სად არის საქართველოში შავი ჭირის ბუნებრივი კერები, როგორ შეიძლება დაინფიცირება და რამდენად რეალურია საფრთხე - ეპიდემიოლოგის განმარტებები - მშობლები

მნიშვნელოვანია, რომ შავი ჭირის ბუნებრივი კერები საქართველოშიც არსებობს. ქვეყანაში ორი ასეთი კერაა, სადაც გამომწვევი მღრღნელებისა და მათი პარაზიტების პოპულაციებში შეიძლება შენარჩუნდეს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ დაავადების გაქრობის მიუხედავად, მისი ბუნებრივი რეზერვუარები კვლავ არსებობს და საჭიროებს მუდმივ ეპიდემიოლოგიურ მეთვალყურეობას. სად მდებარეობს საქართველოში შავი ჭირის ბუნებრივი კერები, რომელი მათგანია უფრო აქტიური, როგორ გადადის ინფექცია ადამიანზე, რა სიმპტომებზე უნდა გავამახვილოთ ყურადღება და რამდენად რეალურია დღეს საქართველოში დაავადების გავრცელების რისკი - ამ და სხვა საკითხებზე ეპიდემიოლოგ ეკა რუხაძეს ვესაუბრეთ.

- ქალბატონო ეკა, ბოლოს როდის დაფიქსირდა საქართველოში შავი ჭირით ადამიანის დაავადების შემთხვევა და რა ვითარებაში მოხდა ის?

- საქართველოში ადამიანის შავი ჭირით დაავადების ბოლო შემთხვევად 1921 წელი ითვლება. ეს ინფორმაცია წლების განმავლობაში დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის წარმომადგენლებსაც აქვთ დადასტურებული საჯარო განცხადებებში. 1921 წელი საქართველოში ზოგადად მძიმე ეპიდემიოლოგიური ვითარებით გამოირჩეოდა და იმ პერიოდში ქვეყანაში შავი ჭირის შემთხვევებიც ფიქსირდებოდა. თუმცა ისტორიული წყაროების მონაცემები იმ პერიოდისთვის არასრულია, ამიტომ ერთი კონკრეტული პაციენტის შემთხვევის ზუსტი ეპიდემიოლოგიური ჯაჭვის სრულად აღდგენა (რა ვითარებაში მოხდა ინფექციის გადაცემა და გავრცელება) დღეისთვის შეუძლებელია. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შავი ჭირით ადამიანის დაავადების ბოლო რეგისტრირებული შემთხვევები საქართველოში 1921 წლის ეპიდემიურ პერიოდს უკავშირდება.

შემდგომ პერიოდში საქართველოში ადამიანებში შავი ჭირის შემთხვევები აღარ დაფიქსირებულა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ გამომწვევი ბუნებიდან გაქრა. პირიქით - Yersinia pestis დღემდე შენარჩუნებულია ბუნებრივ კერებში, სადაც ის მღრღნელებისა და რწყილების ეკოსისტემაში ცირკულირებს.

- საქართველოში დღემდე არსებობს შავი ჭირის ორი ბუნებრივი კერა. სად მდებარეობს ისინი და რომელ მათგანშია უფრო აქტიური ცირკულაცია?

- საქართველოში შავი ჭირის ორი ბუნებრივი კერაა. პირველი - ვაკე-მთისწინა, ანუ სამხრეთ-აღმოსავლეთის კერა. იგი მოიცავს დედოფლისწყაროსა და გარდაბნის მიმდებარე ტერიტორიებს და დაკავშირებულია აღმოსავლეთ საქართველოს ნახევრადუდაბნო ზონებთან, მათ შორის იორისა და ალაზნის აუზის ლანდშაფტებთან. NCDC-ის მასალებში ამ კერის შემადგენლობაში ასევე მოხსენიებულია სიღნაღისა და სხვა მიმდებარე ტერიტორიები.

მეორე - მაღალმთიანი, ანუ სამხრეთ კავკასიის მაღალმთიანი კერა. იგი ძირითადად ჯავახეთის ზეგანსა და სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიან ტერიტორიებს მოიცავს - მათ შორის ნინოწმინდის, ახალქალაქის, დმანისისა და სხვა მიმდებარე რაიონების ნაწილებს.

