ბავშვებში ჰელმინთებით ინფექცირება ადვილი ამოსაცნობი არ არის. ზოგჯერ ინფექცია საერთოდ უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, ზოგჯერ კი ისეთი არასპეციფიკური ჩივილებით ვლინდება, როგორიცაა მუცლის ტკივილი, მადის ცვლილება ან დაღლილობა. ამიტომ მხოლოდ ერთი სიმპტომით იმის თქმა, რომ ბავშვს „ჭიები ჰყავს“, შეუძლებელია.

სიმპტომები დამოკიდებულია იმაზე, რომელი პარაზიტით არის ბავშვი ინფიცირებული და რამდენად ინტენსიურია ინფექცია. ბავშვებში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ჰელმინთური ინფექცია ენტერობიოზია, რომელსაც წვრილი თეთრი ჭია — ენტერობიუსი, ე.წ. მახვილა — იწვევს. მისი ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანი ღამით ანალური მიდამოს ძლიერი ქავილია.

ღამით ქავილი - ყველაზე საყურადღებო ნიშანი

თუ ბავშვს საღამოს ან ღამით უკანალის მიდამო ძლიერ ექავება, ეს ენტერობიოზის ერთ-ერთი ყველაზე ტიპური სიმპტომია.

ამის მიზეზი პარაზიტის სიცოცხლის ციკლია: მდედრი ჭიები ღამით გამოდიან ანალური ხვრელის მიდამოში და კანზე კვერცხებს დებენ. სწორედ ეს იწვევს ძლიერ ქავილს.

ბავშვი შეიძლება ძილში ხშირად ტრიალებდეს, იღვიძებდეს, ცუდად ეძინოს და დღის განმავლობაში გაღიზიანებული იყოს. ხშირი ფხანის შედეგად ანალური მიდამოს კანი შეიძლება გაწითლდეს და გაღიზიანდეს, ზოგჯერ კი მეორეული ბაქტერიული ინფექციაც განვითარდეს.

გოგონებში მახვილა ზოგჯერ სასქესო ორგანოების მიდამოშიც გადადის და შეიძლება გამოიწვიოს ვულვისა და საშოს მიდამოს ქავილი და გაღიზიანება.

ჩანან თუ არა ჭიები?

ზოგჯერ ჩანან.მშობელმა შეიძლება ბავშვის ანალური ხვრელის ირგვლივ, საცვალზე ან თეთრეულზე შეამჩნიოს პატარა, თეთრი, ძაფის მსგავსი მოძრავი ჭიები. მათი დანახვის საუკეთესო დროა ბავშვის დაძინებიდან დაახლოებით 2–3 საათის შემდეგ ან დილით, გაღვიძებისთანავე.

თუმცა თუ მშობელი პარაზიტს ვერ ხედავს, ეს ინფექციას არ გამორიცხავს. ენტერობიოზის მქონე ბევრ ბავშვს სიმპტომები საერთოდ არ აქვს ან ძალიან მსუბუქად აქვს გამოხატული.

მუცლის ტკივილი, შებერილობა და მადის ცვლილება

ზოგიერთი ჰელმინთური ინფექციის დროს შესაძლებელია გამოვლინდეს:

• ხშირი მუცლის ტკივილი ან დისკომფორტი;

• დიარეა ან განავლის სხვა ცვლილებები;

• მადის დაქვეითება;

• გულისრევა;

• წონის კლება;

• დაღლილობა.

თუმცა აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი რამ: ეს სიმპტომები მხოლოდ ჭიებისთვის დამახასიათებელი არ არის. მუცლის ტკივილს, მადის ცვლილებასა და ნაწლავურ პრობლემებს ბავშვებში უამრავი სხვა მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ მხოლოდ ასეთი ჩივილების საფუძველზე ჰელმინთოზის დიაგნოზის დასმა არ შეიძლება.

