"თუ ბავშვი თავისუფალ დროს ტელეფონში ატარებს, ეს არ ნიშნავს, რომ დამოკიდებულია" - სად მთავრდება გართობა და იწყება აშლილობაა - მშობლები

„ცუდად სწავლობ? ტელეფონს წაგართმევ!“, „უხეშად მელაპარაკები? ერთი კვირა ტელეფონის გარეშე იქნები!“ — ბევრი მშობელი სწორედ ამ მეთოდით ცდილობს ბავშვის ქცევის შეცვლას. თუმცა, როდესაც ტელეფონი ყველა დარღვევისთვის სასჯელის მთავარი საშუალება ხდება, შესაძლოა, მშობელმა უნებურად კიდევ უფრო გაზარდოს მისი მნიშვნელობა ბავშვის ცხოვრებაში.

როგორ გავარჩიოთ გაჯეტებით ჩვეულებრივი გატაცება დამოკიდებულებისგან, რამდენი დრო შეიძლება გაატაროს ბავშვმა ეკრანთან და როგორ დავაწესოთ წესები ისე, რომ ყოველდღიური კონფლიქტები თავიდან ავიცილოთ?

ბევრი დრო ტელეფონთან ყოველთვის დამოკიდებულებას არ ნიშნავს

თუ მოზარდი თავისუფალ დროს ტელეფონში ატარებს, ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ დამოკიდებულება აქვს. შესაძლოა, ის კარგად სწავლობდეს, დადიოდეს სპორტზე, ურთიერთობდეს მეგობრებთან და ტელეფონს უბრალოდ დასასვენებლად იყენებდეს.

პრობლემაზე საუბარი მაშინ შეიძლება, როდესაც ეკრანთან გატარებული დრო ბავშვის ცხოვრების სხვა მნიშვნელოვან ნაწილებს ანაცვლებს. მაგალითად, მოზარდი აღარ ინტერესდება სწავლით, უარს ამბობს საყვარელ საქმიანობაზე, აღარ ხვდება მეგობრებს, უგულებელყოფს ძილსა და პირად ჰიგიენას.

მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, რამდენ საათს ატარებს ბავშვი ტელეფონთან, არამედ ისიც, რას აკეთებს ამ დროს და როგორ მოქმედებს ეს მის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.

როდესაც მშობელთან ურთიერთობას ეკრანი ანაცვლებს

გაჯეტებთან ურთიერთობის ჩვევები ხშირად ადრეული ბავშვობიდან ყალიბდება. როდესაც მშობელი ბავშვის დასამშვიდებლად, გასართობად ან ყურადღების გადასატანად მუდმივად ტელეფონს იყენებს, პატარა თანდათან ეჩვევა, რომ მოწყენილობისა თუ უსიამოვნო ემოციებისგან თავის დაღწევის მთავარი საშუალება ეკრანია.

თუმცა ვიდეოები, თუნდაც შემეცნებითი, ვერ ჩაანაცვლებს მშობელთან ცოცხალ ურთიერთობას. საუბარი, თამაში, წიგნის ერთად კითხვა და ფიზიკური სიახლოვე ბავშვის ემოციური და სოციალური განვითარებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

ეს არ ნიშნავს, რომ ბავშვს მულტფილმების ყურება საერთოდ უნდა ავუკრძალოთ. მთავარია, ეკრანი არ იქცეს მისი დამშვიდებისა და გართობის ერთადერთ საშუალებად.

რატომ არ მუშაობს ტელეფონის მუდმივად ჩამორთმევა?

როდესაც მშობელი ბავშვს ცუდი ნიშნების, უხეში პასუხის ან შეუსრულებელი დავალების გამო ტელეფონს ართმევს, მოწყობილობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.

ბავშვმა შეიძლება ტელეფონი აღიქვას არა როგორც ჩვეულებრივი ნივთი, არამედ როგორც ყველაზე ძვირფასი რამ, რომლის დაკარგვაც მუდმივად ემუქრება.

გარდა ამისა, ასეთი დასჯა ხშირად ვერ აგვარებს იმ პრობლემას, რომლის გამოც მშობელი უკმაყოფილოა. თუ ბავშვი ცუდად სწავლობს, საჭიროა მიზეზის გარკვევა და არა მხოლოდ ტელეფონის ჩამორთმევა.

სხვა საკითხია ეკრანთან დროის წინასწარ შეთანხმებული წესების დარღვევა. თუ ოჯახში დადგენილია, რომ გარკვეული საათის შემდეგ ტელეფონი უნდა გადაიდოს, ამ წესის თანმიმდევრული დაცვა მნიშვნელოვანია.

