როგორ შევაყვაროთ ბავშვს კითხვა — თანამედროვე ქართველი მწერლების 10 მთავარი რჩევა მშობლებს - მშობლები

„წაიკითხე წიგნი“ — ეს ფრაზა ბავშვისთვის არც ისე მიმზიდველია, თუ მას წიგნის კითხვის სიხარული ჯერაც არ გამოუცდია. კითხვა ბრძანებით, დავალებითა და იძულებით იშვიათად იქცევა საყვარელ საქმიანობად. მაგრამ თუ ბავშვი წიგნთან სიყვარულით, თამაშით, მშობლის მაგალითითა და საინტერესო ისტორიებით მივა, წიგნი შეიძლება მისთვის მთელი ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მეგობრად იქცეს.

როგორ შევაყვაროთ ბავშვს კითხვა? რა წავუკითხოთ პატარაობიდან? უნდა წავაკითხოთ თუ არა მაშინაც, როცა უკვე თავად შეუძლია წიგნის აღება? რა ადგილი უნდა ჰქონდეს ზღაპარსა და პოეზიას ბავშვის ცხოვრებაში და რამდენად მნიშვნელოვანია, რომ სახლში ბავშვმა დედა და მამა წიგნით ხელში დაინახოს?

ამ კითხვებზე წლების განმავლობაში არაერთხელ უსაუბრიათ ქართველ მწერლებს, მათ შორის ჩვენს - mshoblebi.ge-ს ინტერვიუებში. მათი რჩევებიდან ერთი მთავარი აზრი იკვეთება: ბავშვის მკითხველად ჩამოყალიბება სკოლაში არ იწყება — ის ბევრად ადრე, ოჯახში, მშობლის ხმაში, ერთად წაკითხულ ზღაპარში და ბევრ, ერთი შეხედვით მცირე დეტალში იწყება.

კითხვა ჯერ კიდევ მანამდე იწყება, სანამ ბავშვი ასოებს ისწავლის

მწერალ თამრი ფხაკაძის აზრით, ბავშვის წიგნთან დაახლოება ადრეული ასაკიდანვე უნდა დაიწყოს. სანამ პატარამ კითხვა იცის, წიგნის სამყაროში მას მშობელი ამოგზაურებს — ზღაპრის კითხვით, პერსონაჟების გაცნობითა და იმ ემოციის შექმნით, რომელიც შემდეგ ბავშვს თავად წაკითხვის სურვილს გაუჩენს.

„გამოსავალი ერთია: ადრეული ასაკიდან უნდა შევაყვაროთ ბავშვს წიგნი. არ უნდა დავინანოთ დრო მისთვის ზღაპრის წასაკითხად, სანამ თვითონ არ იცის წერა-კითხვა“, — ამბობს ფხაკაძე. მისი აზრით, მნიშვნელოვანია, ბავშვი თანდათან შეაჩვიოთ წიგნის მიღებას, მის მოვლას, საყვარელ ნაწარმოებზე საუბარს და, რაც მთავარია, ლიტერატურა ასაკის შესაბამისად შეურჩიოთ ისე, რომ ძალდატანება არ იგრძნოს.

ეს ძალიან მნიშვნელოვანი დეტალია: ბავშვისთვის კითხვა თავიდან შეიძლება საერთოდ არ იყოს „კითხვა“. ის შეიძლება იყოს დედის ან მამის ხმა ძილის წინ, ერთად დათვალიერებული ილუსტრაციები, საყვარელი პერსონაჟის დაბრუნების მოლოდინი, ერთი და იმავე ზღაპრის ათჯერ მოსმენა.

სწორედ ასე იქმნება ემოციური კავშირი წიგნთან.ფხაკაძე მშობლებს ურჩევს, პატარებს თავიდან უმარტივესი კლასიკური ზღაპრები წაუკითხონ — „წითელქუდა“, „სამი გოჭი“, „ნაცარქექია“, „კომბლე“ — შემდეგ კი თანდათან გადავიდნენ „პინოქიოს“ მსგავს ნაწარმოებებზე. მისი აზრით, ბავშვმა უნდა გაიცნოს პერსონაჟები, შეიყვაროს ისინი და წიგნი იმდენად ახლობელი გახდეს, რომ მოგვიანებით საკუთარი სურვილით მოუნდეს მისი წაკითხვა.