რაც შეეხება კითხვას, რომელია დღეს უფრო აქტიური: საჯაროდ ხელმისაწვდომი NCDC-ის მიმდინარე მონაცემები არ გვაძლევს საფუძველს, რომ 2026 წლისთვის ზუსტად დავასახელოთ ერთი კერა, როგორც მუდმივად „უფრო აქტიური“. თუმცა საქართველოს უახლესი, მკაფიოდ დოკუმენტირებული ეპიზოოტიური გააქტიურება სწორედ სამხრეთ-აღმოსავლეთის, დედოფლისწყაროს კერაში დაფიქსირდა: 2019 წელს, როდესაც ველურ მღრღნელებსა და რწყილებში Y. pestis გამოვლინდა და სულ 27 შტამი იქნა იზოლირებული. დროულმა აღმოჩენამ შესაძლებელი გახადა ადამიანებში შესაძლო გავრცელების თავიდან აცილება. ამრიგად, უახლესი ფართოდ დადასტურებული ეპიზოოტიური გააქტიურება საქართველოში სამხრეთ-აღმოსავლეთის, დედოფლისწყაროს კერაში აღირიცხა, მაგრამ ორივე ბუნებრივი კერა მუდმივ ზედამხედველობას საჭიროებს.

- როგორ შეიძლება ადამიანი დაინფიცირდეს საქართველოში?

- ადამიანის ინფიცირების ძირითად გზას წარმოადგენს ინფიცირებული რწყილის ნაკბენი, რომელიც Yersinia pestis-ის გადაცემის უმნიშვნელოვანეს მექანიზმს წარმოადგენს. აღნიშნული გზა განსაკუთრებით დაკავშირებულია ბუბონური ჭირის განვითარებასთან და ითვლება დაავადების გავრცელების კლასიკურ მექანიზმად როგორც საქართველოში, ისე ენდემურ კერებში მსოფლიოს სხვა რეგიონებში.

შედარებით იშვიათ შემთხვევებში ინფექციის წყაროს შეიძლება წარმოადგენდეს ინფიცირებული შინაური ცხოველი, მათ შორის კატა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მას უვითარდება პნევმონიური (ფილტვისმიერი) ფორმა. ასეთ შემთხვევაში ადამიანის დაინფიცირება შესაძლებელია ინფიცირებული ცხოველის სასუნთქი გზებიდან გამოყოფილი ინფექციური აეროზოლის ან რესპირატორული წვეთების ინჰალაციის შედეგად.

შავი ჭირის ფილტვისმიერი ფორმის დროს ინფექციის გადაცემა შესაძლებელია ასევე ადამიანიდან ადამიანზე, ინფიცირებული პირის სასუნთქი გზებიდან ხველისა და ცემინებისას გამოყოფილი ინფექციური წვეთების ინჰალაციის გზით. შესაბამისად, პნევმონიური ფორმა ხასიათდება ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემის პოტენციალით, რაც მას განსაკუთრებულ ეპიდემიოლოგიურ მნიშვნელობას ანიჭებს.

საქართველოში ადამიანის შავი ჭირით ინფიცირება ძირითადად შესაძლებელია ბუნებრივ კერაში ყოფნისა და ინფიცირებულ მღრღნელებთან ან მათ პარაზიტებთან კონტაქტის შედეგად. ინფიცირების უმნიშვნელოვანეს მექანიზმს წარმოადგენს Yersinia pestis-ით ინფიცირებული რწყილის ნაკბენი, რომლის საშუალებითაც გამომწვევი მღრღნელიდან ადამიანს გადაეცემა.

ინფიცირება ასევე შესაძლებელია დაავადებულ ან მკვდარ მღრღნელთან უშუალო კონტაქტისას, განსაკუთრებით ცხოველის ქსოვილებთან და ბიოლოგიურ სითხეებთან შეხების შემთხვევაში. შესაბამისად, რისკს წარმოადგენს ინფიცირებული ცხოველის ხელით აღება, გატყავება ან დამუშავება შესაბამისი დამცავი საშუალებების გარეშე.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ბუნებრივ კერაში მღრღნელების ეპიზოოტიის პერიოდში ყოფნას, როდესაც ცხოველთა პოპულაციაში დაავადების აქტიური ცირკულაცია აღინიშნება და ადამიანისთვის ინფიცირებულ ვექტორებთან ან ცხოველებთან კონტაქტის ალბათობა იზრდება. განაგრძეთ კითხვა

შავი ჭირის შემზარავი ისტორია საქართველოში, რომელსაც საქართველოს დედოფალი ემსხვერპლა - ქართველებმა ერთმანეთის გადასარჩენად ჩაიდინეს ის, რაც მსოფლიოში არსად განმეორებულა

ეს საგანგაშო ფაქტია, არც ერთი ქვეყანა არ იგრძნობს თავს დაცულად... წლებია, მსგავსი შემთხვევა მსოფლიოს მასშტაბით არ დაფიქსირებულა - ივანე ჩხაიძე რუსეთში შავი ჭირის შესაძლო შემთხვევაზე