რამდენი დრო შეიძლება გაატაროს ბავშვმა ეკრანთან?

ყველა ასაკისთვის ერთნაირი, უნივერსალური დროის ლიმიტი არ არსებობს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვის ასაკი, ეკრანთან საქმიანობის შინაარსი და ის, ხომ არ ზღუდავს გაჯეტი ძილს, ფიზიკურ აქტივობასა და ურთიერთობებს.

პატარებისთვის რეკომენდებულია ეკრანთან დროის მკაცრი შეზღუდვა. მაგალითად, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით, 2–4 წლის ბავშვებისთვის უმოძრაოდ ეკრანთან გატარებული დრო დღეში ერთ საათს არ უნდა აღემატებოდეს, ხოლო ნაკლები უკეთესია.

უფროსი ბავშვებისა და მოზარდების შემთხვევაში ყურადღება უნდა გამახვილდეს ჯანსაღ ბალანსზე. ბავშვს უნდა რჩებოდეს საკმარისი დრო ძილისთვის, სწავლისთვის, მოძრაობისთვის, მეგობრებთან ურთიერთობისა და დასვენებისთვის.

როგორ დავაწესოთ წესები ოჯახში?

მნიშვნელოვანია, რომ ეკრანთან დაკავშირებული წესები მხოლოდ ბავშვზე არ ვრცელდებოდეს. თუ მშობელი თავად მუდმივად ტელეფონში იყურება, ბავშვისგან განსხვავებული ქცევის მოთხოვნა რთულია.

სასარგებლოა რამდენიმე მარტივი შეთანხმება:

• ჭამის დროს ტელეფონები გვერდზე გადავდოთ.

• ძილის წინ ეკრანთან დრო შევზღუდოთ.

• ყოველდღიურად გამოვყოთ დრო, რომელსაც ოჯახი გაჯეტების გარეშე გაატარებს.

• წინასწარ შევთანხმდეთ, როდის და რამდენ ხანს შეიძლება თამაშები ან ვიდეოების ყურება.

• დავინტერესდეთ, რას თამაშობს ან უყურებს ბავშვი, ნაცვლად იმისა, რომ მხოლოდ აკრძალვებით შემოვიფარგლოთ.

მოზარდისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის განცდა, რომ მშობელს მისი ინტერესები ესმის და მხოლოდ კონტროლს არ ცდილობს.

როდის არის საჭირო სპეციალისტის დახმარება?

საყურადღებოა, თუ ბავშვი ან მოზარდი:

• თითქმის მთლიანად კარგავს ინტერესს სხვა საქმიანობების მიმართ;

• ეკრანის გამო სისტემატურად აცდენს სკოლას ან უგულებელყოფს ვალდებულებებს;

• ვერ აკონტროლებს თამაშისთვის დათმობილ დროს, მიუხედავად უარყოფითი შედეგებისა;

• ტელეფონის შეზღუდვაზე უკიდურესად მძაფრად რეაგირებს;

• წყვეტს მეგობრებთან და ოჯახის წევრებთან ურთიერთობას.

მნიშვნელოვანია, რომ მხოლოდ გაბრაზება ან ტელეფონის დათმობაზე უარის თქმა დამოკიდებულების დიაგნოზს არ ნიშნავს.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაციაში (ICD-11) აღიარებულია ვიდეოთამაშებზე დამოკიდებულების აშლილობა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ტელეფონის ან სოციალური ქსელების ხშირი გამოყენება თავისთავად დაავადებაა.

თუ ბავშვის ქცევა მნიშვნელოვნად შეიცვალა და ყოველდღიური ცხოვრება დაირღვა, სასურველია ბავშვთა ფსიქოლოგთან ან ფსიქიკური ჯანმრთელობის სპეციალისტთან კონსულტაცია. ზოგჯერ ეკრანთან გადაჭარბებული დროის უკან შფოთვა, დეპრესია ან სხვა ემოციური სირთულეები დგას.

ორ წლამდე ასაკის ბავშვის თავის ტვინი მზად არ არის იმ ვიზუალური სტიმულაციისთვის, რომელსაც მას გაჯეტი აწვდის - ნეიროფსიქოლოგი საუბრობს, რა გავლენას ახდენს ციფრული გარემო ბავშვის განვითარებაზე

არც ერთი ბავშვი არ იბადება ტელეფონით. ტელეფონს აჩვენებს მშობელი, რომ გათავისუფლდეს ბავშვისგან... ორ წლამდე ბავშვს გაჯეტი აბსოლუტურად არაფერში სჭირდება - ბაკურ კოტეტიშვილი