„ოჯახში, სადაც ბავშვი ხშირად ხედავს დედას და მამას წიგნით ხელში...“

კითხვის სიყვარულის გამომუშავებაში მხოლოდ ის არ არის მნიშვნელოვანი, რას ვეუბნებით ბავშვს. მნიშვნელოვანია ისიც, რას ვაკეთებთ ჩვენ თვითონ.

მწერალ დათო ტურაშვილის აზრით, მშობლის პირადი მაგალითი ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი გზაა, რომ ბავშვმა წიგნი ყოველდღიური ცხოვრების ბუნებრივ ნაწილად აღიქვას.

„იმ ოჯახში, სადაც პატარა ხშირად ხედავს დედას და მამას წიგნით ხელში, მეტი შანსია, რომ ბავშვს წიგნის კითხვა პატარაობიდანვე შეუყვარდეს“, — ამბობს ტურაშვილი.

მისი საკუთარი გამოცდილებაც ამის ძალიან კარგი მაგალითია. მწერალს ასტრიდ ლინდგრენის „მაწანწალა რასმუსი“ მამამ წაუკითხა მაშინ, როდესაც თავად კითხვა ჯერ არ იცოდა. სწორედ ამ წიგნმა გაუჩინა ასოების სწავლის სურვილი. შემდეგ კი პირველი დიდი წიგნი, რომელიც დამოუკიდებლად წაიკითხა, მარკ ტვენის „ტომ სოიერის თავგადასავალი“ იყო — და, როგორც თავად ამბობს, ამის შემდეგ „აღარც გაჩერებულა“.

ეს პატარა მოგონება კარგად აჩვენებს, რა შეიძლება გააკეთოს მშობელმა: არ აიძულოს ბავშვს კითხვა, არამედ მისცეს მიზეზი, რატომ მოუნდეს კითხვა.ბავშვს შეიძლება ჯერ ასოების სწავლა არ უნდოდეს, მაგრამ თუ მშობელი მისთვის საინტერესო ისტორიას კითხულობს, შეიძლება თავად მოუნდეს გაიგოს, რა წერია წიგნში.

ბავშვს აუცილებლად არ უნდა წავაკითხოთ ის, რაც ჩვენ გვიყვარდა

ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომა ისიც არის, როდესაც უფროსები ფიქრობენ: „მე ეს წიგნები მიყვარდა და ჩემმა შვილმა აუცილებლად ესენი უნდა წაიკითხოს“.

დათო ტურაშვილი ამ დამოკიდებულებასაც ეხმაურება და ამბობს, რომ უფროსები ხშირად აკრიტიკებენ ახალ თაობას, თითქოს ახალგაზრდებს კითხვა არ უყვართ, მაშინ როცა შესაძლოა ისინი უბრალოდ სხვა წიგნებს კითხულობდნენ.„ახალგაზრდები ბევრს კითხულობენ, ოღონდ სულ სხვა წიგნებს და აქ გასაბრაზებელი არაფერია, რადგან ახალ თაობას სხვა გემოვნება და ინტერესები აქვთ და იკითხონ, რაც უნდათ, ოღონდ სულ იკითხონ“, — ამბობს მწერალი.

ეს მიდგომა მშობლებისთვის განსაკუთრებით საყურადღებოა. ბავშვისთვის კითხვის შეყვარება არ ნიშნავს, რომ მან პირველივე ეტაპზე აუცილებლად კლასიკა უნდა აირჩიოს.თუ მას აინტერესებს თავგადასავლები — მივცეთ თავგადასავალი. თუ უყვარს ცხოველები — წავუკითხოთ ცხოველებზე. თუ იზიდავს იუმორი, ფანტასტიკა, საიდუმლოებები ან ილუსტრირებული წიგნები — სწორედ იქიდან დავიწყოთ.მთავარია, წიგნთან მივიდეს.

„ბავშვს უყვარს საინტერესო ამბავი“

პოეტი მარიამ წიკლაურიც სწორედ ამაზე ამახვილებს ყურადღებას. მისი აზრით, ბავშვი მკითხველად მაშინ ყალიბდება, როცა წიგნში მისთვის საინტერესო სამყაროს აღმოაჩენს.

