რატომ ემართებათ ინსულტი ახალგაზრდა ასაკში - მთავარი რისკები და თავის დაცვის 5 გზა - მშობლები

ინსულტი დიდი ხნის განმავლობაში ხანდაზმული ადამიანების დაავადებად მიიჩნეოდა. თუმცა დღეს ის სულ უფრო ხშირად გვხვდება ახალგაზრდებსა და საშუალო ასაკის ადამიანებშიც, მათ შორის 45 წლამდე ასაკში. განსაკუთრებით საყურადღებოა ის გარემოება, რომ ინსულტის ზოგიერთი რისკფაქტორი ქალებისთვის სპეციფიკურია და ჰორმონულ ცვლილებებს, ორსულობასა და კონტრაცეპტივების გამოყენებას უკავშირდება.

რატომ შეიძლება განვითარდეს ინსულტი ახალგაზრდა, ერთი შეხედვით ჯანმრთელ ადამიანში? რა ზრდის მის რისკს და როგორ შეიძლება დაავადების თავიდან აცილება?

ინსულტი ვითარდება მაშინ, როდესაც თავის ტვინის რომელიმე უბანს სისხლის მიწოდება ერღვევა ან თავის ტვინში სისხლძარღვი სკდება. შედეგად ტვინის უჯრედები ზიანდება, რამაც შესაძლოა მოძრაობის, მეტყველების, მეხსიერებისა და სხვა მნიშვნელოვანი ფუნქციების დარღვევა გამოიწვიოს.

არსებობს ინსულტის ორი ძირითადი ტიპი: იშემიური, რომელიც სისხლძარღვის დახშობით არის გამოწვეული, და ჰემორაგიული, რომელიც სისხლჩაქცევის შედეგად ვითარდება.

მიუხედავად იმისა, რომ ინსულტის რისკი ასაკთან ერთად იზრდება, ახალგაზრდა ასაკი ამ დაავადებისგან სრულ დაცვას არ ნიშნავს.

ინსულტის რისკის ფაქტორების 3 ძირითადი ჯგუფი

1. მემკვიდრეობითი და თანდაყოლილი ფაქტორები

ინსულტის განვითარების რისკზე შესაძლოა გავლენა მოახდინოს გენეტიკურმა წინასწარგანწყობამ და ოჯახის სამედიცინო ისტორიამ.

თუმცა ოჯახში ინსულტის შემთხვევა არ ნიშნავს, რომ დაავადება აუცილებლად განვითარდება. მემკვიდრეობა მხოლოდ ერთ-ერთი ფაქტორია და საერთო რისკი სხვა გარემოებებზეც არის დამოკიდებული.

2. ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები

ახალგაზრდა ასაკში ინსულტის განვითარების რისკს ზრდის არაერთი ფაქტორი, რომელთა შეცვლაც შესაძლებელია.

მათ შორისაა:

• თამბაქოს მოხმარება;

• არტერიული ჰიპერტენზია;

• ჭარბი წონა და სიმსუქნე;

• ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა;

• შაქრიანი დიაბეტი და ქოლესტერინის მომატებული დონე;

• ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება;

• არასაკმარისი ან უხარისხო ძილი.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ენერგეტიკული სასმელების ჭარბი მოხმარება. მათში შემავალმა კოფეინის მაღალმა დოზებმა და სხვა მასტიმულირებელმა ნივთიერებებმა შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული წნევის მატება და გულისცემის აჩქარება.

თუმცა მხოლოდ დღეში ოთხ ფინჯანზე მეტი ყავის დალევა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად ინსულტი დაემართება. კოფეინის გავლენა დამოკიდებულია მიღებულ რაოდენობაზე, ინდივიდუალურ მგრძნობელობასა და ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ რისკის რამდენიმე ფაქტორის ერთდროულად არსებობა განსაკუთრებით საყურადღებოა. მაგალითად, როდესაც ადამიანს აქვს მაღალი არტერიული წნევა, ეწევა და ფიზიკურად ნაკლებად აქტიურია.

3. ქალებისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ფაქტორები

ქალებში ინსულტის რისკზე შესაძლოა გავლენა მოახდინოს გარკვეულმა ჰორმონულმა და რეპროდუქციულმა ფაქტორებმა.

ერთ-ერთი მათგანია ესტროგენის შემცველი კომბინირებული ჰორმონული კონტრაცეპტივების გამოყენება.

ასეთი პრეპარატები ზოგიერთ ქალში ზრდის თრომბოზული გართულებებისა და იშემიური ინსულტის რისკს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სიფრთხილე, თუ ქალს აქვს შაკიკი აურით, მაღალი არტერიული წნევა ან ეწევა თამბაქოს.

შაკიკი აურით არის მდგომარეობა, როდესაც თავის ტკივილს წინ უსწრებს ან ახლავს დროებითი ნევროლოგიური სიმპტომები, მაგალითად, მხედველობის დარღვევა, მოციმციმე წერტილების დანახვა ან მგრძნობელობის ცვლილება.

შაკიკის ეს ფორმა იშემიური ინსულტის მომატებულ რისკთან ასოცირდება.

ქალებისთვის დამატებითი მნიშვნელობა აქვს ორსულობის დროს განვითარებულ გართულებებს, განსაკუთრებით პრეეკლამფსიასა და ორსულობის პერიოდში გამოვლენილ მაღალ არტერიულ წნევას. ასეთი მდგომარეობები მომავალში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მომატებულ რისკთან არის დაკავშირებული.

ამიტომ ჰორმონული კონტრაცეფციის შერჩევამდე აუცილებელია ექიმს მიაწოდოთ ინფორმაცია შაკიკის, არტერიული წნევის, თამბაქოს მოხმარებისა და წარსულში გადატანილი თრომბოზული გართულებების შესახებ.

ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ქალმა უარი უნდა თქვას ჰორმონულ კონტრაცეფციაზე. მეთოდის უსაფრთხოება ინდივიდუალურად ფასდება, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში შესაძლებელია სხვა ტიპის კონტრაცეფციის შერჩევა.

ინსულტის რისკის შემცირების 5 გზა

1. უარი თქვით თამბაქოზე და შეზღუდეთ ალკოჰოლი

2. შეინარჩუნეთ ჯანსაღი წონა და იმოძრავეთ ყოველდღიურად

ზრდასრულებისთვის ზოგადი რეკომენდაციაა კვირაში სულ მცირე 150 წუთი საშუალო ინტენსივობის აერობული ფიზიკური აქტივობა, აგრეთვე კუნთების გამაძლიერებელი ვარჯიშები კვირაში მინიმუმ ორჯერ.

დღეში 10 000 ნაბიჯი შეიძლება კარგი პირადი მიზანი იყოს, თუმცა ეს სავალდებულო ზღვარი არ არის. ჯანმრთელობისთვის სარგებელი შედარებით ნაკლები ნაბიჯების შემთხვევაშიც არსებობს.

3. მოაწესრიგეთ ძილი და შეამცირეთ ქრონიკული სტრესი

4. რეგულარულად აკონტროლეთ არტერიული წნევა

5. იცოდეთ თქვენი ოჯახის სამედიცინო ისტორია

მთავარია გვახსოვდეს: ინსულტი მხოლოდ ხანდაზმულთა დაავადება არ არის. მისი განვითარების ყველა მიზეზის თავიდან აცილება შეუძლებელია, თუმცა არტერიული წნევის კონტროლი, თამბაქოზე უარის თქმა, ფიზიკური აქტივობა, მეტაბოლური ჯანმრთელობის შენარჩუნება და ინდივიდუალური რისკფაქტორების გათვალისწინება დაავადების ალბათობის შემცირებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.

​როგორ უნდა ამოვიცნოთ ინსულტის ნიშნები და რა შეცდომებს ვუშვებთ წნევის გაზომვისას - თამარ დაუსის რეკომენდაციები

შეიძლება მოჰყვეს ინსულტიც და ადამიანის გარდაცვალებაც - გიორგი ღოღობერიძე გავრცელებულ ქცევაზე