ზოგიერთი ნაწლავური ჰელმინთის მძიმე ინფექციის შემთხვევაში შესაძლებელია საკვები ნივთიერებების დაკარგვა, წონის კლება და ბავშვის ზრდა-განვითარებაზეც გავლენა. მაგალითად, ანკილოსტომებით მძიმე ინფექცია სისხლის დაკარგვასა და ანემიას იწვევს.

კბილების ღრჭიალი ჭიების ნიშანია?

ეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მითია.

თუ ბავშვი ძილში კბილებს აღრჭიალებს, ანუ აქვს ბრუქსიზმი, ეს თავისთავად არ ადასტურებს ჰელმინთურ ინფექციას. ისევე როგორც მხოლოდ ცუდი მადა, თვალების ქვეშ მუქი წრეები, გაღიზიანება ან პერიოდული მუცლის ტკივილი არ არის საკმარისი იმის სათქმელად, რომ ბავშვს პარაზიტები ჰყავს.

ამ ნიშნების არსებობისას საჭიროა მათი რეალური მიზეზის გარკვევა და არა ბავშვისთვის ავტომატურად „ჭიის წამლის“ მიცემა.

რატომ შეიძლება განავლის ანალიზმა მახვილა ვერ გამოავლინოს?

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საკითხია.თუ ექიმს ენტერობიოზზე, მახვილაზე აქვს ეჭვი, განავლის ჩვეულებრივი ანალიზი საუკეთესო სადიაგნოსტიკო მეთოდი არ არის. მიზეზი მარტივია: მახვილას კვერცხები ძირითადად ნაწლავში კი არა, ანალური ხვრელის გარშემო კანზე იდება. შესაბამისად, განავალში შეიძლება საკმარისი რაოდენობის კვერცხები საერთოდ არ აღმოჩნდეს.

ამიტომ გამოიყენება ე.წ. წებოვანი ლენტის ტესტი.

გამჭვირვალე წებოვან ლენტს დილით, ბავშვის გაღვიძებისთანავე, ანალური ხვრელის ირგვლივ კანზე ადებენ. მნიშვნელოვანია, რომ ეს გაკეთდეს ტუალეტში გასვლამდე, დაბანამდე და ჩაცმამდე.

CDC-ის რეკომენდაციით, ტესტის ჩატარება სასურველია ზედიზედ სამი დილის განმავლობაში, რადგან ერთჯერადმა სინჯმა შესაძლოა კვერცხები ვერ დააფიქსიროს. მიღებული მასალა შემდეგ მიკროსკოპით მოწმდება.

სხვა ჰელმინთებზე ეჭვის შემთხვევაში კი ექიმმა შეიძლება სწორედ განავლის გამოკვლევა დანიშნოს. მაგალითად, ასკარიდების, ანკილოსტომებისა და სხვა ნიადაგით გადამდები ჰელმინთების დიაგნოსტიკისთვის განავალში პარაზიტის კვერცხების აღმოჩენა გამოიყენება.

შეიძლება თუ არა ბავშვისთვის პროფილაქტიკურად „ჭიის წამლის“ მიცემა?

ყველა ჰელმინთური ინფექცია ერთი და იგივე არ არის და მკურნალობის არჩევანი დამოკიდებულია პარაზიტის სახეობაზე, ბავშვის ასაკზე, ზოგჯერ წონაზე და სხვა გარემოებებზე.

ენტერობიოზის სამკურნალოდ გამოიყენება შესაბამისი ანტიჰელმინთური პრეპარატები. მკურნალობა ხშირად ორ დოზას მოიცავს — მეორე დოზა დაახლოებით ორი კვირის შემდეგ მიიღება, რადგან პრეპარატები ჭიებს კლავს, მაგრამ კვერცხებს შეიძლება ვერ გაანადგუროს.