„როცა მკითხველად ყალიბდება ბავშვი, უყვარს საინტერესო ამბავი. აი, ეს „ამბავი“ უნდა იყოს მისი ლიტერატურაში შებიჯების მთავარი „საკენკი“ კარგ ილუსტრაციებთან ერთად“, — ამბობს პოეტი.

მისი დაკვირვებით, ბავშვებს იზიდავთ უცნაური არსებები, ცხოველები, იდუმალება, სახალისო და სასაცილო ისტორიები, მაშინ როცა პირდაპირი ჭკუის დარიგება მათ ნაკლებად მოსწონთ. ამიტომ წიგნი ბავშვისთვის პირველ რიგში საინტერესო უნდა იყოს.ამაში მშობლის როლიც ძალიან მნიშვნელოვანია. პატარა მკითხველს ხშირად სჭირდება „შუამავალი“ — ადამიანი, რომელიც წიგნს მასთან მიიტანს, წაუკითხავს, პერსონაჟებზე ესაუბრება და დაეხმარება, აღმოაჩინოს, რატომ შეიძლება ეს ისტორია მისთვის საინტერესო აღმოჩნდეს.

კითხვა ბავშვისთვის დავალება არ უნდა გახდეს

თუ ბავშვს წიგნი მხოლოდ ვალდებულებად, საშინაო დავალებად ან გამოცდისთვის საჭირო მასალად წარმოუდგენია, კითხვის სიყვარული გაცილებით რთულად ყალიბდება.თამრი ფხაკაძე მშობლებს ურჩევს, ბავშვთან წაკითხულზე ისაუბრონ და მოუსმინონ მის აზრს, მაგრამ ისე, რომ საუბარი დაკითხვას არ დაემსგავსოს. მისი აზრით, წიგნის შერჩევაც ეტაპობრივად და ასაკის შესაბამისად უნდა მოხდეს.აქ მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი რამ: ბავშვს უფლება უნდა ჰქონდეს, ზოგიერთ წიგნზე თქვას — „არ მომწონს“.

ერთი ნაწარმოების უარყოფა არ ნიშნავს, რომ მას კითხვა არ უყვარს. შესაძლოა უბრალოდ კონკრეტული წიგნი არ აღმოჩნდა მისი.შეიძლება შემდეგი წიგნი გახდეს ის, რომელმაც კითხვის სამყაროში შეიყვანა.

რატომ არ უნდა შევწყვიტოთ ბავშვისთვის კითხვა, როცა ის თავადაც იწყებს კითხვას?

ბევრი მშობელი ფიქრობს, რომ როგორც კი ბავშვი ასოებს ისწავლის და დამოუკიდებლად კითხვას დაიწყებს, საღამოს ზღაპრის წაკითხვა უკვე აღარ არის საჭირო.მწერლების მოსაზრებებიდან კი საპირისპირო მიდგომა იკვეთება.

თამრი ფხაკაძე პირდაპირ ამბობს, რომ ბავშვისთვის კითხვა პირველ ეტაპზე მაშინაც უნდა გაგრძელდეს, როდესაც მას უკვე შეუძლია თავად წაიკითხოს. მიზეზი მარტივია: ნელა და გაჭირვებით კითხვამ შეიძლება ბავშვს თავად კითხვის პროცესი შეაძულოს. ამიტომ მშობლის მიერ ხმამაღლა კითხვა კიდევ გარკვეული პერიოდი უნდა გაგრძელდეს.

ეს შეიძლება იყოს დღეში მხოლოდ 10-15 წუთი, მაგრამ ამ დროს ბავშვი ისევ იღებს მთავარს — ისტორიას, ემოციას, სიახლოვეს და წიგნთან დაკავშირებულ სასიამოვნო გამოცდილებას.

პოეზია — მხოლოდ ზეიმისთვის არ არის

მარიამ წიკლაურის ერთ-ერთი მთავარი გზავნილი პოეზიის მნიშვნელობას ეხება.მისი აზრით, ბავშვის კითხვის სამყაროში ლექსს გაცილებით დიდი ადგილი უნდა ჰქონდეს, ვიდრე ხშირად აქვს.

