკეთონ მაშინ, როდესაც საკუთარ თავს ვერ უგებენ.

ასეთი საუბრები ხშირად პირადი და ემოციურია. მოზარდისთვის შეიძლება უფრო მარტივი იყოს კომპიუტერთან ან ტელეფონთან საუბარი, რადგან არ ეშინია დაცინვის, გაკიცხვის...

მაგრამ რამდენად უსაფრთხოა, როდესაც ბავშვის ემოციური მხარდაჭერის წყარო ადამიანი კი არა, ალგორითმია?

ამ კითხვაზე პასუხის ძიებაში კანადელმა მეცნიერებმა მასშტაბური კვლევა ჩაატარეს, რომლის შედეგებიც 2026 წლის 1 ნოემბერს სამეცნიერო ჟურნალ JAMA Pediatrics-ში გამოქვეყნდა.

39 761 მოსწავლე გამოიკითხა — რას აჩვენებს კვლევა?

კვლევაში კანადის ონტარიოს პროვინციის ოთხი სასკოლო საბჭოს 39 761 მოსწავლე მონაწილეობდა. მათი ასაკი საშუალოდ 12.8 წელი იყო, ხოლო მონაწილეთა ასაკობრივი დიაპაზონი მე-4-დან მე-12 კლასამდე მოიცავდა მოსწავლეებს.

მონაცემების შეგროვება 2025 წლის მაისიდან 2026 წლის მარტამდე მიმდინარეობდა.

მკვლევრები ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ ხელოვნური ინტელექტის ორ სახის გამოყენებას:

1. ფუნქციურ გამოყენებას — მაგალითად, სასკოლო დავალებების შესრულებასა და ინფორმაციის მოძიებას.

2. ემოციურ გამოყენებას — როდესაც მოზარდი AI-ს მიმართავს პირადი რჩევის, ემოციური მხარდაჭერის ან რთულ განცდებთან გამკლავების მიზნით.

შედეგები საყურადღებო აღმოჩნდა: გამოკითხული 39 761 მოსწავლიდან 8 408-მა, ანუ 21.1%-მა, განაცხადა, რომ ხელოვნურ ინტელექტს ემოციური მხარდაჭერისთვის ან რჩევების მისაღებად იყენებდა.ეს ნიშნავს, რომ დაახლოებით ყოველი მეხუთე მონაწილე AI-ს არა მხოლოდ ინფორმაციის მისაღებად, არამედ საკუთარ ემოციებზე სასაუბროდაც მიმართავდა.

ემოციური პრობლემების უფრო მაღალი მაჩვენებელი იმ მოზარდებში დაფიქსირდა, რომლებიც AI-ს მიმართავდნენ

კვლევის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი შედეგი იყო კავშირი ხელოვნური ინტელექტის ემოციური მიზნით გამოყენებასა და ფსიქოლოგიური პრობლემების მაჩვენებლებს შორის.

მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ AI-ს ემოციური მხარდაჭერისთვის მომხმარებელ მოზარდებში ემოციური სირთულეების მაჩვენებელი უფრო მაღალი იყო.

კვლევის თავდაპირველ, კორექტირებამდე ჩატარებულ ანალიზში, იმ მოზარდების 57.7%-ს, რომლებიც AI-ს ემოციური მხარდაჭერისთვის იყენებდნენ, ემოციური პრობლემების კლინიკურ ზღვარზე მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდა. იმ მოზარდებში კი, რომლებიც ამ მიზნით AI-ს არ მიმართავდნენ, ეს მაჩვენებელი 29.2% იყო.

მკვლევრებმა დამატებით გაითვალისწინეს ისეთი ფაქტორები, როგორებიცაა მარტოობა, საკუთარი თავის მნიშვნელოვნად აღქმა და დემოგრაფიული მახასიათებლები. ამ ფაქტორების გათვალისწინების შემდეგაც ემოციური მხარდაჭერისთვის AI-ის გამოყენებასა და ემოციურ სირთულეებს შორის კავშირი შენარჩუნდა.

რას ნიშნავს ეს?

მეცნიერები არ ამტკიცებენ, რომ ხელოვნური ინტელექტი მოზარდებში ფსიქოლოგიურ პრობლემებს იწვევს. კვლევა აჩვენებს კავშირს და არა მიზეზშედეგობრივ დამოკიდებულებას.შესაძლებელია, რომ მოზარდები, რომლებსაც უკვე აქვთ შფოთვა, მარტოობის ან სხვა ემოციური სირთულეები, უფრო ხშირად ეძებდნენ მხარდაჭერას ხელოვნურ ინტელექტთან საუბარში.ამიტომ მკვლევრებისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია არა მხოლოდ ის, რამდენად ხშირად იყენებენ ბავშვები AI-ს, არამედ ისიც, რატომ მიმართავენ მას.

რატომ ურჩევნიათ მოზარდებს ხელოვნურ ინტელექტთან საუბარი?