ოჯახის წევრების ერთდროული მკურნალობის საკითხიც ექიმთან უნდა შეთანხმდეს. CDC ენტერობიოზის შემთხვევაში ინფიცირებულთან ერთად ოჯახის წევრებისა და მომვლელების ერთდროულ მკურნალობასაც რეკომენდაციას უწევს, რადგან ოჯახში განმეორებითი ინფიცირება ხშირია.

როდის უნდა მივმართოთ ექიმს

ჰელმინთურ ინფექციაზე ეჭვი განსაკუთრებით საფუძვლიანია, თუ ბავშვს აქვს ღამით გამოხატული ანალური ქავილი, ძილის დარღვევა ამ ქავილის გამო ან თავად შენიშნეთ პატარა თეთრი მოძრავი ჭიები ანალური მიდამოს გარშემო ან თეთრეულზე.

ექიმთან კონსულტაცია საჭიროა ასევე მაშინ, თუ ბავშვს ხანგრძლივად ან ხშირად აქვს მუცლის ტკივილი, უმიზეზოდ იკლებს წონაში, მუდმივად დაღლილია, აქვს ხანგრძლივი დიარეა, ანემია ან სხვა საყურადღებო სიმპტომები.

მთავარია, გახსოვდეთ: არც კბილების ღრჭიალი, არც ცუდი მადა, არც მუცლის ერთჯერადი ტკივილი და არც გამონაყარი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ბავშვს ჭიები ჰყავს. ჰელმინთოზის დასადგენად საჭიროა სიმპტომების სწორად შეფასება და კონკრეტული პარაზიტისთვის შესაბამისი კვლევის შერჩევა.

შეიძლება თუ არა ჭიების აღმოჩენა სისხლის ანალიზით?

სისხლის ჩვეულებრივი ანალიზით იმის დაზუსტებით დადგენა, აქვს თუ არა ბავშვს ჭიები, შეუძლებელია.

სისხლის საერთო ანალიზში ზოგჯერ აღინიშნება ეოზინოფილების მომატება — ეოზინოფილია. ეს შეიძლება გვხვდებოდეს ზოგიერთი ჰელმინთური ინფექციის დროს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პარაზიტის ლარვები ორგანიზმის ქსოვილებში გადაადგილდებიან. თუმცა ეოზინოფილების მომატება ჰელმინთოზს არ ადასტურებს — ის ხშირად გვხვდება ალერგიული და სხვა დაავადებების დროსაც. ამასთან, ბავშვს შეიძლება ჰელმინთური ინფექცია ჰქონდეს და ეოზინოფილების მაჩვენებელი სრულიად ნორმალური იყოს.

მაგალითად, ბავშვებში გავრცელებული ენტერობიოზის, ანუ მახვილას შემთხვევაში, სისხლის ანალიზი დიაგნოსტიკისთვის არ გამოიყენება. ამ ინფექციის გამოსავლენად უფრო ინფორმაციულია წებოვანი ლენტის ტესტი, რომელიც დილით, დაბანამდე და ტუალეტში გასვლამდე კეთდება.

არსებობს სპეციალური სისხლის სეროლოგიური კვლევებიც, რომლებიც კონკრეტული პარაზიტების საწინააღმდეგო ანტისხეულებს ადგენს. ასეთი კვლევები შეიძლება გამოიყენონ, მაგალითად, ტოქსოკაროზის, ექინოკოკოზის ან ტრიქინელოზის დიაგნოსტიკისას. თუმცა არ არსებობს ერთი უნივერსალური სისხლის ანალიზი, რომელიც ყველა სახის „ჭიას“ გამოავლენს.

ამიტომ კვლევა იმის მიხედვით უნდა შეირჩეს, რომელ პარაზიტზეა ეჭვი: ზოგ შემთხვევაში საჭიროა განავლის გამოკვლევა, მახვილას დროს — წებოვანი ლენტის ტესტი, ხოლო გარკვეული ქსოვილოვანი პარაზიტების შემთხვევაში — სპეციფიკური სისხლის ანალიზები.