„მეტყველების განსავითარებლად არაფერია ლექსზე უკეთესი“, — ამბობს იგი და ყურადღებას ამახვილებს რიტმზე, რითმაზე, ენის შესაძლებლობებზე, ხალხურ ლექსებზე, ენის გასატეხებსა და პატარა ლექსებზე.მისი აზრით, პრობლემა თავად ლექსის სწავლაში კი არ არის, არამედ მაშინ ჩნდება, როცა ბავშვი პოეზიას მხოლოდ იძულებით, მაგალითად, ზეიმისთვის სწავლობს.„ლექსი მხოლოდ ზეიმისთვის თუ ნახა და სწავლას აიძულებთ, კი დაისტრესება, მაგრამ თუ ბავშვი სისტემატურად ისმენს ლექსებს, ზღაპრებს, იგავებს, იმას არ დასტრესავს ზეიმზე სათქმელი სტროფები“, — ამბობს წიკლაური.

ამიტომ შეიძლება ბავშვს ლექსი წავუკითხოთ უბრალოდ იმიტომ, რომ ლამაზად ჟღერს. არ არის აუცილებელი ყოველი წაკითხვის შემდეგ დავავალოთ: „ახლა ეს დაიმახსოვრე“.ხანდახან საკმარისია უბრალოდ მოვუსმინოთ სიტყვების ჟღერადობას.

ტელეფონს ვერ მოვუგებთ, თუ წიგნს მხოლოდ ტელეფონის წართმევის შემდეგ ვთავაზობთ

დღეს ბავშვის ცხოვრებაში წიგნს ერთი დიდი კონკურენტი ჰყავს — ეკრანი.მაგრამ საკითხი მხოლოდ იმაში არ არის, რამდენი საათი ატარებს ბავშვი ტელეფონთან. არანაკლებ მნიშვნელოვანია რა ალტერნატივას ვთავაზობთ მას.

თამრი ფხაკაძე თანამედროვე ტექნოლოგიებს იმ ფაქტორად მიიჩნევს, რომელმაც ახალ თაობას კითხვის დრო შეუმცირა. მისი აზრით, უწყვეტი მულტფილმები და ეკრანზე მზა სანახაობის მიღება ბავშვის წარმოსახვასაც შეიძლება დაუპირისპირდეს, რადგან წიგნისგან განსხვავებით ეკრანი უკვე მზა ვიზუალურ სამყაროს სთავაზობს.

მარიამ წიკლაურის ფორმულირებაც მკაფიოა: თუ ბავშვი მთელი დღე ტელეფონით თამაშობს და შემდეგ მშობელი ტელეფონს უცებ წაართმევს და ლექსის თქმას მოსთხოვს, ბუნებრივია, ეს მისთვის სტრესული იქნება.

ამიტომ გამოსავალი მხოლოდ „ტელეფონი გამორთე“ არ არის.გამოსავალია წიგნთან დაკავშირებული ისეთი გარემოს შექმნა, რომელშიც ბავშვს ყოფნა მოუნდება.

ბავშვი უნდა ხედავდეს წიგნს სახლში

მწერლების რჩევებში ერთი საერთო ხაზია განსაკუთრებით მკაფიო: ბავშვის მკითხველად ჩამოყალიბებაში გარემო გადამწყვეტია.

მარიამ წიკლაური ამბობს, რომ წიგნები ფიზიკურად ბევრი უნდა იყოს ბავშვის გარემოში — სახლში, სკოლაში, სხვადასხვა სივრცეში. ამასთან, თავად უფროსებმაც უნდა იკითხონ საბავშვო ლიტერატურა, რადგან კარგი საბავშვო წიგნი ხშირად დიდისთვისაც საინტერესოა.

დათო ტურაშვილი კი სწორედ მშობლის მაგალითს უსვამს ხაზს: თუ ბავშვი ხშირად ხედავს დედას ან მამას წიგნით ხელში, წიგნი მისთვის ბუნებრივ და ჩვეულებრივ საგნად იქცევა.