მოზარდობის ასაკი ემოციური ცვლილებების, თვითიდენტობის ძიებისა და სოციალური ურთიერთობების ჩამოყალიბების პერიოდია.ამ დროს ბავშვს შეიძლება გაუჭირდეს მშობლისთვის საკუთარი პრობლემების გაზიარება. ზოგჯერ ეშინია, რომ ვერ გაუგებენ, გააკრიტიკებენ ან ზედმეტად ჩაერევიან მის ცხოვრებაში.ხელოვნური ინტელექტი კი ყოველთვის ხელმისაწვდომია, სწრაფად პასუხობს და ხშირად მშვიდი, მხარდამჭერი ტონით ესაუბრება მომხმარებელს.

მოზარდს შეუძლია დაუსვას ისეთი კითხვებიც, რომელთა დასმაც მშობელთან ან მეგობართან ერიდება.

მაგალითად:

• რატომ მგონია, რომ არავის ვუყვარვარ?

• როგორ მოვიქცე, როცა მეგობრები გარიყულად მაგრძნობინებენ თავს?

• რატომ ვნერვიულობ მუდმივად?

• როგორ ვუთხრა მშობლებს, რომ ცუდად ვარ?

• რა გავაკეთო, როცა მარტოობის განცდა არ მშორდება?

ერთი შეხედვით, ეს შეიძლება დადებითი შესაძლებლობაც იყოს. ხელოვნურ ინტელექტს შეუძლია დაეხმაროს მოზარდს საკუთარი განცდების სიტყვებით გამოხატვაში და უბიძგოს, დახმარება მოიძიოს.თუმცა არსებობს რისკიც: AI-ს პასუხი ყოველთვის სანდო არ არის. მას შეუძლია არასწორად გაიგოს ადამიანის მდგომარეობა, არასწორი რჩევა გასცეს ან ვერ ამოიცნოს, როდის სჭირდება მოზარდს გადაუდებელი პროფესიული დახმარება.

შეიძლება თუ არა ხელოვნურმა ინტელექტმა ფსიქოლოგი ჩაანაცვლოს?

სპეციალისტების მთავარი გზავნილი ის არის, რომ ხელოვნური ინტელექტი არ უნდა მივიჩნიოთ ფსიქოლოგის ან ფსიქოთერაპევტის შემცვლელად.მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ჩატბოტებს შეუძლიათ თანაგრძნობის მსგავსი პასუხების შექმნა, მათ არ აქვთ ადამიანური გამოცდილება, პროფესიული პასუხისმგებლობა და კლინიკური შეფასების სრულფასოვანი შესაძლებლობა.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ისეთი შემთხვევები, როდესაც მოზარდი საუბრობს თვითდაზიანებაზე, ძალადობაზე, მძიმე დეპრესიაზე ან სუიციდურ ფიქრებზე. ასეთ დროს ჩატბოტთან საუბარი პროფესიულ და რეალურ დახმარებას ვერ ჩაანაცვლებს.მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ბავშვმა შეიძლება პირადი ინფორმაცია გაუზიაროს პლატფორმას, რომლის კონფიდენციალურობის პირობებიც კარგად არ ესმის.

ამიტომ მშობლებმა უნდა იცოდნენ, რომელ აპლიკაციებსა და ჩატბოტებს იყენებენ მათი შვილები და რა წესებით მუშავდება იქ გაზიარებული ინფორმაცია.

როგორ უნდა მოიქცეს მშობელი, თუ შვილი AI-ს საკუთარ პრობლემებს უზიარებს?

პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევაა — არ აუკრძალოთ ბავშვს ამ თემაზე საუბარი და არ გააკრიტიკოთ მხოლოდ იმის გამო, რომ ემოციური მხარდაჭერისთვის ხელოვნურ ინტელექტს მიმართავს.უკეთესია, მშობელმა მშვიდად გაარკვიოს, რა მიზეზით აკეთებს ამას.

შესაძლოა, ბავშვს უბრალოდ აინტერესებდეს ტექნოლოგია, თუმცა შესაძლოა, ეს იყოს სიგნალიც, რომ მას უჭირს რეალურ ადამიანთან საკუთარ განცდებზე საუბარი.

მშობლებს შეუძლიათ:

• ჰკითხონ შვილს, რა თემებზე ესაუბრება ხელოვნურ ინტელექტს;

• აუხსნან, რომ ჩატბოტის ყველა პასუხი სწორი არ არის;

• შეახსენონ, რომ პირადი ინფორმაცია და საიდუმლოებები ინტერნეტში დაუფიქრებლად არ უნდა გააზიაროს;

• შეუქმნან ისეთი გარემო, სადაც ბავშვი საკუთარ პრობლემებზე საუბრისას არ იგრძნობს განსჯის ან დასჯის შიშს;

• თუ შეამჩნევენ ხანგრძლივ სევდას, შფოთვას, ჩაკეტილობას ან სხვა შემაშფოთებელ ცვლილებებს, დროულად მიმართონ ფსიქოლოგს.

მთავარია, ბავშვმა იცოდეს, რომ მშობელთან საუბარი შეუძლია მაშინაც კი, როდესაც შეცდომა დაუშვა ან ისეთი რამ გააკეთა, რისი თქმაც უჭირს.

შესაძლოა, მშობლებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ის კი არ არის, რამდენ დროს ატარებს მათი შვილი ხელოვნურ ინტელექტთან, არამედ — რატომ სჭირდება მას ისეთი თანამოსაუბრე, რომელსაც შეუძლია ყველაფერი მოუყვეს, მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში ამის გაკეთება უჭირს.