ეს იმას ნიშნავს, რომ ბავშვისთვის შეიძლება ყველაზე ეფექტური „წიგნის რეკლამა“ სწორედ ის იყოს, როცა დედა საღამოს ტელეფონის ნაცვლად წიგნს იღებს.როცა მამა შაბათ-კვირას წიგნს კითხულობს.როცა სახლში არის პატარა თარო, საიდანაც ბავშვს შეუძლია თავად აიღოს წიგნი.როცა წიგნი საჩუქარია.როცა მშობელი კითხულობს და ბავშვს არ ეუბნება: „შენც იკითხე“, არამედ თავად კითხულობს.

ქართული წიგნი და ქართული ენა

მარიამ წიკლაური განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს ქართული ლიტერატურისა და პოეზიის გაცნობას.

მისი რეკომენდაციების ჩამონათვალში გვხვდებიან როგორც მსოფლიო საბავშვო ლიტერატურის ცნობილი ავტორები — კარლო კოლოდი, იოჰანა შპირი, მარკ ტვენი, ასტრიდ ლინდგრენი, ტუვე იანსონი, ჯანი როდარი, როალდ დალი — ისე ქართველი ავტორები: იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა, რეზო ინანიშვილი, გოდერძი ჩოხელი, ნოდარ დუმბაძე, გივი ჭიჭინაძე, მაყვალა მრევლიშვილი და სხვები.მისი ერთ-ერთი მთავარი სურვილია, ბავშვმა თავი „შინაურად“ იგრძნოს ქართულ ენაში.„ლიტერატურის გარდა ამას ვერავინ შეგაძლებინებთ. მაგრამ ენასთან და საზოგადოდ ამ სამყაროს სულთან ყველაზე ახლოს დგას პოეზია“, — ამბობს პოეტი.

ამიტომ ბავშვის კითხვის კულტურა მხოლოდ აკადემიური უნარის განვითარებას არ გულისხმობს. წიგნი მას საკუთარ ენასთან, ისტორიასთან, კულტურასთან და იმ სამყაროსთანაც აკავშირებს, რომელშიც გაიზარდა.

ზღაპარი — ბავშვის წარმოსახვის პირველი სკოლა

ზღაპარს სამივე მწერლის რჩევებში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს.თამრი ფხაკაძის აზრით, ბავშვისთვის აუცილებელია მსოფლიოს ხალხთა ზღაპრების გაცნობაც, რადგან ზღაპარი წარმოსახვისა და ფანტაზიის განვითარებას უწყობს ხელს.

ზღაპრის ძალა სწორედ იმაშია, რომ ის ბავშვს ყველაფერს მზა სახით არ აძლევს.როცა ბავშვს ვეუბნებით, რომ ტყეში უცნაური არსება ცხოვრობს, მან ეს არსება თავად უნდა წარმოიდგინოს.როცა ვეუბნებით, რომ შორს, ზღვის იქით, უცნობი სამეფოა, ის სამეფო ბავშვის წარმოსახვაში იქმნება.

წიგნი ბავშვს მხოლოდ ინფორმაციას კი არ აძლევს — ის მას საკუთარი სამყაროს შექმნას ასწავლის.

კარგი წიგნი ბავშვის მომავალში ჩადებული საჩუქარია

მარიამ წიკლაური წიგნს განსაკუთრებული პასუხისმგებლობის მქონე ჯაჭვად აღწერს — წიგნის დაწერა, გამოცემა, ყიდვა და ბავშვისთვის მიწოდება ერთმანეთთან არის დაკავშირებული.„ნებისმიერი კარგი საბავშვო წიგნის დაწერა-დაბეჭდვა-ყიდვა არის იდუმალი ჯაჭვი, რომელიც ან აბამს ან ხსნის იმ ზღაპრულ „ამირანებს“, რასაც თქვენი ბავშვების გონება ჰქვია — უკიდეგანო შესაძლებლობების მქონეს“, — ამბობს იგი.

ამ სიტყვებში კარგად ჩანს, რატომ არის მნიშვნელოვანი არა უბრალოდ ბევრი წიგნის ყიდვა, არამედ კარგი წიგნის შერჩევა.წიგნის რაოდენობა თავისთავად საკმარისი არ არის.ბავშვს სჭირდება ხარისხიანი ტექსტი, კარგი ენა, საინტერესო ისტორია, ასაკის შესაბამისი შინაარსი, კარგი ილუსტრაციები და ისეთი პერსონაჟები, რომლებთანაც საკუთარი თავის დაკავშირებას შეძლებს.

და ბოლოს — ბავშვისთვის დრო უნდა გვქონდეს

იქნებ ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევა არც წიგნის სათაურია და არც ასაკობრივი სია.იქნებ ყველაზე მნიშვნელოვანი სწორედ დროა.

თამრი ფხაკაძე მშობლებს ურჩევს, მეტი დრო გამონახონ შვილებისთვის, ესაუბრონ მათ, მოუსმინონ, დაინტერესდნენ მათი სამყაროთი და არ ჩათვალონ მათი პრობლემები უმნიშვნელოდ.

მარიამ წიკლაური კი ამბობს, რომ ის დრო, რომელსაც ყოველდღიური რუტინა და ტექნოლოგიები გვართმევს, როგორმე ბავშვებს უნდა დავუთმოთ — წავუკითხოთ ზღაპრები და პოეზია, ერთად გავატაროთ დრო, მოვუსმინოთ ბავშვებს, გავიდეთ ბუნებაში და ერთად შევიმეცნოთ სამყარო.

შესაძლოა, სწორედ აქ იწყება კითხვა.არა წიგნის პირველ გვერდზე,არა სკოლაში,არა მაშინ, როცა ბავშვი ასოებს სწავლობს. არამედ იმ საღამოს, როცა დედა ან მამა ბავშვის გვერდით ჯდება, წიგნს ხსნის და ხმამაღლა იწყებს კითხვას.

იქ, სადაც ბავშვი ხედავს, რომ წიგნი სასჯელი კი არა, ერთად ყოფნის დროა.იქ, სადაც მას არ ეკითხებიან მხოლოდ — „რამდენი გვერდი წაიკითხე?“არამედ ეკითხებიან:„მოგეწონა?“„რომელი პერსონაჟი გიყვარს?“„შენ რას გააკეთებდი მის ადგილას?“ - და შესაძლოა, სწორედ ამ კითხვებიდან დაიწყოს ბავშვის ყველაზე დიდი მოგზაურობა — საკუთარი წარმოსახვის, ენისა და წიგნების სამყაროში.

ქართველი მწერლების 10 მთავარი რჩევა მშობლებს

1. დაიწყეთ კითხვა ადრეული ასაკიდან — ბავშვი წიგნს მანამდეც უნდა გაეცნოს, სანამ თავად კითხვას ისწავლის.

2. იკითხეთ ხმამაღლა — მშობლის ხმა და ერთად გატარებული დრო წიგნთან ემოციურ კავშირს ქმნის.

3. ბავშვმა უნდა დაგინახოთ წიგნით ხელში — პირადი მაგალითი ხშირად უფრო ძლიერია, ვიდრე მოწოდება: „იკითხე“.

4. ნუ აიძულებთ — წიგნი ბავშვისთვის დავალებად და სასჯელად არ უნდა იქცეს.

5. შეარჩიეთ მისი ინტერესების მიხედვით — ცხოველები, თავგადასავლები, იუმორი, ფანტასტიკა, საიდუმლოებები თუ პოეზია — დაიწყეთ იქიდან, რაც ბავშვს იზიდავს.

6. არ შეწყვიტოთ მისთვის კითხვა მაშინვე, როცა თავად კითხვას ისწავლის — რთულმა და ნელმა კითხვამ შეიძლება ბავშვს წიგნი შეაძულოს.

7. არ დაივიწყოთ პოეზია — ლექსი მხოლოდ სასკოლო ზეიმისთვის არ არსებობს; ის ენის, რიტმისა და მეტყველების სამყაროს აცნობს ბავშვს.

8. მიეცით როგორც კლასიკა, ისე თანამედროვე ლიტერატურა — ძველი და ახალი წიგნები ერთმანეთს არ გამორიცხავს.

9. სახლში წიგნები ხილული და ხელმისაწვდომი გახადეთ — ბავშვს უნდა შეეძლოს თავად აიღოს, დაათვალიეროს და აირჩიოს წიგნი.

10. ყველაზე მთავარი — დაუთმეთ ბავშვს დრო — წიგნთან მეგობრობა საბოლოოდ მხოლოდ ლიტერატურის საკითხი არ არის; ეს არის მშობელსა და შვილს შორის ურთიერთობის კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი ფორმა.